" /> หลังโรงละคร - สารคดี.คอม [ Sarakadee Magazine ]

หลังโรงละคร

ตุลาคม 14, 2017 
3


ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต


behindtheatre01

ตามธรรมเนียมนักแสดงละครเวทีของฝรั่ง ก่อนขึ้นเวที เขาห้ามอวยพรกันว่า “ขอให้โชคดี” แต่จะต้องใช้คำว่า “Break a Leg!” (ขอให้ขาหัก!) แทน เหมือนกับเป็นการ “แก้เคล็ด” กลับร้ายกลายดี ทำนองเดียวกับคนไทยสมัยก่อน ที่ห้ามชมเด็กเล็กๆ ว่าน่ารัก ต้องเสพูดไปว่า “น่าเกลียดน่าชัง” แทน

ส่วนในแวดวงนักแสดงของไทย มีธรรมเนียมสำคัญยิ่งอย่างหนึ่ง คือการแสดงความเคารพแก่ “ครู” ผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาความรู้ให้ อย่างชาวลิเกนับถือ “พ่อแก่” คือพระฤๅษี เป็นครู หลังโรงต้องตั้งเศียรพ่อแก่ไว้กราบไหว้บูชาเพื่อความเป็นสิริมงคล ก่อนออกไปร้องไปรำ

แม้แต่เวทีเองก็ถือเป็น “พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์” ด้วย อย่างในวันแรกที่นักแสดงเข้าซ้อมในโรงละครแล้วต้องก้าวขึ้นเวที นักแสดงรุ่นเยาว์ที่เพิ่งเข้ามาใหม่จะได้รับคำเตือนให้ยกมือไหว้เสียก่อนที่จะเหยียบย่างขึ้นไป

เรื่องทำนองนี้เข้าใจได้ไม่ยาก เพราะไม่ว่าจะเป็นลิเก ละครรำอย่างไทย หรือละครเวทีแบบฝรั่ง ล้วนเป็น “การแสดงสด” ซึ่ง “อะไรก็เกิดขึ้นได้” โอกาสที่จะเกิดความผิดพลาดมีอยู่ตลอดเวลา การสร้างขวัญและบำรุงกำลังใจให้แก่ทีมถือเป็นสิ่งสำคัญยิ่ง

ตาม “โรงละคร” ต่างๆ ในเมืองไทย ไม่ว่าจะเป็นของทางราชการหรือเอกชน จึงต้องผนวกรวมพื้นที่ของสิ่งศักดิ์สิทธิ์เอาไว้ด้วย บางแห่งเป็นหิ้งอยู่เหนือทางขึ้นเวที บางโรงสร้างเหมือน “ห้องพระ” ขนาดย่อมๆ ไว้ด้านข้างเวที แต่ก็มีอีกหลายโรงที่แยกเฉพาะออกมาต่างหากเป็นห้องพิเศษเพื่อการนี้

behindtheatre02 behindtheatre03 behindtheatre04

บนหิ้งหรือในห้องนั้นย่อมต้องตั้งรูปพระคเณศ ซึ่งศิลปินไทยนับถือว่าเป็นเจ้าแห่งศิลปวิทยาทั้งปวง ตลอดจน “เศียรครู” (ที่เป็นเหมือนหัวโขน) ในฝ่ายวิชาขับร้องฟ้อนรำ ทั้งที่เป็นเทวดา เช่น พระประโคนธรรพ พระปัญจศิขร มีที่เป็นฤๅษี ที่เรียกกันว่า “พ่อแก่” บางแห่งตั้งเศียรครูไว้มากจนแทบเป็นการจำลองเวทีงานไหว้ครูครอบครูนาฏศิลป์ดนตรีไทย คือมีไปจนถึงพระศิวะ พระพรหม พระนารายณ์ ฯลฯ ในจำนวนนี้ ส่วนใหญ่นิยมประดิษฐานพระพุทธรูปไว้ด้วย

เหล่านี้ ในสายตาของศิลปินล้วนเป็น “ครูบาอาจารย์” ที่พึงแสดงกตัญญุตาคารวะ เช่นก่อนหน้าการแสดง (โดยเฉพาะในรอบแรก) นักแสดงต้องนำพวงมาลัยดอกไม้ไปกราบไหว้ และอธิษฐานให้การแสดงผ่านพ้นไปด้วยดีโดยปราศจากอุปสรรค

