สารคดีพิเศษ ฉบับที่ 369

พฤศจิกายน 24, 2015 
1


369special1 โขนพระราชทาน โลกหลังม่านที่น่าหลงรัก

“โขนพระราชทาน” จะทำให้มุมมองที่มีต่อโขนเปลี่ยนไป

ไม่เพียงการันตีด้วยฉากและเทคนิคการแสดง แสง สี เสียง แบบอลังการงานสร้าง หลังเวทียังเต็มไปด้วยเรื่องเล่า-เรื่องราวพิถีพิถันแบบจัดเต็ม แต่น้อยคนจะรู้

นักแสดงโขนพระ นาง ยักษ์ ลิง ล้วนมาจากวิทยาลัยนาฏศิลปทั่วประเทศ โดยผ่านการคัดเลือกจากความสามารถตามหลักเกณฑ์ของโขนหลวงโบราณ

เครื่องแต่งกายแม้เพียงในการแสดงหนึ่งตอน ต้องปักผ้าไม่ต่ำกว่าพันชิ้น แต่ละชุดปักนาน ๔-๘ เดือน

การแต่งหน้าอันโดดเด่นล้วนผ่านกระบวนการศึกษาตามแบบโบราณแล้วประยุกต์เทคนิคร่วมสมัยจนเกิดอัตลักษณ์อันวิจิตรที่ขับความเป็น “โขนไทย” ให้ยิ่งชัดเจน ซึ่งหาดูไม่ได้จากการแสดงอื่น

ทักษะของนักแสดงและช่างฝีมือที่บ่มเพาะมาทั้งชีวิตของแต่ละคน ยังนับว่าเป็นน้ำจิ้มของเนื้อหาทั้งหมดเมื่อเทียบกับความรู้สึกยิ่งใหญ่ของพวกเขาที่เราได้พบ-ฟังในช่วงเวลาหลายเดือน

หัวใจของเหล่าคนโขนทั้งหน้าม่าน-หลังม่านน่าสนใจไม่แพ้งานที่พวกเขาทำ และมีคุณค่ามากพอให้พูดถึง

อยากให้แฟนโขนอ่านก่อนชมการแสดง จะยิ่งยิ้มละไมเมื่อเห็นเบื้องหลังต่าง ๆ โลดแล่นบนเวที

เพราะหากชมก่อนอ่าน คงว้าวุ่นใจทีเดียวว่าเมื่อไรโขนพระราชทานปีต่อไปจะเริ่มขึ้นอีกครั้ง

369special2

Portland memories ความทรงจำสีเขียวที่ Pacific-Northwest

Portland รัฐออริกอน สหรัฐอเมริกา มีชื่อเสียงทั่วโลกว่าเป็น “เมืองจักรยาน” และคนจำนวนมากเข้าใจว่าพอร์ตแลนด์มีดีแค่นั้น

การสำรวจเมืองนี้ในแง่การจัดการระบบขนส่งและแง่ประวัติศาสตร์จึงถูกละเลยอย่างน่าเสียดาย

เพราะ ๓๐๐ กว่าปีนับแต่ก่อตั้งเมือง Portlander (ชาวพอร์ตแลนด์) ผ่านประสบการณ์กำหนดทิศทางพัฒนาเมืองผ่านระบบเลือกตั้งท้องถิ่นหนักหนาสาหัส–ลองผิดลองถูก ถกเถียง ขัดแย้ง คิดใหม่ทำใหม่มานับครั้งไม่ถ้วน

จากสถานะ “เมืองท่า” ในปลายศตวรรษที่ ๑๙ สู่ “เมืองอุตสาหกรรมต่อเรือและทำธุรกิจ” ในช่วงต้นศตวรรษที่ ๒๐ จากนั้นแปรสภาพเป็น “เมืองรถยนต์” ก่อปัญหามากมายจนชาวเมืองลุกขึ้นมา “ปิกนิกเปลี่ยนเมือง” ในทศวรรษที่ ๑๙๗๐ นับแต่นั้นชาวพอร์ตแลนด์ก็กดดันอย่างต่อเนื่องผ่านการโหวต ทำให้ระบบคมนาคมทางเลือกเกิดขึ้นจนพอร์ตแลนด์เป็น “เมืองน่าอยู่” ในต้นศตวรรษที่ ๒๑

