" /> เคาะกะโหลกผู้อ่านด้วย “วรรคทอง” - สารคดี.คอม [ Sarakadee Magazine ]

เคาะกะโหลกผู้อ่านด้วย “วรรคทอง”

กรกฎาคม 16, 2018 
0


เคาะกะโหลกผู้อ่านด้วย “วรรคทอง”

วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี


ภาพ : ณัฐพล สุวรรณภักดี

มีนักเขียนฝรั่งกล่าวทำนองว่า

งานเขียนที่ดีจะทำให้คนอ่านรู้สึกเหมือนโดนค้อนทุบกะโหลก

งานเขียนที่ดี มาจากหลายปัจจัยชุมนุมกัน ซึ่งหนึ่งในหลายๆ ปัจจัยนั้นมี “วรรคทอง” รวมอยู่ด้วย

เป็นวรรคเด็ดวรรคเด่นที่คมคาย กินใจ ซาบซึ้ง ติดตรึงใจคนอ่าน ซึ่งในงานเขียนแต่ละชิ้นควรต้องมีอยู่บ้าง แต่คงไม่ใช่การสรรปั้นคำพริ้งพรายไปทั้งเรื่อง จนงานเขียนกลายเป็นลิเกทรงเครื่อง

วรรคทองเมื่อมีแทรกอยู่ในเรื่องเป็นระยะจะเปรียบเหมือนยอดคลื่นหรือปลายกราฟที่ทำให้งานเขียนไม่เรียบนิ่งไปตลอดเรื่อง ซึ่งอย่างหลังนั้นจะทำให้งานเขียนกลายเป็นยานอนหลับชั้นดี

การมีวรรคทองผุดโผล่ขึ้นมาปลุกคนอ่านอยู่บ้างเป็นช่วงๆ จะเป็นเหมือนค้อนที่คอยเคาะกะโหลกคนอ่านให้ตาสว่างและติดตามเรื่องราวไปต่อ

วรรคทองในงานสารคดีไม่จำเป็นต้องมาจากผู้เขียนเท่านั้น แต่สำคัญที่คนเขียนต้องมองเห็นและรู้จักหยิบนำมาใช้ให้ถูกจังหวะและสอดคล้องกับเรื่องที่จะเล่า ดังตัวอย่างที่นำมาให้ดูกันในที่นี้

  • วรรคทองมาจากการอ้างอิง

เป็นถ้อยคำที่ผู้เขียนได้อ่าน ได้เห็น ได้ยินมา อาจอยู่ตามป้ายข้อมูลแนะนำสถานที่ ป้ายภาษิตตามโคนต้นไม้ในวัด จากที่จดไว้ในสมุดบันทึก คำกล่าวที่เล่าต่อกันมา ไปจนถึงในหนังสือค้นคว้าอ้างอิงที่เป็นทางการ แล้วนำมาวางในเรื่องให้สอดคล้องและเสริมส่งต่อเรื่องเล่าของเรา

บนบานประตูทางเข้าอาคารพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรุงไคโร ประเทศอียิปต์ มีข้อความจารึกเอาว่า

“ไม่มีอะไรใหม่อีกต่อไป ภายใต้ดวงอาทิตย์นี้”

ผมฟังแล้วเชื่อครึ่งไม่เชื่อครึ่ง แต่สองสัปดาห์ของการเดินทางในอียิปต์ทำให้ผมต้องยอมรับว่าคำพูดนั้นอูจะไม่เกินความจริง เพราะที่ผ่านมาเรามัวแต่ไปสนใจความรู้ของฝรั่งตะวันตกที่ถือว่าเป็นศูนย์กลางความเจริญรุ่งเรือง โดยหารู้ไม่ว่าอารยธรรมกรีก-โรมันล้วนแต่ได้รับอิทธิพลความรู้มาจากอียิปต์สมัยโบราณทั้งสิ้น

(วันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์, “ตามรอยปริศนาอียิปต์โบราณ)

“เรื่องกินเรื่องใหญ่ เรื่องตายเรื่องกลาง เรื่องตะรางเรื่องเล็ก”

คำพูดประโยคนี้ไม่รู้ใครเป็นคนพูดขึ้นก่อน แต่ก็มีคนนำมาพูดกันแบบปากต่อปากจนกลายเป็นประโยคยอดฮิตอยู่ในยุคหนึ่ง

