รหัสช่วยจำ ยิ่งทะแม่ง...ยิ่งจำแม่น !
(896 total words in this text)
(1529 reads) 
บัญชา ธนบุญสมบัติ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)
E-mail : buncht@mtec.or.th Blog : http://gotoknow.org/blog/science
คนเรานั้นจำเป็นต้องใช้ความจำในการทำกิจกรรมต่างๆ แทบทุกอย่าง ไม่จำกัดเฉพาะการเรียนรู้เท่านั้น หลายเรื่องมักจะต้องลงมือทำไปจำไป จึงจะค่อยๆ เก็บรายละเอียดเพิ่มเติมไปเอง แต่บางเรื่องอย่างเช่นสูตรคูณ ก็อาจท่องจำไปก่อน แล้วจึงค่อยๆ เข้าใจลึกซึ้งขึ้นเมื่อใช้งาน ส่วนบางเรื่องก็อาจจะซาบซึ้งขึ้นเมื่อรู้สึกว่าเริ่มแก่ตัวลงไป อย่างเช่นร้อยกรองอันแสนไพเราะที่เราท่องกันมาตั้งแต่เด็กนั่นไงครับ
ครูบาอาจารย์ที่สอนเก่งๆ มักจะมีสูตรเด็ดที่ช่วยให้จำเรื่องราวต่างๆ ได้ง่าย อย่างในภาษาไทยของเรา ตอนที่ครูสอนเรื่องอักษรกลาง (ก จ ด ต ฎ ฏ บ ป อ) ก็มีประโยคอมตะที่แม้แต่ดาราที่ไปเล่นเกมโชว์ “ถ้าคุณแน่ ? อย่าแพ้ ป. ๔“ ยังรู้ก็คือ
“ไก่ จิก เด็ก ตาย เฎ็ก ฏาย บน ปาก โอ่ง”
ประโยคแบบนี้แหละเรียกว่า “นีโมนิค” (mnemonic) ซึ่งผมขอแปลว่า รหัสช่วยจำ ไปพลางๆ ก่อน (สังเกตว่าไม่ออกเสียงตัว m ต้นคำ) คำว่า mnemonic มีรากศัพท์มาจากภาษากรีก mnemonikos แปลว่า เกี่ยวกับความจำ (of memory)
แต่ความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์นั้นไร้ขีดจำกัด รหัสช่วยจำจึงอาจมีได้หลายแบบ อย่างเรื่องอักษรกลางนี่ เพื่อนรุ่นพี่ของผมท่านหนึ่งท่องว่า
“กินจุ เด็กตุ๊ ดีแตก ใบปลิวออก”
ส่วนลูกสาวของผมตอนอยู่ ป. ๑ เคยท่องให้ผมฟังว่า
“เจ๊ดูบ่อปลากับอาตี๋”
ประโยคสุดท้ายนี่ ถึงแม้จะไม่เรียงตามลำดับอักษร แต่ก็เห็นภาพชัดแจ๋ว แถมยังเล่นเสียงสูงต่ำกุ๊งกิ๊งน่าฟังดีจัง
เห็นอย่างนี้แล้ว ผมก็เลยคันสมอง ขอโมเมมั่ง (อันแรกนี่โหดหน่อยนะครับ)
“เด็กอ้วนปากบอนโดนจิ๊กโก๋ตุ้บตั้บ”
ตามด้วยชุดอีกา
“อีกาตาดีบินจากไป”
“ไปดูอีกาจิกตัวบุ้ง”
“อีกาป่าบินตามจิกโดนตูดเด็ก”
แล้วต่อด้วยชุดแซวนักการเมืองคนดัง
“อาจารย์ปุเดินตรวจบาร์ตอนกลางดึก”
(ก็เลยทำให้) “จิ๊กโก๋แอบเดินตามบิ๊กปุ”
“บิ๊กจิ๋วเดือด! กล้าออกปากดุตามตรง”
ลองมาดูอักษรสูง ได้แก่ ผ ฝ ถ (ฐ) ข ส (ศ ษ) ห และ ฉ กันบ้าง
“ผีฝากถุงข้าวสารให้ฉัน”
“ผีฝากข่าวสารถึงฉันให้ศึกษาฐานขวด”
ส่วนผมขอดัดแปลงเล็กน้อย
“ผีถือขนมฝรั่งส่งให้ฉัน” (บรื๋อออ...)
