การกลายเป็น “ไทย” ของพระคเณศ

มิถุนายน 10, 2017 
0


ผีสางเทวดา  เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต


ศรัณย์ ทองปาน

kanesha04

พระคเณศ หรือพระพิฆเนศ ดั้งเดิมเป็นเทวดาของแขกฮินดู ในเทวปกรณัมว่าเป็นโอรสของพระศิวะ (พระอิศวร) กับพระอุมา พระคเณศมีรูปกายเป็นมนุษย์ แต่มีเศียรเป็นช้าง

ในอินเดียนับถือว่าพระคเณศเป็นเทพเจ้าแห่งอุปสรรค ดังนั้นจึงต้องบูชาก่อนการบูชาเทพองค์อื่นหรือกระทำกิจกรรมอื่นใด เพื่อให้สิ่งที่เกิดขึ้นตามมาบรรลุผลสำเร็จ เคยพบเห็นในอินเดียใต้ว่าจะมีเทวรูปพระคเณศเล็กๆ ตั้งอยู่ในซุ้มหน้าบ้านหน้าร้าน แต่เช้าเจ้าของบ้านเจ้าของร้านก็จะออกมาบูชาท่านด้วยหญ้าแพรกอันเป็นของมงคล เพื่อเริ่มต้นวันใหม่ให้กิจการงานดำเนินไปอย่างปลอดโปร่งราบรื่น

kanesha03

ส่วนเมืองไทยสมัยโบราณ นับถือกันว่าพระองค์เป็นเทพผู้สร้างช้าง (อาจเพราะมีเศียรเป็นช้าง) จึงได้รับการบูชากันในหมู่พราหมณ์พฤฒิบาศ ซึ่งเป็นกลุ่มพราหมณ์ที่ดูแลพิธีกรรมเนื่องด้วยเรื่องการจับช้างเลี้ยงช้างโดยเฉพาะ พระคเณศในฐานะนี้ปรากฏชี่อเรียกในเอกสารเก่าว่า “พระเทวกรรม”

ตั้งแต่ราวสมัยรัชกาลที่ 6 เมื่อเริ่มมีการศึกษาคติอินเดียโบราณผ่านวรรณคดีในภาคภาษาอังกฤษ เกิดนิยมนับถือพระคเณศว่าเป็นเทพเจ้าแห่งศิลปวิทยา จึงนำไปใช้เป็นตราของ “วรรณคดีสโมสร” รวมถึงใช้เป็นตราของกรมศิลปากร แล้วต่อมาเมื่อเกิดวิทยาลัยนาฏศิลปในสังกัดของกรมศิลปากรขึ้น วิทยาลัยนาฏศิลปจึงใช้สัญลักษณ์เป็นรูปพระคเณศเช่นเดียวกับกรมศิลปากร และนั่นคงทำให้พระองค์เป็นที่นับถือในหมู่ศิลปิน แล้วจึงกลายเป็นเทพเจ้าแห่งการขับร้องฟ้อนรำไปด้วย คตินี้เป็นคตินิยมในฝ่ายไทยโดยเฉพาะ ดังจะเห็นเวลาไหว้ครูในสายดนตรีนาฏศิลป์จึงจะตั้งเศียรพระพิฆเนศไว้บนโต๊ะในหมู่ศีรษะครูด้วย (แต่ปัจจุบัน วิทยาลัยนาฏศิลปสังกัดสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ ซึ่งขึ้นตรงกับกระทรวงวัฒนธรรม แยกขาดจากกรมศิลปากรไปแล้ว)

