สีของม้าลาย

กันยายน 6, 2016  By 108 ซองคำถาม
1


เรื่อง : สุชาดา ลิมป์
ภาพประกอบ : Here Sakont

zebraถ้าม้าลายไม่มีลาย ลำตัวของม้าจะเป็นสีขาวหรือสีดำ

ยังมีคนจำนวนไม่น้อยเชื่อว่าม้าลายมีพื้นลำตัวสีขาวเพราะท้องของมันเป็นสีขาว

แต่ชาวพื้นเมืองแอฟริกาเชื่อมานานแล้วว่าม้าลายมีพื้นลำตัวสีดำและมีแถบสีขาวพาดผ่าน

ผลการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ยืนยันเช่นเดียวกับชาวแอฟริกา เนื่องจากตัวอ่อนแรกเริ่มของม้าลายในท้องแม่จะมีพื้นผิวสีเข้ม ก่อนพัฒนาการเติบโตจากในท้องแม่มีขนปกคลุมตัวเป็นลายแถบสีขาวจากเซลล์ประสาทที่เรียงตามแนวกระดูกสันหลัง ซึ่งเซลล์ประสาทส่วนหนึ่งเปลี่ยนสภาพเป็นเซลล์ประเภท “เมลาโนไซต์” (melanocytes) โดยเคลื่อนไปด้านข้างของกระดูกสันหลังในแนวตั้งฉากแล้วเปลี่ยนสภาพเป็นเม็ดสีสีดำ

ขนของม้าลายจึงมีทั้งสีขาวและสีดำ ส่วนที่เป็นสีขาวคือส่วนที่ไม่มีการสร้างเม็ดสีนั่นเอง

การเปลี่ยนสภาพและการเคลื่อนที่ของเมลาโนไซต์เกี่ยวข้องกับการกระตุ้นทางพันธุกรรม ม้าลายแต่ละตัวจึงมีลายเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง  นักวิทยาศาสตร์ยังวิเคราะห์ว่าประโยชน์ของลวดลายที่แตกต่างสำหรับม้าลายด้วยกันนั้น นอกจากจะสร้างการจดจำระหว่างม้าลายตัวอื่น ๆ ยังอาจบ่งบอกถึงเพศผู้หรือเพศเมียด้วย