“ผมถูกห้ามฝอยข่าวแสนฉงน” (อันนี้สำหรับคนเล่าข่าวที่โดนอำนาจมืดแทรกแซง)
“เขาฝอยข่าวผิดเสียหายถึงฉัน”
“ฉันถูกผัวฝรั่งห้ามศึกษาข่าวสาร” (สงสัยห้ามเล่นเน็ต...อิอิ)
คงพอจะเห็นแล้วว่านีโมนิคมักจะมีความหมายประหลาดๆ เพราะเกิดจากการด้นเล่นคำไปเรื่อยๆ จนลงตัวนั่นเอง
สำหรับอักษรต่ำนั้น อาจจำแยกเป็นอักษรต่ำคู่และอักษรต่ำเดี่ยวอย่างนี้ครับ
อักษรต่ำคู่เป็นอักษรที่มีเสียงคู่กับอักษรสูง เช่น ค-ข และ ช-ฉ โดยมีตัวอย่างประโยคนีโมนิค เช่น
“พี่เธอชอบแซวแฟนเฮียเคี้ยง”
ส่วนอักษรต่ำเดี่ยว (อักษรต่ำที่หาคู่ไม่ได้) ได้แก่
“งูใหญ่นอนอยู่ ณ ริมวัดโมฬีโลก”
หากคิดถึงอักษรต่ำทั้งหมด ก็มีตัวอย่างที่น่าทึ่งอย่างนี้ (จากหนังสือ ปั้นน้ำเป็นตัว ของคุณวินทร์ เลียววาริณ)
“เพชฌฆาตเฒ่าใช้โซ่ใหญ่ฟาดธงรูปนกฮูกล้มครืนในงานภาณยักษ์ที่วัดโมฬีโลก”
รหัสช่วยจำอาจนำไปใช้ช่วยในการสะกดคำได้ โดยเฉพาะคำที่สะกดกันผิดบ่อยๆ เช่น “สังเกต ดูดีๆ ไม่มีสระอุ” สำหรับฝรั่งนั้นก็มีปัญหาในการสะกดคำในภาษาของเขาเหมือนกัน และอาจใช้นีโมนิคต่อไปนี้ช่วยจำ
ARITHMETIC : A Rat In The House May Eat The Ice Cream
BECAUSE : Big Elephants Can Always Understand Small Elephants
NECESSARY : Not Every Cat Eats Sardines (Some Are Really Yummy)
สำหรับคำว่า argument ซึ่งแปลว่า การถกเถียงหรือการทะเละเบาะแว้งนั้น ฝรั่งเองบางทีก็สับสนเติมตัว e เข้าไปหลัง u เพราะคำกริยาคือ argue มีตัว e อยู่ด้วย แต่คนช่างคิดก็ผูกประโยค
“I lost an ‘e’ in an argument.” (ฉันสูญเสียตัวอักษร e ไปในระหว่างการโต้เถียง) ซึ่งช่วยเตือนว่าคำคำนี้ไม่มีตัว e อยู่แน่ๆ
อย่างไรก็ดี ฝรั่งสมองสัปดนบางคนผูกประโยคต่อไปนี้เพื่อช่วยสะกดคำว่า argument (ลองแปลเองถึงจะได้อรรถรส)
A Rude Girl Undresses; My Eyes Need Taping!
นีโมนิคอาจเป็นภาพก็ได้ เรียกว่า นีโมนิคแบบใช้มอง (visual mnemonic) ตัวอย่างต่อไปนี้มาจากเด็กฝรั่งเกรด ๘ (ตรงกับ ม. ๒ ของเรา) โรงเรียน Eisenhower Middle School และ Albuquerque Public Schools โดยคุณครูให้เด็กๆ คิดวิธีการจำตัวย่อของธาตุทางเคมีโดยใช้ภาพช่วย
ลองดูตัวอย่างน่ารักๆ ของเด็กๆ กันหน่อย อย่างเช่นภาพแรกมาจากไอเดียของเด็กชื่อ แครินา
เธอวาดเป็นรูปห่านตัวร้อน (Hot goose) ปากห่านคาบปรอทวัดไข้ เพราะอักษรตัวแรกของคำว่า Hot กับ goose คือ Hg เป็นสัญลักษณ์ของปรอทที่ย่อมาจากภาษาละติน คือ hydrargyrus ส่วนภาพที่เหลือให้ลองสังเกตลูกเล่นกันเอง