kanesha02

ประมาณสิบกว่าปีมานี้ ในเมืองไทยเกิดธุรกิจใหม่ในการไปสร้างศาลประดิษฐานพระคเณศองค์ใหญ่ยักษ์ขึ้นตามวัดหลายแห่ง พระคเณศกลุ่มนี้กลายเป็นเทพเจ้า “อเนกประสงค์” คือเชื่อกันว่ากราบไหว้ขอได้ทุกสิ่งอัน ทั้งการเล่าเรียน การเงิน การงาน ความรัก แต่ที่น่าสนใจมาก คือจากความเชื่อดั้งเดิมที่พระคเณศมีสัตว์พาหนะคือหนู อย่างในเทวาลัยของพระคเณศก็จะมีรูปหนูหมอบคอยรับใช้อยู่หน้าประตู แต่พร้อมๆ กับการสร้างพระคเณศองค์ใหญ่ๆ อย่างที่ว่ามาแล้วนั้นเอง ก็เลยไปสร้างรูปหนูตัวโตๆ ตั้งเอาไว้ที่ฐานเทวรูป พร้อมกับเผยแพร่ความเชื่อ (อย่างไทยๆ) ว่าหนูเป็นเหมือน “เลขานุการ” ของพระคเณศ ดังนั้นเวลาใครต้องการอะไรก็อย่าไปขอกับพระคเณศโดยตรง (เพราะท่านมีคนไปขอโน่นขอนี่เยอะแยะมากมาย ท่านจำไม่ได้หรอก-ประมาณนั้น) แต่ให้ไปกระซิบบอกคุณหนูที่เป็น “หน้าห้อง” ของท่านเอาไว้ให้ช่วยดูแลให้

kanesha01

เราจึงเห็นคนไปยืนกระซิบกระซาบความนัยตรงข้างหูรูปปั้นหนูกันอยู่ตลอดเวลา – ไม่ต่างกับประเพณีการวิ่งเต้นอย่างที่ปฏิบัติกันทั่วไปในวงราชการ ซึ่งนิยมเดินเรื่องไปฝากฝังให้ “หน้าห้อง” ของท่านช่วย “ชง” เสนอขึ้นไปให้ “ท่าน” เซ็น นั่นเอง

งานนี้ คนอินเดียคง งง!


srun

ศรัณย์ ทองปาน

เกิดที่จังหวัดพระนคร ปัจจุบันเป็น “นนทบุเรี่ยน” และเป็นบรรณาธิการสร้างสรรค์ นิตยสาร สารคดี




ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต ครุฑเป็น “สัตว์หิมพานต์” หรือสัตว์ในจินตนาการของคนอินเดียโบราณ ครึ่งคนครึ่งนก ในศาสนาพราหมณ์ฮินดู ถือเป็นพาหนะของพระนารายณ์ ส่วนในจักรวาลทางพุทธศาสนา ครุฑเป็นสัตว์อย่างหนึ่งที่อาศัยอยู่บนต้นงิ้วใหญ่ หรือ “วิมานฉิมพลี” เชิงเขาพระสุเมรุ
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต นายเรือง ที่ซุ้มประตูทางเข้าเขตพุทธวาสของวัดอรุณราชวราราม มีประติมากรรมทาสีทองสองรูปตั้งคู่กันซ้ายขวา เป็นรูปของนายบุญเรือง หรือนายเรือง กับนายนก คนรุ่นต้นกรุงรัตนโกสินทร์ เหตุที่มีการสร้างรูปของบุคคลทั้งสองนี้ไว้ก็สืบเนื่องมาจากเหตุการณ์ที่ทั้งคู่ต่างเผาตัวตายภายในบริเวณวัดอรุณฯ โดยนายเรืองเริ่มก่อนเป็นคนแรกเมื่อปี 2333 สมัยรัชกาลที่
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต หมอสุก หรือที่ชาวบ้านมักเรียกว่า “หมอเทวดา” เป็นหมอพื้นบ้านที่รักษาโรคด้วยเครื่องยาสมุนไพร เกิดสมัยรัชกาลที่ 3 เมื่อปี 2375 และถึงแก่กรรมในเดือนกรกฎาคม 2453 ก่อนพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเสด็จสวรรคตเพียงไม่กี่เดือน
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต ช่วงปลายทศวรรษ ๒๕๔๐ ต่อต้นทศวรรษ ๒๕๕๐ หรือเมื่อราว ๑๐ กว่าปีมาแล้ว ถือเป็นยุคเฟื่องฟูของ “จตุคามรามเทพ” ผู้เขียนเคยเห็น “จตุคามรามเทพ”
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต ตุ๊กตาม้าอย่างที่ตั้งคู่กับช้างตามศาลก็เคยพูดถึงมาบ้างแล้ว หรืออย่างตุ๊กตาม้าลาย แก้บน “เจ้าพ่อม้าลาย” ก็เคยเล่ามาบ้างแล้ว แต่ยังมี “ม้า” อีกแบบหนึ่ง ซึ่งเป็นของพิเศษ ใช้แก้บนหลวงพ่อพระศาสดา พระประธานในพระอุโบสถวัดสุวรรณาราม