ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต

สงครามโลกครั้งที่ ๑ ยุติลงในปี ๒๔๖๑ ฝ่ายสัมพันธมิตร ซึ่งหมายรวมถึงสยาม ได้รับชัยชนะ กองทหารอาสาของสยามมีโอกาสเชิญธงชัยเฉลิมพลพระราชทานนำขบวนสวนสนามผ่านประตูชัยกรุงปารีส เมื่อวันที่ ๑๔ กรกฎาคม ๒๔๖๒ นับแต่นั้นมา ธงไตรรงค์กลายเป็นสัญลักษณ์ใหม่ของประเทศสยามที่โลกรู้จัก และเริ่มก่อกำเนิดความผูกพันกับประชาชน ดังนั้นในสมัยรัชกาลที่ ๗ เมื่อมีผู้เสนอว่าควรรื้อฟื้นเอาธงช้างเผือกกลับมาเป็นธงชาติตามเดิม ผู้ที่แสดงทัศนะคัดค้านตามหน้าหนังสือพิมพ์ ล้วนแต่หยิบยกเอาความภาคภูมิในเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ครั้งสงครามโลกมาเป็นข้อสนับสนุน

๒๔ มิถุนายน ๒๔๗๕ – พร้อมๆ กับการยึดอำนาจการปกครองโดยคณะราษฎร ธงไตรรงค์ถูกเชิญขึ้นสู่เสา ณ ยอดโดมพระที่นั่งอนันตสมาคม กองบัญชาการชั่วคราวของคณะราษฎร แทนที่ธงมหาราชซึ่งเคยโบกสะบัดยามในหลวงประทับในพระนคร

ในเวลาต่อมา ธงชาติผืนนั้นจึงถูกนำไปจัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ในฐานะ “หมุดหมายใหม่” ของระบอบใหม่ – ประชาธิปไตย (แต่ดูเหมือนจะหายสาบสูญไปนานแล้ว…)

รัฐบาลยุคหลัง ๒๔๗๕ หันมาใช้ธงไตรรงค์ – ซึ่งว่าที่จริงก็เกิดขึ้นตั้งแต่ยุคราชาธิปไตย – ในฐานะเครื่องมือสำคัญเพื่อการนิยามตนเอง และ “ชาติไทย” ที่เป็น “ประชารัฐ” (Nation State)

ธงชาติไทยกลายเป็นสัญลักษณ์สำคัญที่ราษฎรทั้งหลายพึงให้ความเคารพเทิดทูนเสมอด้วยชีวิต รวมถึงเกิดข้อกำหนดกฎเกณฑ์มากมายเกี่ยวเนื่องด้วยเรื่องนี้ เช่นการแสดงความเคารพระหว่างการเชิญธงขึ้นลงในเวลา ๘ นาฬิกาและ ๑๘ นาฬิกา กลายเป็นกิจวัตรอันสำคัญยิ่งสำหรับพลเมืองแห่งรัฐไทยยุคใหม่

รายการสนทนาทางวิทยุ (สมัยนั้นยังไม่มีโทรทัศน์) ระหว่างโฆษกคู่ขวัญแห่งยุคทศวรรษ ๒๔๘๐ ผู้ใช้นามแฝงว่า “นายมั่น – นายคง” อันเป็นสื่อมวลชนสำคัญของรัฐบาล เคยแจกแจงวิธีการเคารพธงชาติไว้อย่างละเอียดลออ มีรายละเอียดถึงระดับที่ว่า

  • รถสามล้อรับจ้างต้องหยุด ผู้ขับขี่และคนโดยสารลงจากรถทำความเคารพ
  • ถ้ากำลังหาบของ หรือกำลังกระเดียดกระจาดอยู่ วางหาบและกระจาดตรงหน้าแล้วยืนตรง
  • กำลังอาบน้ำ ทำครัว หรือทำงานใดๆ อยู่ ให้ยืนตรงนิ่ง
  • ถ้ากำลังแบกหามของหนักมาก เช่นแบกกระสอบข้าวสาร เป็นต้น เมื่อจวนจะถึง ๘.๐๐ น. ควรวางลงเสียก่อน
  • เวลาพายเรือ แจวเรืออยู่ ถ้าเป็นเรือเล็กยืนขึ้นจะล่ม ก็ให้นั่งตรง ชายถอดหมวก หนีบด้ามพายไว้ในรักแร้ ทอดใบพายไปข้างหลัง ถ้าเป็นเรือใหญ่ใช้แจว ทอดแจวไปทางท้ายเรือ แล้วยืนตรง ชายถอดหมวก
  • ผู้กำลังทำหน้าที่ขับยานพาหนะ ถ้าแสดงการเคารพจะเป็นการละทิ้งหน้าที่หรือทำให้เกิดอันตรายขึ้น เช่นกำลังถือท้ายเรือยนต์ เรือกลไฟ เป็นต้น ก็ไม่ต้องแสดงเคารพ เป็นแต่นั่งตรงก็พอแล้ว ถ้ายืนถือพวงมาลัยได้ก็ยืน จะงามดี
  • คนขับรถราง ถ้ารถรางหยุดอยู่ให้ยืนตรงนิ่ง และทำวันทยหัตถ์ เพราะมีเครื่องแบบ ถ้ารถกำลังแล่น ก็เบาลง แล้วขับต่อไป ไม่ต้องแสดงความเคารพ เพราะจะเป็นอันตราย ฯลฯ

ธงชาติจึงถูกทำให้กลายเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ “มีชีวิต” ของตนเอง คือได้รับการเชิญขึ้นสู่ยอดเสาตอนแปดโมงเช้า และเชิญลงหกโมงเย็น โดยมีเพลงชาติบรรเลงประกอบทั้งสองเวลา เฉกเช่นเทพเจ้าฮินดู ที่พราหมณ์ประจำเทวสถานจะต้องปลุกให้ตื่นทุกเช้า อัญเชิญเข้าที่บรรทมทุกค่ำคืน พร้อมประโคมดุริยดนตรีอึงมี่

และเมื่อธงชาติเก่าขาดชำรุดไปจะต้องถูกแปรรูปด้วยความเคารพ แนวทางปฏิบัติสำหรับธงชาติไทยคือให้ฉีกแต่ละแถบสีจนขาดจากกัน หมดสภาพความเป็น “ธงชาติ” เสียก่อน ส่วนธงชาติอินเดีย (มีชื่อว่าธงไตรรงค์ – tiranga เหมือนธงไทย) ซึ่งประกอบด้วยแถบสีแสด สีขาว สีเขียว มีรูปธรรมจักรสีน้ำเงินอยู่ตรงกลาง มีข้อกำหนดพิเศษขึ้นไปอีก ว่าอาจนำไปฝังดิน ถ่วงให้จมลงในแม่น้ำคงคาอันศักดิ์สิทธิ์ หรือจัดพิธีฌาปนกิจทั้งผืนในที่รโหฐาน ด้วยความนอบน้อมคารวะก็ได้


srun

ศรัณย์ ทองปาน

เกิดที่จังหวัดพระนคร ปัจจุบันเป็น “นนทบุเรี่ยน” และเป็นบรรณาธิการสร้างสรรค์นิตยสาร สารคดี