สารคดีพิเศษ

สารคดี ฉบับ 326 แกะรอย “ราชาเหนือราชา” ตามหา “ผู้ชนะสิบทิศ” / มินามาตะ บทเรียนโลกไม่ลืม

หลวงพ่อทวด เหยียบน้ำทะเลจืด พระเครื่อง เรื่องเล่า ตำนาน ความศักดิ์สิทธิ์ / แรงงานพม่า ประชากรเงาผู้ขับเคลื่อนภูเก็ต

มะพร้าว : จากหัวกะทิถึงกากมะพร้าว ตามรอยพฤกษาสารพัดประโยชน์  / ธรรมศาลา ครึ่งศตวรรษบนแผ่นดินใหม่ของทะไลลามะ และชาวทิเบตพลัดถิ่น

สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) ศรีอริยสงฆ์แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ผู้คนอาจจดจำสมเด็จพระพุฒาจารย์โตในฐานะพระองค์โตที่ท่านสร้างไว้ตามที่ต่าง ๆ ซึ่งมีการนำมาผูกเป็นคำคล้องในภายหลังว่าท่าน “นอนอยู่อยุธยา มานั่งที่ไชโย โตที่วัดอินทร์ จำศีลที่วัดระฆัง” หรือไม่คนอีกส่วนหนึ่งอาจรู้จักท่านในฐานะพระสมเด็จฯ พระเครื่องชื่อดังและมีมูลค่าสูงสุดในวงการ หรือจากเรื่องเล่าถึงความปราดเปรื่อง อัจฉริยภาพ อภินิหาร ฯลฯ ในตำนานคำเล่าขานเกี่ยวกับตัวท่าน ขณะที่ภาพชีวิตในส่วนที่เป็นประวัตินั้นยังมีส่วนที่คลุมเครืออยู่มาก ทั้งนี้อาจเนื่องจากกาลเวลายาวนานนับ ๑๓๙ ปีมาแล้วที่ท่านละสังขาร สารคดีพิเศษเรื่อง “สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) ศรีอริยสงฆ์แห่งกรุงรัตนโกสินทร์” ใน สารคดี ฉบับนี้ มีเค้าคำตอบสำหรับปริศนาบางประเด็น พร้อมกับการปะติดปะต่อเรื่องราวยาวนานเกี่ยวกับตัวสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) อริยสงฆ์ที่ถือกำเนิดในสมัยรัชกาลที่ ๑ มีชีวิตอยู่ในช่วง ๕ รัชกาลแรก และยังคงอยู่ในความเลื่อมใสศรัทธาของผู้คนมาจนถึงรัชกาลปัจจุบัน ธรรมยาตรา ก้าวย่างแห่งศรัทธา ๑,๒๐๐ กิโลเมตรจากขุนน้ำปิง สู่เจ้าพระยา จรดอ่าวไทย การเดินธรรมยาตรา ศรัทธาแห่งสายน้ำ เกิดจากความตั้งใจของคนกลุ่มหนึ่งที่ตระหนักว่า ทุกวันนี้ธรรมชาติกำลังเสื่อมโทรมลงจากการคุกคามของมนุษย์ พวกเขาจึงตัดสินใจเดินบำเพ็ญเพียรตามสายน้ำ จากต้นน้ำแม่ปิงที่จังหวัดเชียงใหม่ สู่ที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาทางภาคกลาง ไปจนจรดอ่าวไทยที่จังหวัดสมุทรสาคร เป็นการเดินเท้าผ่าน ๑๕ จังหวัด รวมระยะทางประมาณ ๑,๒๐๐ กิโลเมตร เพื่อที่จะฝึกฝนเรียนรู้จิตใจตนเอง และเพื่อเรียนรู้ความเป็นไปของสิ่งแวดล้อม สภาพปัญหาที่กำลังคุกคามป่าไม้ แม่น้ำ และผู้คนในชุมชนสองฟากฝั่ง สารบัญ นิตยสาร สารคดี ปีที่ 27 ฉบับ 316 มิถุนายน 2554

