สำนวนภาษา เปรียบเป็นเน้นความ

มีนาคม 11, 2019 
0


วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี



สำนวนเปรียบเปรยเป็นกลเม็ดหนึ่งที่มีส่วนช่วยเสริมเสน่ห์ให้งานเขียนเกิดรสรื่นน่าประทับใจในยามอ่าน และชวนจดจำเมื่ออ่านจบ ไม่ใช่เรื่องยากเย็นหรือซับซ้อนแต่อย่างใด แค่การขับเน้นภาพเห็นสิ่งเป็นอยู่ด้วยการกล่าวอ้างถึง หรือยกสิ่งอื่นมาเปรียบให้เข้าใจและเข้าถึงความรู้สึกได้ลึกซึ้งขึ้น โดยอาจเชื่อมด้วยคำว่า เหมือน ราว คล้าย ดัง ดุจ ปาน เป็น เสมือนว่า ฯลฯ

ถ้อยคำเปรียบเปรยจำนวนหนึ่งติดปากคุ้นหู ผู้คนใช้พูดจากันในชีวิตประจำวันอยู่แล้ว อย่างที่บอกว่า หน้าซีดเหมือนไก่ต้ม ผิวขาวเหมือนหยวกกล้วย ผมขาวราวสีดอกเลา ร้องไห้น้ำตาเป็นสายเลือด นั่งนิ่งเป็นรูปปั้น ฯลฯ เหล่านี้สามารถหยิบนำมาใช้ในงานเขียนได้ตามจังหวะเนื้อหาที่เหมาะสม

แต่จะดีขึ้นกว่าถ้าผู้เขียนได้สรรหาถ้อยคำเปรียบเปรยตามลีลาภาษาของตนขึ้นใหม่ ซึ่งจะทำให้คนอ่านได้เสพซับชุดภาษาใหม่ๆ ไปด้วย บางทีเป็นที่ยอมรับจนใช้กันต่อ

ใบหน้าเหี่ยวย่นของนางบึ้งตึง ผมหยาบแห้งสีขี้บนเชิงตะกอน ผมรู้สึกหวาดไหวกับการมองมาของนาง

(‘รงค์ วงค์สวรรค์, “ความหิวไม่มีเข็มนาฬิกา”)

บนแผ่นดินที่ผมเคยซุกหัวนอนมีตึกตระหง่านตั้งอยู่ โรงยกพื้นซอมซ่อหลังนั้นหายไปเสียแล้ว…

ผมเพ่งมองตึกหลังนั้นอย่างเลื่อนลอย ภาพที่ปรากฏอยู่เบื้องหน้าไม่ใช่ธนาคารอันหรูหลวง แต่กลับเป็นหินหลุมศพขนาดมหึมาที่คร่อมทับอดีตของผมไว้ บนแผ่นดินผืนนั้น ผมไม่มีสิทธิ์แม้แต่จะเข้าไปคารวะลานตายของมารดา

(เสกสรรค์ ประเสริฐกุล, “ มาจากป่าชายเลน”)

ผมไม่รู้ว่าเวลาผ่านไปนานเท่าใดที่ตัวเองฟุบหน้าแนบลำกล้องปืนอยู่กับโคนต้นไม้ต้นหนึ่ง รู้แต่ว่าน้ำตาที่รินหยาดจากลำกล้องสู่รังเพลิงของปืนประจัญบานกระบอกนั้นแวววาวอยู่ในความมืดราวกับไม่มีวันเหือดแห้ง

(เสกสรรค์ ประเสริฐกุล, “สะพานไผ่เหนือสายน้ำเชี่ยว”)

ท้องฟ้าเสียอีกที่เป็นนรกของเรา นรกแท้ๆ ยามที่เราขนฟืนขนแร่อยู่กลางแจ้งนั้น ท้องฟ้าได้ถูกเคี่ยวด้วยดวงตะวันกลายเป็นกะทกทองแดงอันร้อนจัดลงสู่ร่างกายของเรา ท้องฟ้าได้บ้าคลั่งด้วยพายุฝนสาดเทลงมา ทำให้เรานั้นประหนึ่งตกอยู่ใต้ก้นบึ้งแห่งมหาสมุทรแบบที่สวรรค์ประดิษฐ์ขึ้นปานจะสำลักตาย ยิ่งท้องฟ้าที่มีนวลเดือนฉายด้วยแล้ว นรก…นรกชัดๆ เพราะมันทำให้ความคิดถึงบ้านเพ้อคลั่งขึ้น พลางก็ทำให้ใบหน้าของหญิงสุดที่รักของเราในกรุงเทพฯ เลอะเลือนเหลือเกิน

(อาจินต์ ปัญจพรรค์, “ปรัชญาหน้าควันไฟ”)

