ศิลปินแห่งชาติสร้างนักเขียน (สารคดี)

Jun 18, 2017 
0


วิชาสารคดี ๑๐๑
ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี


วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง

nationalartist01

ภาพจาก Anne Na Nongkhai

ถือเป็นงานที่รวมนักเขียนชั้นเทพระดับศิลปินแห่งชาติมากที่สุดแห่งปีก็ว่าได้

แค่ไล่เรียงรายชื่อวิทยากรโครงการถ่ายทอดงานศิลป์กับศิลปินแห่งชาติ “ลายลักษณ์วรรณศิลป์” รุ่นที่ ๓ ระหว่างวันที่ ๑๐-๑๓ มิถุยายน ๒๕๖๐ ที่หออัครศิลปิน คลอง ๕ ปทุมธานี ก็กินพื้นที่หลายบรรทัด

เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ กฤษณา อโศกสิน อัศศิริ ธรรมโชติ ศักดิ์สิริ มีสมสืบ สถาพร ศรีสัจจัง มาลา คำจันทร์ อดุล จันทรศักดิ์ ว.วินิจฉัยกุล ชมัยภร บางคมบาง ไพฑูรย์ ธัญญา ไพวรินทร์ ขาวงาม ธีรภาพ โลหิตกุล ฯลฯ

และข้าพเจ้า-วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง ซึ่งไม่ใช่ศิลปินแห่งชาติ แต่ได้รับการสถาปนาจากกรมส่งเสริมวัฒนธรรม มาในจดหมายเชิญให้เป็น “ผู้ทรงคุณวุฒิด้านวรรณศิลป์” มาเป็นผู้ช่วยพี่ธีรภาพในฐานสารคดี

nationalartist02

ภาพโดย Anne Na Nongkhai

ผู้เข้าร่วมโครงการมีทั้งนักเรียนนักศึกษาจากหลายจังหวัด และประชาชนทั่วไปรวม ๕๐ กว่าคน

การสอนนักเขียนมือใหม่มักเริ่มจากการทำความเข้าใจเรื่องหลักการวีธีการเบื้องต้น ซึ่งผมกับพี่ธีรภาพได้รับโจทย์ให้ไขความกระจ่าง ๕ ข้อ

  • ความแตกต่างของสารคดีกับวรรณกรรมอื่น
  • การเริ่มต้นเขียน
  • การเลือกหัวข้อ
  • การหาข้อมูล
  • กลวิธีการเขียนและการนำเสนอ

ข้อแรกตอบง่ายเพราะช่วงก่อนหน้าอาจารย์ธัญญา (ไพทูรย์ ธัญญา) ได้พูดถึงลักษณะของเรื่องแต่ง หรือ fiction ไปแล้วว่า อาจมาจากเรื่องที่เราสร้างขึ้น หรือเรื่องที่เราได้สัมผัสพบเห็นจริงก็ได้ แต่เอามาบิด ตัด เติมต่อ ให้เกิดความสนุกปลุกเร้า และบอกเล่าแก่นความคิดที่เราต้องการจะสื่อ ส่วนการตั้งชื่อเรื่อง อาจารย์ให้เคล็ดลับข้อหนึ่งว่า ลองใช้หลัก ๓ พยางค์ อาทิ ก่อกองทราย ปูนปิดทอง คนกับเสือ เป็นต้น

หากจะแยกความแตกต่างระหว่างสารคดีกับวรรณกรรมกลุ่มเรื่องแต่ง ก็เพียงแต่เติม non หน้าคำนิยาม fiction เท่านั้น

สารคดี = non fiction – เรื่องไม่แต่ง

อย่าแต่งเติม บิดเบือนเนื้อหา หรือแม้แต่ถ้อยคำสนทนาของตัวละคร (แหล่งข้อมูล)

ความต่างเดียวของสารคดีกับวรรณกรรมกลุ่มเรื่องแต่งอยู่ตรงนี้เท่านั้น ส่วนในแง่ของการสร้างสรรค์รูปแบบวิธีการเล่าเรื่อง งานสารคดีก็ทำได้อย่างเสรีและหลากหลายไม่ต่างจากนิยายหรือเรื่องสั้น

ส่วนข้อที่เหลือก็ค่อยๆ ทำความเข้าใจไขความกระจ่างกันในกลุ่มย่อยแบบล้อมวงคุยกัน โดยมีกระดานดำ (ความจริงเป็นไวทบอร์ด) เป็นศูนย์กลาง

nationalartist03
กับหัวใจอีกห้องของงานสารคดีคือ ข้อมูล ซึ่งมือใหม่ควรจะรู้ว่าได้แก่…

  • ข้อมูลแห้ง ที่เราสามารถเสาะหาสืบค้นเอาได้จากที่มีผู้ทำไว้แล้ว
  • ข้อมูลสัมผัส ได้จากการที่เราต้องลงพื้นที่ไปสัมผัสคลุกคลี ใช้ชีวิตร่วม ซึมซับนำกลับมาถ่ายทอด
  • ข้อมูลสัมภาษณ์ ที่ต้องถาม สอบทานจากสันทัดกรณี ผู้เชี่ยวชาญ เจ้าของเรื่องเจ้าของถิ่น ที่เป็นผู้รู้จริงในเรื่องนั้น ๆ

ได้กองข้อมูลแล้วก็มาสังเคราะห์ ประมวลความ ออกแบบวิธีการเล่า ถ่ายทอดออกมาเป็นงานเขียนสารคดี ซึ่งเป็นขั้นตอนที่ต้องฝึกซ้ำ ๆ และอาศัยกัลยาณมิตรช่วยอ่านอย่างใส่ใจ ให้คำชี้แนะ เพื่อการพัฒนาต่อ

nationalartist05
ภาพโดย เกน กิติมาภรณ์

นักเขียนไม่ใช่จะสร้างกันได้ในชั่วข้ามคืน หรือ ๓-๔ วัน ต้องฝึกฝนกันยาวนานเป็นเดือนเป็นปี

แต่การที่นักเขียนใหม่มีโอกาสได้เข้าใกล้ ได้สดับคมความคิดนักเขียนรุ่นใหญ่ระดับศิลปินแห่งชาติ ย่อมจุดประกาย-ให้แรงบันดาลใจในการก้าวเดินไปบนเส้นทางสายนี้ ด้วยความมั่นใจว่า มีใครให้นึกถึงและพึ่งได้เมื่อเจออุปสรรคปัญหาด้านการเขียน

nationalartist04


veeวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง

นักเขียนประจำกองบรรณาธิการ นิตยสาร สารคดี ที่มีผลงานตีพิมพ์ทั้งในนิตยสาร และตีพิมพ์รวมแล่มมากมาย อาทิ แผ่นดินนี้ที่อีกฟากเขา และแสงใต้ในเงามรสุม และ อีสานบ้านเฮา




ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com







You might also like



Related Post

More Story
18 มิถุนายน 18 มิถุนายน พ.ศ. 2485 - วันเกิด พอล แม็กคาร์ตนีย์ (Paul...