ความรู้มือหนึ่ง

เมษายน 1, 2019 
0


วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี


การบรรยายรายวิชาสารคดี ที่ห้อง ๕๐๓ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาฯ ถือเป็นห้องบรรยายปราบเซียน-ในความรู้สึกของผม

ด้วยเป็นห้องใหญ่ทั้งชั้นปีจำนวนหลายร้อยคน, ช่วงเวลายาวนานถึง ๓ ชั่วโมงเต็ม, และคนฟังก็อาจมาตามหน้าที่ ไม่ใช่แบบซื้อตั๋วเข้าโรงหนัง แม้ว่าที่นั่งและเวทีถูกออกแบบดูคล้ายโรงหนัง อย่างน่าเอื้ออำนวยให้กับการรับความบันเทิงและความรู้

แต่ว่าตามจริงการต้องมานั่งฟังใครพูดเป็น ๓ ชั่วโมง คงไม่ใช่เรื่องน่าสนุกแน่ คนพูดเองก็คงไม่สนุกหรอก เพราะสูตรการเขียนสารคดีอย่างลัดสั้น เรียนกันจบใน ๘ นาทีเท่านั้น

อีกทั้งการฟังบรรยายโดยทั่วไป แม้คนพูดจะเก่งกาจรอบรู้เพียงใดก็ตาม สิ่งที่เขาถ่ายทอดก็เป็นได้แค่ “ความรู้มือสอง”-เมื่อถึงมือผู้ฟัง ต่อเมื่อเขาได้ลองลงมือทำด้วยตัวเองนั่นแหละ จึงจะถือได้ว่าเป็นองค์ความรู้มือหนึ่งของตนเอง

เวลา ๓ ชั่วโมง จึงกลายเป็นสั้นสำหรับการฝึกปฏิบัติการของผู้เข้าร่วมนับร้อย เวลาน้อยไปที่จะนำเสนองานได้ครบถ้วน ต้องนำกลับมาอ่านและสื่อสารกันต่อผ่านทางออนไลน์ จากโจทย์ง่ายๆ ที่ว่าด้วยการอ่านการเขียน

อ่าน-งานสารคดีขนาดสั้น ๒-๓ หน้า จับใจความออกมาเล่าให้ได้ นี้ถือเป็นฐานเบื้องต้นที่สุดของนักสารคดี ที่ว่าด้วยการฝึกเก็บข้อมูล-อ้างอิง และบอกให้ได้ว่าเห็นอะไรจากเรื่องที่อ่าน-ในแง่กลวิธีการเขียน

เขียน-ในห้องบรรยายไม่มีเวลาให้ออกไปสัมผัสพื้นที่ ก็ซ้อมมือกันผ่านภาพถ่าย ฝึกสังเกตการณ์และการบรรยาย

ทั้งซีกฝึกอ่านและฝึกเขียนมีจำนวนกลุ่มฝ่ายละเกือบ ๒๐ กลุ่ม เวลาในห้องบรรยายมีไม่พอให้นำเสนองานได้ทั่วถึง จึงขอนำบางชิ้นงานมานำเสนอต่อในที่นี้ เพื่อเป็นประโยชน์ต่อเนื่องในฐานะตัวอย่างแบบฝึกหัด สำหรับนักหัดเขียนใหม่ทั้งหลายได้ดูกันต่อ ถือเป็นการแลกเปลี่ยนประสบการณ์งานเขียน

แบบอย่างการบรรยายฉาก

หมู่บ้าน…ที่ตั้งตระหง่านอยู่ตรงหน้า ท่ามกลางลมหนาว และใบไม้ที่ร่วงโรยลงไปแล้ว
ไม่มีเสียงหวีดหวิวของใบไม้
บรรยากาศแห่งความอ้างว้าง ลอยคว้างอยู่รอบตัว
หมู่เมฆสีเทา ตัดกับท้องนภาสีฟ้าคราม กำลังโอบล้อมเราเอาไว้
สิ่งปลูกสร้างมากมาย ยังคงยึดตัวเองไว้ราวกับไม้ใหญ่
เสมือนไม้ไร้ใบที่หยั่งรากลงกับผืนดิน ณ ที่นี้

สีขาว ของบ้านเรือน มิได้ถูกกลืนกินโดยหมู่เมฆไปเสียทั้งหมด
สีเขียว ของใบไม้บางส่วนที่ยังหลงเหลือ คอยสอดแทรกสลับกับสีฟ้า ของท้องนภา
สีน้ำตาล ของกิ่งก้านสาขาบนไม้ไร้ใบ ทำให้เราหวนคำนึงถึงการเจริญเติบโตของหมู่บ้านที่สูญผู้คนของมันไปแล้ว

เศษซากแห่งอดีตยังชวนให้เราหวนคิดคำนึงถึงความสุขสงบ
ช่องว่างที่หน้าต่างแสดงการรับรู้ต่อโลกภายนอก
แต่ผนังต่าง ๆ กลับซ่อนเร้นความรู้สึกเอาไว้