อย่ามองพอร์ตแลนด์แค่ “เมืองจักรยาน” เพราะที่นี่มี “ประวัติศาสตร์สีเขียว” ที่น่าเรียนรู้แฝงอยู่ด้วย

วิชญดา ทองแดง : เรียบเรียง โอกาสมหามงคลสมัยที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชทรงเจริญพระชนมพรรษา ๘๐ พรรษา และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๗๕ พรรษา ในปี ๒๕๕๐ มีการแสดงโขนเฉลิมพระเกียรติเกิดขึ้นจากความร่วมมือระหว่างมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ และคณะกรรมการในการจัดสร้างเครื่องแต่งกายโขนและละคร ตามพระราชเสาวนีย์ของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการอนุรักษ์และสืบสานการแสดงโขนไม่ให้สูญหายไปตามกาลเวลา มูลเหตุแห่งการแสดงโขนนี้สืบเนื่องจากเมื่อครั้งกรมศิลปากรจัดแสดงโขนตอน “นารายณ์ปราบนนทุก” เพื่อน้อมเกล้าฯ ถวายแด่สมเด็จพระนางเจ้าฯ ณ พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ จังหวัดสกลนคร เมื่อปลายปี ๒๕๔๖ พระองค์มีพระราชเสาวนีย์เรื่องเครื่องแต่งกายโขน โดยทรงเป็นห่วงชุดแต่งกายที่แตกต่างไปจากสมัยเดิมมาก จึงได้พระราชทานทรัพย์จำนวน ๓ แสนบาท เพื่อให้กรมศิลปากรนำไปศึกษาค้นคว้าหาข้อมูลของเดิมและจัดสร้างเครื่องแต่งกายโขนให้มีลวดลายประณีต งดงาม ตามแบบเดิมเมื่อมีการแสดงโขนเฉลิมพระเกียรติขึ้น ยังความปลาบปลื้มให้ผู้ได้รับชมอย่างล้นพ้น การแสดงโขนที่เคยห่างหายและหาชมยากได้หวนกลับมาเป็นที่สนใจและมีเสียงเรียกร้องให้จัดแสดงทุกปี พสกนิกรต่างเฝ้ารอคอย “โขนพระราชทาน” นี้ โขนพระราชทานมีการผสมผสานเทคนิคสมัยใหม่ อาทิ มีตัวโขนขึ้นรอกล่องลอยในอากาศ การใช้ฉากจำนวนมากที่จัดทำขึ้นด้วยเทคนิคพิเศษ แสงสีเสียงดูสมจริงและยิ่งใหญ่ตระการตา โดยไม่ทำลายรูปแบบการแสดงตามแบบแผนประเพณี นับเป็นการแสดงโขนที่งดงามและสมบูรณ์แบบขึ้นทุกปี การแสดงโขนพระราชทานหรือ “โขนสมเด็จฯ” นี้นำแสดงโดยนาฏศิลปินชั้นนำจากสำนักการสังคีต กรมศิลปากร สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ กระทรวงวัฒนธรรม นักเรียนและนักศึกษาวิทยาลัยนาฏศิลปจากทั่วประเทศ  จัดแสดง ณ หอประชุมใหญ่ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย นับแต่ปี ๒๕๕๐ มีการแสดงโขนพระราชทานสืบมาแล้วหกชุด
นิตยสารสารคดี ปีที่ ๓๑ ฉบับที่ ๓๖๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๘ บทความที่ลงในเว็บไซต์ แนะนำสารคดีพิเศษ ซองคำถาม - งูลอกคราบ โขนพระราชทาน สัมภาษณ์ ผศ. ดุลยภาค
เรื่อง : นัทธ์หทัย วนาเฉลิม ถ้าขาดอากาศหายใจ เราจะตายภายใน ๔ นาที! กลไกการหายใจของร่างกายเรานั้นเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตเรา จนบางครั้งก็เคยชินเสียจนลืมความสำคัญ จะดีกว่าไหมหากเราปรับให้การหายใจเป็นการฟื้นฟูสุขภาพไปด้วย ชาวญี่ปุ่นมีวัฒนธรรมหนึ่งที่เรียกว่า “การอาบป่า” (shirin yoku)



ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








ใส่ความเห็น

อีเมล์ของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

วิชญดา ทองแดง : เรียบเรียง โอกาสมหามงคลสมัยที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชทรงเจริญพระชนมพรรษา ๘๐ พรรษา และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๗๕ พรรษา ในปี ๒๕๕๐ มีการแสดงโขนเฉลิมพระเกียรติเกิดขึ้นจากความร่วมมือระหว่างมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ และคณะกรรมการในการจัดสร้างเครื่องแต่งกายโขนและละคร ตามพระราชเสาวนีย์ของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการอนุรักษ์และสืบสานการแสดงโขนไม่ให้สูญหายไปตามกาลเวลา มูลเหตุแห่งการแสดงโขนนี้สืบเนื่องจากเมื่อครั้งกรมศิลปากรจัดแสดงโขนตอน “นารายณ์ปราบนนทุก” เพื่อน้อมเกล้าฯ ถวายแด่สมเด็จพระนางเจ้าฯ ณ พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ จังหวัดสกลนคร เมื่อปลายปี ๒๕๔๖ พระองค์มีพระราชเสาวนีย์เรื่องเครื่องแต่งกายโขน โดยทรงเป็นห่วงชุดแต่งกายที่แตกต่างไปจากสมัยเดิมมาก จึงได้พระราชทานทรัพย์จำนวน ๓ แสนบาท เพื่อให้กรมศิลปากรนำไปศึกษาค้นคว้าหาข้อมูลของเดิมและจัดสร้างเครื่องแต่งกายโขนให้มีลวดลายประณีต งดงาม ตามแบบเดิมเมื่อมีการแสดงโขนเฉลิมพระเกียรติขึ้น ยังความปลาบปลื้มให้ผู้ได้รับชมอย่างล้นพ้น การแสดงโขนที่เคยห่างหายและหาชมยากได้หวนกลับมาเป็นที่สนใจและมีเสียงเรียกร้องให้จัดแสดงทุกปี พสกนิกรต่างเฝ้ารอคอย “โขนพระราชทาน” นี้ โขนพระราชทานมีการผสมผสานเทคนิคสมัยใหม่ อาทิ มีตัวโขนขึ้นรอกล่องลอยในอากาศ การใช้ฉากจำนวนมากที่จัดทำขึ้นด้วยเทคนิคพิเศษ แสงสีเสียงดูสมจริงและยิ่งใหญ่ตระการตา โดยไม่ทำลายรูปแบบการแสดงตามแบบแผนประเพณี นับเป็นการแสดงโขนที่งดงามและสมบูรณ์แบบขึ้นทุกปี การแสดงโขนพระราชทานหรือ “โขนสมเด็จฯ” นี้นำแสดงโดยนาฏศิลปินชั้นนำจากสำนักการสังคีต กรมศิลปากร สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ กระทรวงวัฒนธรรม นักเรียนและนักศึกษาวิทยาลัยนาฏศิลปจากทั่วประเทศ  จัดแสดง ณ หอประชุมใหญ่ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย นับแต่ปี ๒๕๕๐ มีการแสดงโขนพระราชทานสืบมาแล้วหกชุด
นิตยสารสารคดี ปีที่ ๓๑ ฉบับที่ ๓๖๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๘ บทความที่ลงในเว็บไซต์ แนะนำสารคดีพิเศษ ซองคำถาม - งูลอกคราบ โขนพระราชทาน สัมภาษณ์ ผศ. ดุลยภาค
เรื่อง : นัทธ์หทัย วนาเฉลิม ถ้าขาดอากาศหายใจ เราจะตายภายใน ๔ นาที! กลไกการหายใจของร่างกายเรานั้นเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตเรา จนบางครั้งก็เคยชินเสียจนลืมความสำคัญ จะดีกว่าไหมหากเราปรับให้การหายใจเป็นการฟื้นฟูสุขภาพไปด้วย ชาวญี่ปุ่นมีวัฒนธรรมหนึ่งที่เรียกว่า “การอาบป่า” (shirin yoku)