นิตยสารสารคดี ปีที่ ๓๑ ฉบับที่ ๓๖๗ กันยายน ๒๕๕๘ บทความที่ลงในเว็บไซต์ แนะนำสารคดีพิเศษ สัมภาษณ์ : ดร. แดเนียล ไพรซ์ กับภารกิจ “ส่งสาร”
Cradle of Mankind ตามรอยแหล่งกำเนิดมนุษยชาติในเคนยา การเดินทางครั้งพิเศษสุดของสารคดี จากกรุงเทพฯ มุ่งสู่ตอนเหนือของประเทศเคนยา ทวีปแอฟริกา ณ ดินแดนอันแห้งแล้งกึ่งทะเลทราย ทางตะวันออกของทะเลสาบเทอร์คานา  สถานที่แห่งนี้คือแหล่งที่มีการขุดพบซากดึกดำบรรพ์ของบรรพบุรุษมนุษย์ที่เริ่มยืนตัวตรงและเดินสองขาจำนวนมาก ก่อนจะวิวัฒนาการมาเป็นมนุษย์อย่างพวกเราในปัจจุบัน ท่ามกลางทัศนียภาพอันแปลกประหลาดของทุ่งหินภูเขาไฟ แผ่นดินที่ยกตัวเอียงกะเท่เร่ และซากไม้กลายเป็นหิน ชนเผ่าพื้นเมืองหลากหลายเผ่าพันธุ์ยังคงวิถีชีวิตแบบดั้งเดิมที่มีมานานหลายร้อยปี  บ้างดำรงชีวิตด้วยการจับปลาในทะเลสาบ  บ้างต้อนฝูงสัตว์นับร้อย ๆ ตัวฝ่าไปกลางเปลวแดดอันร้อนระอุ พวกเขาสร้างกระท่อมบนดินแดนอันห่างไกลจากความเจริญอย่างที่สุด ซึ่งแม้แต่ชาวเคนยาเองก็มีน้อยคนเดินทางมาถึง ทั้งยังไม่อยากเชื่อว่าพื้นที่อันทุรกันดารแห่งนี้คือส่วนหนึ่งของประเทศเคนยา อนาคตของชนเผ่าบริเวณรอบทะเลสาบเทอร์คานาจะเป็นเช่นไร และมันบอกอะไรเรา ถึงครั้งที่มนุษย์สกุลโฮโมถือกำเนิดขึ้นครั้งแรกในดินแดนแอฟริกาเมื่อหลายล้านปีก่อน ร่วมผจญภัยและติดตามไปกับการเดินทางของสารคดี ได้ในฉบับนี้ ............................... พระ / หมอ / ครู   คนเล็กเปลี่ยนโลก
เรื่อง : สุชาดา ลิมป์ ภาพประกอบ : นายดอกมา การตรวจจับงาช้างผิดกฎหมาย มีวิธีพิสูจน์อย่างไร ? ในไทย งาช้างแอฟริกานับว่าเป็นงาช้างผิดกฎหมาย  และวิธีหนึ่งที่ใช้ระบุว่างาช้างมาจากแอฟริกาหรือไม่ คือการตรวจสอบแหล่งที่มาของงาโดยวิเคราะห์ไอโซโทป (Isotope)
เรื่อง : สุชาดา ลิมป์ / ภาพประกอบ : นายดอกมา ทำไมงูต้องลอกคราบ ตลอดชีวิตงูลอกคราบกี่ครั้ง งูเป็นสัตว์ที่มีโครงกระดูกแข็งอยู่นอกลำตัว เมื่ออายุมากขึ้นร่างกายจะขยายใหญ่ ผิวหนังเริ่มแข็งและคับ ขณะที่เนื้อเยื่อภายในเริ่มสร้างผิวหนังใหม่อยู่ใต้ผิวหนังเดิมด้วยข้อจำกัดของโครงสร้างแข็งที่ห่อหุ้มอยู่ภายนอก เมื่อร่างกายเติบโตจนขยายต่อไม่ได้จึงต้องสลัดผิวหนังเดิมออก  หลังลอกคราบโครงสร้างใหม่จะยังอ่อนนิ่ม เคลื่อนไหวไม่สะดวก งูจึงมักอยู่นิ่ง ๆ ระยะหนึ่ง  แม้ผิวหนังเก่าจะหลุดไปแล้ว แต่เซลล์สีที่สร้างสีสันยังอยู่ในตัวงู ทำให้เกล็ดบนผิวหนังใหม่คงมีสีสดใสเช่นเดิม และเมื่อเจริญเติบโตอีกระยะงูก็จะลอกคราบใหม่ ปรกติงูจะลอกคราบเฉลี่ยเดือนละครั้ง ถ้าอาหารสมบูรณ์ ยิ่งกินมากยิ่งลอกคราบถี่  งูจะโตเต็มที่ช่วงอายุ ๑-๕ ปี และอาจมีอายุถึง ๓๐ กว่าปี ซึ่งลอกคราบได้ตลอดช่วงชีวิตของมันไม่เฉพาะงู สัตว์จำพวกอื่นทั้งที่ไม่มีกระดูกสันหลังหรือมีรยางค์เป็นปล้อง ๆ เช่น ปู ตะขาบ กิ้งกือ แมงมุม แมลงปอ จักจั่น ตั๊กแตน ด้วง มวน หนอนไหม หนอนด้วง ฯลฯ ก็ลอกคราบเพื่อเจริญเติบโตเช่นกัน (ขอบคุณคำถามจากคุณแป้น จังหวัดราชบุรี)
สุเจน กรรพฤทธิ์ : รายงาน กัมพูชา / ปัจจุบันนอกจากการใช้ทักษะของมนุษย์ร่วมกับเครื่องมือตรวจหากับระเบิด กัมพูชายังใช้ “หนู” เป็นตัวช่วยกู้กับระเบิดที่ตกค้างอยู่ในประเทศจำนวนมากและคร่าชีวิตคนไปแล้วเกือบ ๒ หมื่นคน บาดเจ็บกว่า ๔๔,๐๐๐ คน