หญิงสาวเข้ามาถามว่า “ถ้าวันนี้ไม่ได้ไปจะทำอย่างไร”

มันเลวร้ายจนไม่อยากคิด

หญิงบ้าคนนั้นคงนั่งอยู่ที่ท่าเรือแห่งนี้มานานแล้ว ผมเห็นเธอนั่งยิ้ม และลุกเดินไปเดินมาอยู่บนสะพานเทียบเรือตั้งแต่แรกมาถึง พอมีคนลงเรือเธอก็จะเข้าไปถามว่า ไปไหนกันๆ แล้วทำท่าจะเดินไปลงเรือด้วย

พวกลูกเรือหยอกล้อเธอเล่นเหมือนลูกลิงที่น่าสงสาร

ผมสะท้านในหัวใจ เราเองก็ถูกฟ้าดินหยอกเล่นเหมือนลูกไก่หลงฝูงอยู่เช่นกัน

(ให้ทะเลไกวเปลในหัวใจฉัน, หน้า ๒๓)

เดินไปตามต้นยางทีละต้นทีละแถววันละสองเที่ยว ตอนเดินกรีดเที่ยวหนึ่ง และอีกเที่ยวตอนเดินเก็บน้ำยาง ถ้าวัดเป็นระยะทางก็คงยาวไกลหลายกิโลเมตรในแต่ละวัน หลายร้อยกิโลเมตรในแต่ละเดือน และเป็นพันๆ กิโลเมตรในแต่ละปี แต่ความจริงในชีวิตคนตัดยางแทบไม่ได้ออกไปไหนไกลเกินความกว้างยาวของเขตสวน วิถีของคนตัดยางวนซ้ำอยู่บนทางเก่า เช่นเดียวกับโลกธรรมชาติที่หมุนเวียนอยู่ใต้เงาฤดูกาล

เหยียบย่ำซ้ำรอยเก่าอยู่ในที่แห่งเดิมจนจดจำยางในสวนได้ทุกต้น รู้จักเนื้อดินทุกตารางนิ้ว เข้าใจอารมณ์ของแดดและเมฆฝน และยังรู้ถึงวิถีโคจรของหมู่ดาวในห้วงฟ้า เท่านี้ก็เกินพอแล้วที่จะให้ชาวสวนเล็กๆ สักคนภูมิใจในอาชีพและพอใจกับชีวิต

(หลังม่านต้นไม้ หน้า ๓๗)


veeวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง

นักเขียนประจำกองบรรณาธิการ นิตยสาร สารคดี ที่มีผลงานตีพิมพ์ทั้งในนิตยสาร และตีพิมพ์รวมแล่มมากมาย อาทิ แผ่นดินนี้ที่อีกฟากเขา และแสงใต้ในเงามรสุม และ อีสานบ้านเฮา

    วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี หลังจากผู้ผ่านการคัดเลือกเข้ารอบสัมภาษณ์จำนวน ๑๐๐ คน ได้มาพูดคุยทำความรู้จักกันไปเมื่อสุดสัปดาห์ก่อน ตอนนี้ค่ายสารคดี ปี ๒๕๖๒ ได้สมาชิกตัวจริงครบเต็มจำนวนที่ค่ายสามารถรองรับได้แล้ว รวม
    วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ภาพ : กฤต พรพิชิตภัย ค่ายสารคดี ประจำปี ๒๕๖๒ เป็นรุ่นที่ ๑๕
ทรงพระเจริญ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีเสด็จออกสีหบัญชร พระที่นั่งสุทไธสวรรย์ปราสาท วันจันทร์ที่ ๖ พฤษภาคม ๒๕๖๒ ภาพ : ฝ่ายภาพสารคดี



ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








ใส่ความเห็น

อีเมล์ของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

    วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี หลังจากผู้ผ่านการคัดเลือกเข้ารอบสัมภาษณ์จำนวน ๑๐๐ คน ได้มาพูดคุยทำความรู้จักกันไปเมื่อสุดสัปดาห์ก่อน ตอนนี้ค่ายสารคดี ปี ๒๕๖๒ ได้สมาชิกตัวจริงครบเต็มจำนวนที่ค่ายสามารถรองรับได้แล้ว รวม
    วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ภาพ : กฤต พรพิชิตภัย ค่ายสารคดี ประจำปี ๒๕๖๒ เป็นรุ่นที่ ๑๕
ทรงพระเจริญ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีเสด็จออกสีหบัญชร พระที่นั่งสุทไธสวรรย์ปราสาท วันจันทร์ที่ ๖ พฤษภาคม ๒๕๖๒ ภาพ : ฝ่ายภาพสารคดี