นับจากวันที่ ๑๑ มีนาคม ๒๕๕๔ ที่ภาพภัยพิบัติจากแผ่นดินไหว สึนามิ ติดตามด้วยอุบัติเหตุของโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ในประเทศญี่ปุ่น ปรากฏสู่สายตาคนทั่วโลก แต่ละวัน แต่ละสัปดาห์ สำหรับผู้สูญเสีย คือวันคืนอันปวดร้าว สำหรับผู้เฝ้ามอง คือความรู้สึกสลดและห่วงใย สารคดี ฉบับนี้จัดทำขึ้นเป็นพิเศษ เพื่อบันทึกเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในแต่ละด้าน บันทึกคนไทยในญี่ปุ่น ขณะที่โลกภายนอกรับรู้แต่แง่มุมอันเลวร้าย แต่ความจริงเกิดอะไรขึ้นภายในประเทศญี่ปุ่น ปากคำจากคนไทยที่ใช้ชีวิตเผชิญหน้าสถานการณ์อยู่ที่นั่น และคนไทยที่เดินทางเข้าไปติดตามข่าว จะบอกเล่าความเป็นไปและแง่มุมที่เราไม่เคยรับรู้มาก่อน เมืองร้าง ภาพถ่ายสารคดีชุดพิเศษ โดยช่างภาพคนไทย หนึ่งในช่างภาพไม่กี่คนของโลกที่เข้าไปจนถึงเขตอพยพ ๒๐ กิโลเมตรจากโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ฟุกุชิมะไดอิชิ ซึ่งเกิดการระเบิดและปลดปล่อยสารกัมมันตรังสีออกสู่สภาพแวดล้อม วิกฤตการณ์นิวเคลียร์ที่ฟุกุชิมะไดอิชิ บทสรุปอุบัติภัยของโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ซึ่งนายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นประกาศว่า “เลวร้ายที่สุดนับตั้งแต่ถูกทิ้งระเบิดนิวเคลียร์ในสงครามโลกครั้งที่ ๒” และทำให้พลังงานนิวเคลียร์กลับมาเป็นข้อถกเถียงทั่วโลก พร้อมกับการทบทวนถึงความเหมาะสมของโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ในเมืองไทย Hope for/from Japan ความหวังในห้วงวิกฤต สู้ต่อไป… พยายามเข้า… คำพูดที่คุ้นเคยในวัฒนธรรมญี่ปุ่น กลายเป็นรากฐานสำคัญที่ช่วยให้คนญี่ปุ่นหยัดยืนท่ามกลางสภาวะอันเลวร้ายได้อย่างไร และเราคนไทย เรียนรู้อะไรจากคนญี่ปุ่นได้บ้าง แผ่นดินไหวและรอยเลื่อนมีพลังในไทย สำรวจ ๑๓ รอยเลื่อนมีพลังที่มีพลานุภาพสั่นสะเทือนแผ่นดินไทยนับจากเหนือจรดใต้ อันเป็นสาเหตุของแผ่นดินไหวที่มีศูนย์กลางในประเทศนับพันครั้ง ปัจจุบันด้วยวิทยาการซึ่งคำนวณหาขนาดและตรวจวัดตำแหน่งศูนย์กลางแผ่นดินไหวได้อย่างแม่นยำ ก็ยิ่งตอกย้ำว่าภัยพิบัติจากแผ่นดินไหวไม่ใช่สิ่งไกลตัวคนไทยอย่างที่เคยคิด และเมื่อมนุษย์ยังไม่อาจพยากรณ์การเกิดแผ่นดินไหว อะไรคือมาตรการรับมือภัยพิบัตินี้ได้ดีที่สุด ในวิกฤตและความสูญเสีย จากแผ่นดินไหว สึนามิ ถึงนิวเคลียร์ คือบทเรียนสำคัญที่ต้องเรียนรู้ สู่อนาคตที่เราต้องเลือกและเตรียมพร้อม สารบัญ นิตยสาร สารคดี ปีที่ 27 ฉบับที่ 315 พฤษภาคม 2554

ฟ้าดินเป็นหนึ่งเดียว บู๊ตึ๊ง…ขุนภูแห่งพลังศรัทธา / สี่แผ่นดิน กับหลาย “ชีวิต” ของคึกฤทธิ์ ปราโมช