เรื่อง : ฐิติพันธ์ พัฒนมงคล
ภาพ : ประเวช ตันตราภิรมย์
เมื่อครั้งผมยังเด็ก
ผมจำได้แม่นยำ เวลาย่าเตรียมทำอาหารคาว-หวานที่ต้องใช้กะทิเป็นส่วนผสม
ย่าจะหยิบกระต่ายขูดมะพร้าวที่วางอยู่ใต้ตู้กับข้าวออกมา เริ่มต้นงานคั้นกะทิด้วยการนำมะพร้าวที่ยังไม่กะเทาะกะลามาขูด ย่านั่งบนตัวกระต่าย มือสองข้างจับมะพร้าวผ่าซีกครอบแผงซี่ฟันเลื่อยไว้ ถูเนื้อมะพร้าวไสไปไสมาให้เนื้อมะพร้าวหลุดล่อนเป็นฝอย ก่อนจะนำไปคั้นหัวกะทิเป็นส่วนผสมหลักในอาหารต่อไป
ผมจำได้แม่นยำ วันดีคืนดี ย่าจะลากทางมะพร้าวที่หลุดร่วงจากลำต้น เอามาลิดใบให้เหลือ
แต่ก้านทำเป็นไม้กวาดทางมะพร้าว พอเสร็จงาน ย่าจะเหลาแกนกลางทางมะพร้าวสีขาวอมเหลืองนวลทำเป็น “ดาบเลเซอร์” ให้ผมใช้ฟันเล่นกับพี่ชาย
ผมจำได้แม่นยำ เมื่อครั้งน้าชายแต่งงาน ผมยังได้รับมอบหมายให้เป็นคนถือลูกมะพร้าว
ที่งอกใบอ่อนร่วมในขบวนแห่ขันหมากด้วย มะพร้าวอ่อนเป็นเครื่องบูชาในการประกอบพิธีกรรมทางพุทธศาสนาและศาสนาพราหมณ์ พอเสร็จพิธี คู่บ่าวสาวจะนำไปปลูกให้งอกงามต่อไป
กระทั่งถึงคราวย่าสิ้นลมหายใจ ผมจำได้แม่นยำ เมื่อฝาโลงถูกเปิดออกเพื่อบอกลาท่าน
เป็นครั้งสุดท้าย ใบหน้าขาวซีดไร้ลมหายใจของย่ายังอาบด้วยน้ำมะพร้าวตามธรรมเนียมโบราณดั้งเดิมซึ่งเชื่อว่าช่วยให้ผู้ตายเกิดความผ่องใสก่อนออกเดินทางสู่ภพภูมิข้างหน้า
มะพร้าวเป็นพืชสารพัดนึก
นอกจากเนื้อและน้ำ ส่วนประกอบของพืชชนิดนี้แทบทุกส่วนล้วนสารพัดประโยชน์
ตั้งแต่รากใช้ทำยา ถึงยอดสูงเสียดฟ้าใช้ประกอบอาหาร
ตั้งแต่เนื้อมะพร้าวบีบน้ำมัน ถึงกากมะพร้าวเป็นอาหารสัตว์โปรตีนสูง
ตำราอายุรเวทของอินเดียเรียกมะพร้าวว่า “กัลปพฤกษ์” หมายถึงพืชที่ให้ทุกสิ่งที่ปรารถนา
ชาวฟิลิปปินส์และหมู่เกาะในมหาสมุทรแปซิฟิกให้สมญาพืชชนิดนี้ว่า “ต้นไม้แห่งชีวิต”
ชาวตะวันตกมีคำรำพึงว่า ผู้ใดปลูกมะพร้าว ประหนึ่งผู้นั้นผลิตอาหารและเครื่องดื่ม ภาชนะและเครื่องนุ่งห่ม บ้านและมรดกสำหรับทายาท
ชาวเกาะหมู่เกาะโพลีนีเซียในมหาสมุทรแปซิฟิกใต้นับถือมะพร้าวดุจดั่งเทพเจ้า และมีชื่อเรียกท้องถิ่นไม่ต่ำกว่า ๑๓ ภาษา
ชาวบาหลีถือเอามะพร้าวแฝดเป็นของเสน่ห์ และเชื่อว่าน้ำมันสกัดจากผลมะพร้าวที่ให้หญิงมีครรภ์นั่งทับ นำมาทำเป็นน้ำมันเสน่ห์ได้
หญิงตั้งครรภ์ชาวชวาได้รับคำแนะนำให้อาบน้ำมะพร้าวและห้ามกินยอดมะพร้าวอ่อน จนเมื่อแรกคลอดต้องกินอาหารทำจากมะพร้าวเนื้ออ่อนและน้ำตาลที่ผลิตจากมะพร้าว
ชาวเกาะนิโคบาร์ในมหาสมุทรอินเดียใช้น้ำมะพร้าวอ่อนอาบน้ำทารกจนถึงวัย ๒ ขวบ
ไม่น่าเชื่อว่า ทิวมะพร้าวที่พบเห็นทั่วไปตั้งแต่ชายฝั่ง ท้องทุ่ง เรือกสวน หรือภูเขา จะผูกพันกับชีวิตเราตั้งแต่เกิดจนตาย ทั้งยังมีความสัมพันธ์แนบแน่นกับวิถีไทยในหลายด้าน
และนี่คือการเดินทางของมะพร้าวต้นหนึ่ง
บทความที่คล้ายกัน :