แม้ว่าสถานที่แห่งนี้จะร้างผู้คน
แต่สิ่งปลูกสร้างเหล่านี้กลับเต็มไปด้วยชุมชน…ของมันเอง

การบรรยายลักษณะตัวละคร (แหล่งข้อมูล) ที่มีหลักเบื้องต้นง่ายๆ ว่า ให้คนอ่านที่ไม่เคยเห็นไม่เคยรู้จักใครคนนั้น อ่านแล้วพอมองเห็นเค้ารูปร่างหน้าตา

นักบวชไม่ระบุศาสนาสวมสูททับชุดพื้นเมืองสีสด ห้อยลูกประคําเต็มคอ หนวดเคราและผมสีดอกเลาล้อมกรอบหน้า เผยให้เห็นเพียงดวงตาอันเหนื่อยล้าและร่องรอยแห่งกาลเวลาที่พาดผ่านหน้าผาก หางตาและร่องแก้ม อาจไม่คุ้นเคยนักสําหรับคนทั่วไป โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อนักบวชในวัยสันยาสีที่ควรจะละทางโลกกลับมายืนหน้าคูหาเลือกตั้ง

แม้แววตาของเขาจะดูเหนื่อยล้าจากการเดินทางไกล แต่ยังคงสะท้อนความมุ่งมั่นในอุดมการณ์อยู่เต็มเปี่ยม


veeวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง

นักเขียนประจำกองบรรณาธิการ นิตยสาร สารคดี ที่มีผลงานตีพิมพ์ทั้งในนิตยสาร และตีพิมพ์รวมแล่มมากมาย อาทิ แผ่นดินนี้ที่อีกฟากเขา และแสงใต้ในเงามรสุม และ อีสานบ้านเฮา

เก็บตก บางเรื่องที่ไม่ได้เขียนลงสารคดี เปรมชัย กรรณสูต พร้อมคนขับรถ แม่บ้าน นายพราน ขณะลักลอบตั้งแคมป์พักแรมในจุดไม่ได้รับอนุญาต ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก (ภาพ : กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช) “หากเหตุการณ์นี้
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต เมื่อหลายปีมาแล้ว วันหนึ่งขณะที่นั่งรถอยู่ในกรุงเทพฯ ระหว่างติดไฟแดง สายตาก็กวาดมองไปรอบๆ แล้วก็ได้เห็นพาหนะคันหนึ่งที่จอดติดไฟแดงอยู่ใกล้ๆ ผมถึงกับตกตะลึงไปชั่วขณะ ว่าที่จริงรถคันนั้นก็เป็นสามล้อถีบบรรทุกของ อย่างที่เรียกเลียนสำเนียงจีนแต้จิ๋วกันทั่วไปว่า “ซาเล้ง” แต่สิ่งที่ทำให้รู้สึก “ช็อก”
เก็บตก บางเรื่องที่ไม่ได้เขียนลงสารคดี ด.ญ.ระริน สถิตธนาสาร หรือลิลลี่ เรียกร้องให้กระทรวงศึกษาธิการเพิ่มวิชา eco education เป็นวิชาบังคับในหลักสูตรทุกระดับชั้น “สวัสดีค่ะ หนูชื่อลิลลี่ หนูอายุ ๑๑ ปี หนูมีวัตถุประสงค์อยากเข้าพบท่านรัฐมนตรีกระทรวงศึกษาธิการ



ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








ใส่ความเห็น

อีเมล์ของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

เก็บตก บางเรื่องที่ไม่ได้เขียนลงสารคดี เปรมชัย กรรณสูต พร้อมคนขับรถ แม่บ้าน นายพราน ขณะลักลอบตั้งแคมป์พักแรมในจุดไม่ได้รับอนุญาต ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก (ภาพ : กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช) “หากเหตุการณ์นี้
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต เมื่อหลายปีมาแล้ว วันหนึ่งขณะที่นั่งรถอยู่ในกรุงเทพฯ ระหว่างติดไฟแดง สายตาก็กวาดมองไปรอบๆ แล้วก็ได้เห็นพาหนะคันหนึ่งที่จอดติดไฟแดงอยู่ใกล้ๆ ผมถึงกับตกตะลึงไปชั่วขณะ ว่าที่จริงรถคันนั้นก็เป็นสามล้อถีบบรรทุกของ อย่างที่เรียกเลียนสำเนียงจีนแต้จิ๋วกันทั่วไปว่า “ซาเล้ง” แต่สิ่งที่ทำให้รู้สึก “ช็อก”
เก็บตก บางเรื่องที่ไม่ได้เขียนลงสารคดี ด.ญ.ระริน สถิตธนาสาร หรือลิลลี่ เรียกร้องให้กระทรวงศึกษาธิการเพิ่มวิชา eco education เป็นวิชาบังคับในหลักสูตรทุกระดับชั้น “สวัสดีค่ะ หนูชื่อลิลลี่ หนูอายุ ๑๑ ปี หนูมีวัตถุประสงค์อยากเข้าพบท่านรัฐมนตรีกระทรวงศึกษาธิการ