ความนับถือครูบาอาจารย์นี้ยังครอบคลุมไปถึงผู้ประพันธ์ที่ล่วงลับไปแล้วด้วย เช่นหากไปเล่นละครที่มาจากบทประพันธ์ของหม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช นักแสดงอาวุโสบางท่านก็จะมีคำร้องขอให้ตั้งรูปของคุณชายไว้บอกกล่าวและขอขมาลาโทษกัน หากมีสิ่งหนึ่งสิ่งใดขาดตกบกพร่องไปในการแสดง

และไม่ใช่เฉพาะแค่ในโลกของคนไทยร่วมสมัยเท่านั้น คตินี้ยังข้ามเวลาและอยู่เหนือพ้นไปจากวัฒนธรรมได้ด้วย ไม่ว่าจะเป็นผู้ประพันธ์บทละครยุคกรีกดึกดำบรรพ์ หรือกวีเอกของโลกชาวอังกฤษ จึงอาจ “ขึ้นหิ้ง” อยู่ที่หลังโรงละครเมืองไทยได้เช่นกัน


srun

ศรัณย์ ทองปาน

เกิดที่จังหวัดพระนคร ปัจจุบันเป็น “นนทบุเรี่ยน” และเป็นบรรณาธิการสร้างสรรค์ นิตยสาร สารคดี

ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต เมื่อหลายปีมาแล้ว วันหนึ่งขณะที่นั่งรถอยู่ในกรุงเทพฯ ระหว่างติดไฟแดง สายตาก็กวาดมองไปรอบๆ แล้วก็ได้เห็นพาหนะคันหนึ่งที่จอดติดไฟแดงอยู่ใกล้ๆ ผมถึงกับตกตะลึงไปชั่วขณะ ว่าที่จริงรถคันนั้นก็เป็นสามล้อถีบบรรทุกของ อย่างที่เรียกเลียนสำเนียงจีนแต้จิ๋วกันทั่วไปว่า “ซาเล้ง” แต่สิ่งที่ทำให้รู้สึก “ช็อก”
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต เมื่อจะศึกษา “คำหยาบ” โดยให้มี “หลักการ” มากกว่าคำกล่าวอ้างลอยๆ แค่ว่า “แถวบ้าน” เขาพูดกัน หรือเป็น “ภาษาถิ่น” ย่อมต้องหา
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต ภาพประกอบ 123rf หนึ่งในวิชา “เคล็ดลางอาถรรพณ์” ที่ยังได้ยินได้รู้ได้เห็นว่ามีคนทำจริงๆ ในชีวิตประจำวันจนถึงเดี๋ยวนี้ และไม่ใช่คนเฒ่าคนแก่ แต่เป็นเด็กรุ่นๆ หรือสาวๆ ก็คือการ “ปักตะไคร้”


ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








ใส่ความเห็น

อีเมล์ของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต เมื่อหลายปีมาแล้ว วันหนึ่งขณะที่นั่งรถอยู่ในกรุงเทพฯ ระหว่างติดไฟแดง สายตาก็กวาดมองไปรอบๆ แล้วก็ได้เห็นพาหนะคันหนึ่งที่จอดติดไฟแดงอยู่ใกล้ๆ ผมถึงกับตกตะลึงไปชั่วขณะ ว่าที่จริงรถคันนั้นก็เป็นสามล้อถีบบรรทุกของ อย่างที่เรียกเลียนสำเนียงจีนแต้จิ๋วกันทั่วไปว่า “ซาเล้ง” แต่สิ่งที่ทำให้รู้สึก “ช็อก”
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต เมื่อจะศึกษา “คำหยาบ” โดยให้มี “หลักการ” มากกว่าคำกล่าวอ้างลอยๆ แค่ว่า “แถวบ้าน” เขาพูดกัน หรือเป็น “ภาษาถิ่น” ย่อมต้องหา
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต ภาพประกอบ 123rf หนึ่งในวิชา “เคล็ดลางอาถรรพณ์” ที่ยังได้ยินได้รู้ได้เห็นว่ามีคนทำจริงๆ ในชีวิตประจำวันจนถึงเดี๋ยวนี้ และไม่ใช่คนเฒ่าคนแก่ แต่เป็นเด็กรุ่นๆ หรือสาวๆ ก็คือการ “ปักตะไคร้”