๓.๖.๖๐ เปิดเทอมค่ายสารคดี ปี ๑๓

มิถุนายน 4, 2017 
0


วิชาสารคดี ๑๐๑
ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี


วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง

open-skdcamp13-01

ไม่นั่งเถียงให้เสียเวลา ว่าศิลปะการเขียนสอนกันได้หรือไม่

แต่ออกเดินเลย…ด้วยการลงมือทำ–ต่อเนื่องมาเป็นปีที่ ๑๓ แล้วกับค่าย “สารคดี”

จนเป็นที่กล่าวขานอย่างไม่กังขาว่าเป็นค่ายแรก และค่ายเดียวในเมืองไทยยุคนี้ ที่เปิดการอบรมควบคู่นักเขียน-ช่างภาพ และเป็นค่ายต่อเนื่องเรียนกันเป็นเทอมจนทำงานได้จริง

๓ มิถุนายน ๒๕๖๐ วันเปิดค่าย-จุดเริ่มต้นของช่วงเวลาการเรียนรู้ตลอด ๔ เดือนของค่ายแต่ละรุ่น

ก้าวแรก หรือวันแรกของค่าย เป็นคล้ายบทปฐมนิเทศ
ทำความรู้จัก ความเข้าใจพื้นฐาน คุณสมบัติอันพึงมีของนักสารคดี เทคนิคเคล็ดวิธีเบื้องต้นในการลงมือทำงาน
พอเป็นแนวทางให้คนเริ่มหัดเขียนสารคดีใหม่ๆ ไม่ต้องเสียเวลาคลำทางลองผิดถูกกับเรื่องที่ชัดเจนแน่นอนอยู่แล้ว
ผ่านปากคำของรุ่นพี่ที่กลับมาเล่าประสบการณ์การเรียนรู้ ผ่านคำครูเขียนและครูภาพ

open-skdcamp13-02

บทเรียนแรกจากครูดำ-สุวัฒน์ อัศวไชยชาญ “ถอดหน้ากากสารคดี” ให้มือใหม่เข้าถึงโฉมหน้าของงานเขียนประเภทนี้ ด้วยหลัก ๔ ข้อ

๑-แรงบันดาลใจ = ความอยากจะรู้ความจริงอะไรสักอย่าง อยากถ่ายทอดเรื่องราวนั้น
๒-ตัวโน้ต = ข้อมูลแห้ง + ข้อมูลสดจากประสบการณ์ จากการสัมภาษณ์
๓-ตัวบท = ชื่อเรื่อง – ท่อนนำ – ท่อนกลาง – ท่อนจบ
๔-ความตั้งใจ = ถ่ายทอดความจริงอย่างมีศิลปะ ทำให้เกิดความรู้สึกร่วมไปกับเรื่อง / ภาพ

open-skdcamp13-03

open-skdcamp13-05open-skdcamp13-04
“ได้เพื่อน” รุ่นพี่คนหนึ่งบอกรุ่นน้อง จากการได้มาร่วมค่ายที่มีเป้าหมายข้อหนึ่งว่า “ได้พบมิตรร่วมทางฝัน”

“มีโอกาสได้เข้าพื้นที่ และได้พบปะคนที่เข้าถึงได้ยาก” รุ่นพี่อีกคนพูดถึงโอกาสในชีวิตของนักสารคดี

“ได้นำวรรคทองไปใช้” รุ่นพี่ที่ผ่านค่ายนักเขียนแล้วผันตัวเองไปเป็นคนทำสารคดีโ?รทัศน์ “ค่ายสอนให้ตั้งคำถามเป็น คำถามที่ดีทำให้ได้คำตอบที่ดีจากแหล่งข้อมูล และเราต้องรู้จักคัดกรองและหยิบมาใช้”

เมื่อผลงานจากค่ายสารคดี ปีที่ ๑๒ ตีพิมพ์เผยแพร่ออกไป มีผู้อ่านเขียนมาชื่นชมและฝากความหวังว่า นักสารคดีรุ่นใหม่เหล่านี้แหละที่จะเป็นความหวังของวงการสารคดีเมืองไทยต่อไป

เหล่านักเขียนและช่างภาพมือใหม่ในค่ายสารคดี รุ่นที่ ๑๓ จะพัฒนาตัวเองไปจนเป็น “คลื่นลูกใหม่” ที่วงการสารคดีเมืองไทยต้องจับตา-ได้หรือไม่?

๔ เดือนข้างหน้า…มีคำตอบ


veeวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง

นักเขียนประจำกองบรรณาธิการ นิตยสาร สารคดี ที่มีผลงานตีพิมพ์ทั้งในนิตยสาร และตีพิมพ์รวมแล่มมากมาย อาทิ แผ่นดินนี้ที่อีกฟากเขา และแสงใต้ในเงามรสุม และ อีสานบ้านเฮา









วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ห้องเรียนใต้ร่มไม้ ค่าย(กล้าวรรณกรรม)สร้างนักเขียนสารคดีเยาวชน ค่าย “กล้าวรรณกรรม” เป็นค่ายที่ยาวและต่อเนื่อง คือจัดต่อเนื่องมาถึงปีที่ ๑๔ แล้ว โดยกำหนดเอาช่วงต้นเดือนตุลาคมของทุกปีเป็นวันจัดค่าย ใช้เวลา
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี "ค่ายสารคดี" มีหลักแห่งพันธกิจอยู่ที่การ "สร้างคนบันทึกสังคม"  เป้าหมายของเราไม่ได้อยู่ที่การสร้าง "นักเขียน" และ"ช่างภาพ" ที่มีฝีมือเท่านั้น  แต่ยังมุ่งสร้างคนรุ่นใหม่ให้เป็นนักสารคดีที่ดีด้วย ตลอด 4 เดือนของการเรียนรู้จึงไม่เพียงแต่เรียนทฤษฎีกันในห้องเรียน  หากยังออกไปฝึกปฏิบัติจริงกันในพื้นที่สร้างสรรค์หลากหลายแห่ง  กลับจากพื้นที่ทุกครั้งจะมีกระบวนการแบ่งปันประสบการณ์และความเปลี่ยนแปลง ที่เกิดขึ้นกับตัวเองในมิติจิตอาสา-สร้างสรรค์  สะท้อนการเติบโตผลิบานด้านใน ในเชิงนามธรรมของแต่ละคน แต่อีกหลายคนเกิดความเปลี่ยนแปลงเชิงรูปธรรมอย่างชัดเจนด้วย แดนซ์ หรืออธิวัฒน์  อุต้น เป็นบัณฑิตจบใหม่ และเป็นนักดนตรี แต่เขาสนใจการเขียนและอยากรู้หลักทักษะการเขียน จึงละจากสิ่งอื่นไว้ชั่วคราว มุ่งมาหาเส้นทางการเขียนในค่ายสารคดี ครั้งที่๑๓ "แล้วก็ได้รับสิ่งที่คาดหวังอย่างล้นหลาม  ค่ายสารคดีตอบโจทย์ความต้องการของผมได้แบบหมดเปลือก" แดนซ์เขียนเล่าหลังจบค่าย "คิดมาก่อนสมัครแล้วว่าเราจะต้องได้ความรู้หรือประสบการณ์จากค่ายนี้ แล้วก็เป็นจริง" นั้นเป็นด้านวิชาความรู้และฝีมือการเขียน แต่จะโดยตั้งใจหรือไม่ก็ตาม แดนซ์ยังได้เจอเรื่องใหม่ๆ อื่นๆ ซึ่งได้เปิดโลกทัศน์ของเขา กระทั่งนำไปสู่การพลิกเปลี่ยนชีวิตและพฤติกรรมของเขาไปจากเดิมอย่างสิ้นเชิง
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี บันไดสำคัญขั้นหนึ่งของการก้าวไปสู่การเป็นนักเขียนตัวจริง คือการฝึกทำซ้ำๆ นักฝันหลายคนยังไม่ได้เป็นนักเขียนเสียทีก็เพราะมัวแต่ตั้งท่า นามปากกาก็ตั้งไว้อย่างดิบดีแล้ว เหลือแต่ลงมือเขียนงานออกมาเท่านั้นที่ยังไม่ได้ทำ เมื่อเขียนออกมาแล้ว จะดียิ่งหากมีกัลยาณมิตรคอยช่วยอ่านอย่างใส่ใจ และให้คำวิจารณ์ติชมด้วยความปรารถนาดี สำหรับนักเขียนมือใหม่ที่มาร่วมเรียนรู้ในค่ายสารคดีระดับประชาชน ครั้งที่
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี 1 "ค่ายสารคดี" เป็นค่าย "สร้างคนบันทึกสังคม"  ที่ไม่ได้มุ่งเพียงจะสร้าง "นักเขียน" และ "ช่างภาพ" ที่มีฝีมือเท่านั้น หากปรารถนาจะสร้างคนรุ่นใหม่ให้เป็นนักสารคดีที่ดีด้วย กระบวนการพัฒนาทักษะฝีมือจึงดำเนินควบคู่ไปกับการปลูกสร้างจิตสำนึกในมิติอาสา-สร้างสรรค์  ท้ายกิจกรรมทุกครั้งจะมีช่วงเวลาสำหรับการแบ่งปันประสบการณ์และความเปลี่ยนแปลงที่เกิดกับตัวเอง สะท้อนการเติบโตผลิบานด้านใน ในเชิงนามธรรม ในเชิงรูปธรรม นักเขียนและช่างภาพรุ่นใหม่ทุกคนที่ได้ร่วมห้องเรียนกันมา จะมีผลงานที่ได้จากการลงมือทำ 3 ชิ้นหลัก และอีกหลายชิ้นย่อย  ดังที่ได้นำเสนอบางส่วนสู่สาธารณะแล้ว และจะนำเสนอต่อไป   2 "ค่ายสารคดี" เป็น "ห้องเรียน" จึงต้องมี"หลักสูตร" ซึ่งบางคนกังวลว่าจะเป็นกรอบเกณฑ์ที่กักหรือเกลาจนจิตวิญญาณอิสระของศิลปินเหี้ยนหาย ทำลายหน่ออ่อนแห่งความหลากหลายของปัจเจกชน จนกลายเป็นพิมพ์เดียวกันไปหมด แต่ความจริงค่ายเพียงแค่สอนพื้นฐาน และตำราก็เป็นสิ่งที่โยนทิ้งได้  แต่ขอให้เป็นหลังจากที่เธอรู้จักและเข้าใจมันอย่างถ่องแท้แล้ว  และเธอโยนมันทิ้งก็เพื่อจะไปให้ไกลกว่านั้น
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี สารคดีเป็นความสัมพันธ์ระหว่างข้อมูลกับวิธีการนำเสนอ เพราะสารคดีเป็นการเล่าเรื่องจริง ถ้าเพียงแต่เรานำข้อมูลเล่าออกไป ก็เป็นสารคดีแบบ documentaries ได้แบบสบายๆ แต่หากเราได้สร้างสรรค์กลวิธีในการ “เล่า” และให้ความใส่ใจในสำนวนภาษาด้วย ก็จะเป็นเรื่องเล่าที่เร้าใจ

ปิดโหมดสีเทา