คณิตศาสตร์ก็มีรหัสช่วยจำเหมือนกัน เช่นค่า Pi ซึ่งเป็นอัตราส่วนของเส้นรอบวงต่อเส้นผ่านศูนย์กลางของวงกลม ก็มีรหัสช่วยจำนับตามจำนวนตัวอักษรในแต่ละคำไล่เรียงไป (เช่น Can = ๓, I = ๑, find = ๔ เป็นต้น)
“Can I find a trick recalling pi easily?” (๓.๑๔๑๕๙๒๖)
“How I wish I could recollect pi easily today.” (๓.๑๔๑๕๙๒๖๕)
“How I want a drink, alcoholic of course, after the heavy lectures involving quantum mechanics!” (๓.๑๔๑๕๙๒๖๕๓๕๘๙๗๙)
“How I need a drink, alcoholic in nature, after the heavy lectures involving quantum mechanics!” (๓.๑๔๑๕๙๒๖๕๓๕๘๙๗๙)
ที่เห็นนี้เป็นเพียงตัวอย่างเล็กๆ น้อยๆ เท่านั้น เพราะรหัสช่วยจำค่า Pi ยังมีอีกนับสิบ และที่น่ารู้ไว้ก็คือ มีคนแต่งเพลงช่วยจำทศนิยมของค่า Pi ถึง ๕๐ ตำแหน่งไว้แล้ว เช่น “I am the First Fifty Digits of Pi” ลองดูกรอบเนื้อเพลงใกล้ๆ นี้ได้ (ค่า Pi ๕๐ ตำแหน่ง คือ ๓.๑๔๑๕๙๒๖ ๕๓๕๘๙๗๙ ๓๒๓๘๔๖๒ ๖๔๓๓๘๓๒ ๗๙๕๐๒๘๘ ๔๑๙๗๑๖๙ ๓๙๙๓๗๕๑)
วิชาวิทยาศาสตร์นี่ก็มีรหัสช่วยจำเยอะเอาการอยู่เหมือนกัน อย่างเมื่อก่อนเราแปล property หรือ properties ของสสารว่า “คุณสมบัติ” แต่ต่อมาใช้แค่ “สมบัติ” เฉยๆ โดยเหตุผลเท่าที่ผมเคยได้ยินมา (แต่ฟังแล้วทะแม่งๆ) ก็คือ สมบัติไม่จำเป็นต้องเป็นคุณเสมอไป อาจเป็นโทษก็ได้ กลางๆ ไม่มีคุณไม่มีโทษก็ได้
เรื่องนี้ก็เลยมีคุณครูบางท่านสอนว่า “คุณสมบัติ” มีเพียงหนึ่งเดียวคือคุณสมบัติ เมทะนี (ฮา)
อัตราเร็วแสงในทางฟิสิกส์ก็มีรหัสช่วยจำ (แต่ไม่หลากหลายเท่าค่าพายของคณิตศาสตร์) นั่นคือ
“We guarantee certainty, clearly referring to this light mnemonic.”
ซึ่งหมายถึงว่า อัตราเร็วแสงมีค่าเท่ากับ ๒๙๙,๗๙๒,๔๕๘ เมตร/วินาที (พอดีเป๊ะ...ย้ำ...พอดีเป๊ะ...โดยนิยาม)
สำหรับเรื่องอนุกรมวิธานในทางชีววิทยาซึ่งไล่เรียงจากกลุ่มใหญ่ซอยย่อยลงไปเรื่อยๆ ว่า Kingdom, Phylum, Class, Order, Family, Genus, Species
ก็มีรหัสช่วยจำจำนวนมาก เช่น
“King Plays Chess On Fat Girls Stomachs.”
“Kitten Prefer Cream Or Fish, Generally Speaking.”
“Kids Prefer Cheese (Chocolate) Over Fried Green Spinach.”
ประโยคสุดท้าย คือ “Kids Prefer Cheese...” นี่คิดโดยเด็กนักเรียนเกรด ๗ (ตรงกับชั้น ม. ๑ ของเรา) ในชั้นเรียนด้านวิทยาศาสตร์ชีวภาพที่ Slauson Middle School ในเมืองแอนน์อาร์เบอร์ มลรัฐมิชิแกน สหรัฐอเมริกา...เด็ดไหมล่ะ?
