Home

 
 

รู้หรือ (ไม่) รู้
กระด้งใส่อะไร ?

ไปเที่ยวตามหมู่บ้านชนบท โดยเฉพาะทางภาคอีสาน สังเกตตามใต้ถุนบ้าน เห็นกระด้งใบใหญ่ๆ มีก้อนเล็กๆ สีเหลืองเกาะพราวเต็มกระด้ง บางบ้านแม่ญิงก็กำลังเก็บก้อนสีเหลืองทองใส่กระบุง ถามดูจึงได้ความว่า นี่คือขั้นตอนหนึ่งของการทอผ้าไหม 

รู้หรือ (ไม่) รู้ - กระด้งใส่อะไร ? (คลิกดูภาพใหญ่)
กระด้งที่เห็นนี้เขาเรียกว่า "จ่อ" หรือ "กระจ่อ" อันเป็นอุปกรณ์หนึ่งในการเลี้ยงไหม ที่มีลักษณะพิเศษต่างจากกระด้งทั่วไปคือ ในภาชนะสานชนิดนี้ จะมีซี่ไม้ขดเป็นวงๆ จนเต็มกระด่ง และแต่ละวงเว้นช่องว่างพอประมาณ จ่อมีไว้เลี้ยงหนอนไหม ที่อยู่ในวัยสุดท้าย หรือเรียกว่า "ไหมสุก"
หลังจากประคบประหงม เลี้ยงไว้ตั้งแต่เป็นไข่จนโตเต็มที่กลายเป็นไหมสุก ใช้เวลาราวหนึ่งเดือน ก็ถึงกำหนดที่ชาวบ้านจะคัดพวกมันออกจากกระด้ง (ธรรมดา) มาใส่ในจ่อจนเต็มทุกช่อง โดยใส่พอหลวม ๆ ให้อยู่กันอย่างสบาย ไม่แออัด ทั้งนี้เพื่อให้พวกมันได้เติบโตอย่างเต็มที่ ไม่ต้องแย่งอาหารกัน จากนั้นเจ้าตัวหนอนซึ่งมีสีเหลืองอ่อนๆ ก็จะเริ่มเข้าฝัก โดยการชักใยหุ้มต้วเอง ซึ่งจะใช้เวลาช่วงนี้ราวสองวัน เมื่อมันชักใยเสร็จ จะเกิดเป็นรังไหมที่มีรูปร่างคล้ายไข่ขนาดเล็ก สีเหลืองอร่ามเกาะอยู่เต็มจ่อ ชาวบ้านจะเก็บรังไหมออกจากจ่อ แล้วนำไปต้มเพื่อสาวเอาเส้นใยขึ้นมากลายเป็นไหมดิบ ก่อนนำไปฟอก ย้อม และถักทอออกมาเป็นผ้าไหมผืนงามต่อไป
Home