ทว่าเดี๋ยวนี้ ขณะนี้นี่สิ เขาชักเริ่มไม่มั่นใจเสียแล้วว่าเรื่องกินจะเป็นเรื่องใหญ่หรือสำคัญกว่าเรื่องอื่นจริงหรือเปล่า เพราะในบางครั้งบางสถานการณ์ เรื่องราวที่กำลังเผชิญอยู่ตรงหน้า ก็หนักหนาสาหัสเกินกว่าที่จะกลืนกินอาหารที่ตนเองเคยคิดว่าเป็นของโปรดและแสนอร่อยได้ลง

(ภุชงค์, “หลังม่านกำแพงคุก”)

“ฉันเห็นตอนพวกเขากิน ก็รู้แล้วว่าเป็นใคร”

คาลิน ยิบราน ปิยะกวีชาวเลบานอนว่าไว้ ลึกซึ้งเพียงใดก็สุดแท้แต่จะตีความกันไป สำหรับผมแล้วเห็นว่าท่านยิบรานได้ให้แง่คิดในการดูคนไว้อย่างกะทัดรัดรวบยอดที่สุด

(เสกสรรค์ ประเสริฐกุล, “เร่ร่อนหาปลา”)

  • วรรคทองจากถ้อยคำของแหล่งข้อมูล

ได้มาจากการสัมภาษณ์ ซึ่งผู้เขียนไปพูดคุยมา แล้วจับเอาวรรคเด่นๆ มาโคว๊ซเป็นรรคทอง

ผู้เฒ่ายังพูดอีกว่า คนเราเกิดมาแล้วก็ต้องตาย แต่เราจะไม่ตายก็ด้วยสิ่งที่ปลูกสร้างไว้ เราปลูกต้นไม้เอาไว้ เขียนหนังสือเอาไว้ เมื่อเราตายไปแล้วต้นไม้ของเรายังอยู่ ตัวหนังสือของเราก็ยังอยู่ไปถึงคนรุ่นหลัง

(วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง, “ไร่ข้าว หนาวละอองฝน และทุ่งขุนเขาที่แม่แฮใต้”)

หลังได้รับเลือกตั้งใหม่ๆ เคยมีคนมาขอซื้อที่ตั้งโรงงานในราคา ๔ แสนบาทพร้อมรถยนต์อีกคัน แต่กำนันหนุ่มใหญ่ปฏิเสธข้อเสนอนั้น

คำพูดกำนันใน พ.ศ. นี้ยังยืนยันความคิดเดิม

“รถราคาเป็นแสนก็ต้องจอดใต้ร่มไม้ เอาป่าไว้ดีกว่า”

(วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง, “หลากชีวิตในทุ่งทาม”)

  • วรรคทองด้วยการคิดสรรกลั่นกรอง เจียระไนถ้อยคำมาจากผู้เขียนเอง

เป็นวรรคที่ผู้เขียนกลั่นกรองออกมาจากความรู้สึกนึกคิดอย่างบรรจงตั้งใจ มากกว่าจะเล่าเรื่องออกไปโดยธรรมดา

ทุกครั้งที่ตอบคำถามตัวเองว่าใฝ่ฝันถึงสิ่งใด ผมจะรู้สึกเสมอว่าแม่น้ำไม่อาจถูกขัดขวางหรือแบ่งเป็นสองฝั่ง เหมือนที่แผ่นดินไม่อาจแยกออกจากกัน

ผมกำลังเดินทางไปสู่ความฝันเหล่านั้น ผมไม่พบเขตแดนที่แม่น้ำเมยหรือแม่น้ำสาละวิน ผมเห็นผืนดินที่แม่ฮ่องสอนเป็นเนื้อเดียวกับแผ่นดินรัฐฉาน ผู้คนล้วนรู้จักกัน เป็นญาติพี่น้องกัน ต้นไม้ต้นหญ้าและสัตว์ต่างๆ เคลื่อนย้ายแพร่พันธุ์โดยไม่มีรอยต่อ ผืนหมอกและสายฝนห่มคลุมท้องฟ้าเป็นแผ่นเดียวกัน

(คืน ญางเดิม, “หกร้อยกิโลเมตรกลางทะเลฝน เหนือทุ่งภูเขาถนนธงชัย-แดนลาว”)

บนแผ่นดินที่ผมเคยซุกหัวนอนมีตึกตระหง่านตั้งอยู่ โรงยกพื้นซอมซ่อหลังนั้นหายไปเสียแล้ว…