ศัพท์ธรณีวิทยาที่เคยทำให้ผมมึนก็คือ stalactite (หินย้อย) และ stalagmite (หินงอก) ก็มีคนคิดวิธีการจำไว้อย่างนี้ครับ
* stalactite มีตัว c อยู่ ให้นึกถึงคำว่า ceiling (เพดาน) นั่นคือต้องเป็น “หินย้อย” เพราะงอกมาจากเพดานถ้ำ
* stalagmite มีตัว g อยู่ ให้นึกถึงคำว่า ground (พื้น) นั่นคือต้องเป็น “หินงอก” เพราะงอกขึ้นมาจากพื้น (ส่วนคำว่า mite ตรงท้ายซึ่งเป็นแมลงชนิดหนึ่งนั้น ก็ให้นึกถึงภาพแมลงเดินอยู่ตามพื้น จะได้ไปด้วยกัน)
ในทางดาราศาสตร์ เดิมทีระบบสุริยะมีดาวเคราะห์ทั้งหมด ๙ ดวง ได้แก่ พุธ (Mercury) ศุกร์ (Venus) โลก (Earth) อังคาร (Mars) พฤหัสบดี (Jupiter) เสาร์ (Saturn) ยูเรนัส (Uranus) เนปจูน (Neptune) และพลูโต (Pluto) ซึ่งมีตัวอักษรตัวแรกของชื่อไล่เรียงกันไป คือ M-V-E-M-J-S-U-N-P ทำให้มีคนคิดนีโมนิคไว้หลายแบบ เช่น
“My Very Educated Mother Just Served Us Nine Pizzas”
“Men Very Easily Make Jam Sandwiches Under No Pressure”
“My Very Existence May Just Screw Up Normal People”
แต่พอพลูโตถูกเขี่ยออกไปกลายเป็นแค่ดาวเคราะห์แคระ (dwarf planet) ทำให้เหลือดาวเคราะห์เพียง ๘ ดวง นีโมนิคก็ต้องปรับเปลี่ยนใหม่ ลองดูตัวอย่างสัก ๒ ประโยค
“Many Very Easy Mnemonics Just Seem Unnecessarily Nonsensical.”
“Major Volcanoes Erupt Massively Just Surrounding Underground Nations”
“My Very Exotic Mistress Just Showed Up Nude.”
มีบางตัวอย่างเหมือนกันที่ฝรั่งกับไทยต่างคนก็ต่างคิด เช่นสีของรุ้งกินน้ำ ซึ่งฝรั่งบางคนท่องเป็นชื่อคนว่า
Roy G. Biv
หรือบางคนก็จำเป็นประโยค เช่น
“Richard Of York Gains Battles In Vain.”
ซึ่งหมายถึง Red, Orange, Yellow, Green, Blue, Indigo และ Violet นั่นเอง
สังเกตว่า ฝรั่งท่องสีรุ้งกลับทิศทางกับเรา ซึ่งมักจะจำกันว่า
ม่วง คราม น้ำเงิน เขียว เหลือง แสด แดง
อันมีรหัสช่วยจำเด็ดๆ ที่นำตัวอักษรต้นของแต่ละสี คือ ม-ค-น-ข-ล-ส-ด มาแต่งเป็นประโยคว่า
“แม่คนนี้ขาลายสิ้นดี”
ได้เห็นตัวอย่างกันไปพอสมควรแล้ว ใครคิด (หรือรู้) รหัสช่วยจำหนุกๆ ก็ส่งมาแบ่งปันกันที่ สารคดี หรือตรงมาที่ผมได้
ก่อนจากกัน ขอทิ้งตัวอย่างสุดท้ายเอาไว้เล่นๆ คือ เคยมีผู้ใหญ่สอนไว้ว่า คำว่า “อนุญาต” ต้องเขียนไม่มีสระอิ เพราะถ้าใครมา “ขออนุญาติ” ก็แสดงว่าจะขอญาติของเราไปเป็น “อนุ” ของเขา... ชะชะ...อย่างนี้หยามกันชัดๆ
นั่นคือ “ขออนุญาต” ยังพอได้ แต่ “ขออนุญาติ” ไม่ได้เด็ดขาด! ;-)
สำหรับไอเดียเด็กๆ เกี่ยวกับนีโมนิคของธาตุในตารางธาตุให้ไปที่ http://www.aps.edu/aps/Eisenhower/Brugge/PeriodicTableMnemonics.html
เพลง “I am the First Fifty Digits of Pi”
Man, I can't, I shant formulate an anthem where the words comprise mnemonics dreaded mnemonics for pi
The numerals just bother me, always even the dry anterior try to request something ower (zero) in numerary aptitude, even I, pantaloon gallant
I cannot actualize the requested mnemonics the leading fifty, I...
ที่มาของเนื้อร้อง : http://en.wikiquote.org/wiki/English_mathematics_mnemonics
ฟังเพลงนี้ได้ที่ : http://www.songstowearpantsto.com/ เข้าไปที่ ARCHIVE 1 แล้วเลือก SONG #0052
หรือเข้าไปฟังเพลงพร้อมดูเนื้อร้องได้ที่ http://gotoknow.org/blog/judprakai/136538
ขุมทรัพย์ทางปัญญา
ขอแนะนำเรื่อง Mnemonic ที่ http://en.wikipedia.org/wiki/Mnemonic และ Amanda's Mnemonic Page ที่ http://www.netnaut.com/mnemonics.html
|
(31/08/10)