ผมเพ่งมองตึกหลังนั้นอย่างเลื่อนลอย ภาพที่ปรากฏอยู่เบื้องหน้าไม่ใช่ธนาคารอันหรูหลวง แต่กลับเป็นหินหลุมศพขนาดมหึมาที่คร่อมทับอดีตของผมไว้ บนแผ่นดินผืนนั้น ผมไม่มีสิทธิ์แม้แต่จะเข้าไปคารวะลานตายของมารดา

(เสกสรรค์ ประเสริฐกุล, “ มาจากป่าชายเลน”)

เหล่านี้เป็นเพียงการจำแนกให้เห็นเป็นบางหัวข้อ วรรคทองยังอาจมีได้จากอีกหลากหลายที่มา

ขอเพียงแต่ผู้เขียนคว้าไว้ได้ และหยิบมาวางในเรื่องได้อย่างถูกจังหวะพอเหมาะพอดี ก็จะเสริมส่งให้งานชิ้นนั้นพริ้งพรายคล้ายทะเลที่มีคลื่น ไม่มีที่ผู้อ่านจะหงอยงีบหลับได้ในระหว่างล่องไปกับลำนาวาอักษรของเรา


veeวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง

นักเขียนประจำกองบรรณาธิการ นิตยสาร สารคดี ที่มีผลงานตีพิมพ์ทั้งในนิตยสาร และตีพิมพ์รวมแล่มมากมาย อาทิ แผ่นดินนี้ที่อีกฟากเขา และแสงใต้ในเงามรสุม และ อีสานบ้านเฮา

วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี Man Hand writing What To Expect with black marker on
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี หากต้องเขียนเรื่องซ้ำกับที่คนอื่นเขียนไปแล้วจะทำอย่างไร เป็นธรรมดามากที่นักสารคดีจะเจอปัญหานี้ เพราะเรื่องใหม่มีน้อยและหาได้ยาก การต้องทำเรื่องซ้ำกับที่มีคนทำแล้วไม่ต้องตกใจ ผู้เขียนใหม่มีทางเอาชนะได้ด้วย... ๑.กลเม็ดพื้นๆ คือเอาชนะด้วยความเป็นปัจจุบัน ไม่ว่าจะอย่างไรชิ้นที่ทำก่อนย่อมเป็นอดีตไปแล้ว ชิ้นที่เขียนใหม่ในวันนี้จึงได้เปรียบอยู่แล้วที่ความสด ทันการณ์
ผู้เล่าเรื่อง : เล่าโดยผู้เขียนแบบมุมมองพระเจ้า วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี โลกเราครึกครื้นรื่นรมย์ มีสีสัน สืบทอดอารยธรรมกันมาได้ส่วนหนึ่งก็ด้วย “เรื่องเล่า” ที่เราเล่าสู่กันสืบต่อกันมา ทั้งที่เล่าด้วยปากเปล่าและผ่านการบันทึกด้วยตัวอักษร งานเขียนโดยเฉพาะแนววรรณกรรมถือเป็นเรื่องเล่าทั้งสิ้น


ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








ใส่ความเห็น

อีเมล์ของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี Man Hand writing What To Expect with black marker on
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี หากต้องเขียนเรื่องซ้ำกับที่คนอื่นเขียนไปแล้วจะทำอย่างไร เป็นธรรมดามากที่นักสารคดีจะเจอปัญหานี้ เพราะเรื่องใหม่มีน้อยและหาได้ยาก การต้องทำเรื่องซ้ำกับที่มีคนทำแล้วไม่ต้องตกใจ ผู้เขียนใหม่มีทางเอาชนะได้ด้วย... ๑.กลเม็ดพื้นๆ คือเอาชนะด้วยความเป็นปัจจุบัน ไม่ว่าจะอย่างไรชิ้นที่ทำก่อนย่อมเป็นอดีตไปแล้ว ชิ้นที่เขียนใหม่ในวันนี้จึงได้เปรียบอยู่แล้วที่ความสด ทันการณ์
ผู้เล่าเรื่อง : เล่าโดยผู้เขียนแบบมุมมองพระเจ้า วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี โลกเราครึกครื้นรื่นรมย์ มีสีสัน สืบทอดอารยธรรมกันมาได้ส่วนหนึ่งก็ด้วย “เรื่องเล่า” ที่เราเล่าสู่กันสืบต่อกันมา ทั้งที่เล่าด้วยปากเปล่าและผ่านการบันทึกด้วยตัวอักษร งานเขียนโดยเฉพาะแนววรรณกรรมถือเป็นเรื่องเล่าทั้งสิ้น