๕ สกู๊ปหลักจากนิตยสารสารคดี ฉบับ ๓๙๒ ตุลาคม ๒๕๖๐

ตุลาคม 4, 2017 
0


392preview01

๕ สกู๊ปหลักจากนิตยสารสารคดี ฉบับ ๓๙๒ ตุลาคม ๒๕๖๐
.
๒๔๗๐-๒๕๕๙ เก้าทศวรรษแห่งในหลวงรัชกาลที่ ๙
กองบรรณาธิการนิตยสารสารคดี
.
งานพระเมรุ : โบราณราชประเพณี และความเปลี่ยนแปลง
ศรัณย์ ทองปาน
.
ก่อนจะถึง “งานพระเมรุ”
กองบรรณาธิการนิตยสารสารคดี
.
“เมื่ออาทิตย์อัสดง” งานพระบรมศพบนแผ่นดินใหญ่อุษาคเนย์
สุเจน กรรพฤทธิ์
.
แคปซูลดินเผา-การฝังศพครั้งที่ ๒ : รอยอดีต “พระบรมโกศ”
สุชาดา ลิมป์
.
ทุ่งไหหิน : โลกหลังความตายในสุสานศิลา
รชฏ มีตุวงศ์
…..

นิตยสารสารคดี ฉบับ ๓๙๒ ตุลาคม ๒๕๖๐
นับจากวันที่ ๑๓ ตุลาคม ๒๕๕๙
วันแห่งความโศกเศร้าอาดูรสุดจะพรรณนาของปวงประชาราษฎร์
จวบถึงวันนี้ นับเวลา ๑ ปีที่ไม่มี “พ่อ”
และในอีกไม่ช้า คือวันที่มิอาจมีสิ่งใดหยุดยั้ง
งานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ ๒๖ ตุลาคม ๒๕๖๐
อันหมายถึง กาลสิ้นสุดแห่งรูปสังขารที่พสกนิกรยึดเหนี่ยวพระองค์ไว้บนโลกนี้
…..

นิตยสารสารคดีขอร่วมน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้
ด้วยการจัดทำบทความเกี่ยวกับพระเมรุมาศ
ภูมิปัญญาอันมีมาแต่โบราณจนถึงปัจจุบันไว้อย่างครบถ้วน
และพระราชประวัติตลอดพระชนมพรรษา ๘๙ พรรษา
รวมทั้งบทความอื่นๆ ตลอดทั้งเล่มที่เกี่ยวเนื่องกับ “พ่อ”

* ชื่อฉบับและชื่อบทความทั้งหมด อาจปรับเปลี่ยนในภายหลัง
**นิตยสารสารคดีฉบับนี้จัดทำขึ้นระหว่างการสร้างพระเมรุมาศตลอดช่วงปีที่ผ่านมา จะไม่มีภาพและเนื้อหาในช่วงงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ในเดือนตุลาคม ๒๕๖๐

**************

นิตยสารสารคดี ฉบับ ๓๙๒ ตุลาคม ๒๕๖๐
เปิดจองล่วงหน้าแล้วทางร้านหนังสือชั้นนำทั่วประเทศ
บีทูเอส B2S Thailand ร้านนายอินทร์ ร้านหนังสือริมขอบฟ้า Rimkhobfa และแผงหนังสือใกล้บ้านท่าน
ในราคาเล่มละ ๑๒๐ บาท
จนถึงวันที่ ๓๐ กันยายน ๒๕๖๐ เท่านั้น
*หนังสือจะจัดพิมพ์เสร็จประมาณกลางเดือนตุลาคมนี้*

392preview02

๒๔๗๐-๒๕๕๙ เก้าทศวรรษแห่งในหลวงรัชกาลที่ ๙
กองบรรณาธิการนิตยสารสารคดี

Timeline พระราชประวัติตั้งแต่แรกประสูติ ธันวาคม ๒๔๗๐ จนถึงวันสวรรคต ตุลาคม ๒๕๕๙

392preview03

“ตลอดเท่าที่มีการบันทึกหลักฐาน งานพระเมรุย่อมถูกปรับเปลี่ยนมาโดยตลอด ตามความเปลี่ยนแปลงของสังคม ความก้าวหน้าทางวิทยาการ ความเหมาะสม งบประมาณ ตลอดจนพระราชนิยมของพระมหากษัตริย์ ทั้งที่ทรงล่วงลับไปแล้ว และพระองค์ผู้ซึ่งดูแลจัดการงานพระบรมศพของพระเจ้าอยู่หัวในพระบรมโกศ งานพระเมรุจึงเป็นพิธีกรรมที่เป็นเสมือนเวทีแห่งเกียรติยศ พร้อมกับพื้นที่ของความเปลี่ยนแปลงเสมอมา”

 

งานพระเมรุ : โบราณราชประเพณี และความเปลี่ยนแปลง
ศรัณย์ ทองปาน

392preview04

“ประติมากรรมที่ประดับโดยรอบพระเมรุมาศจึงต้องจัดวางเรียงเป็นลำดับชั้น ให้สอดคล้องกันกับคติเขาพระสุเมรุและเป็นสัญลักษณ์สะท้อนให้เห็นถึงสวรรค์ชั้นภูมิต่าง ๆ โดยมีจัดสร้างประติมากรรมมหาเทพ ได้แก่ พระพรหม พระนารายณ์ พระศิวะ พระพิฆเนศ และพระอินทร์ พร้อมด้วยเทวดาเชิญฉัตร บังแทรก และพุ่ม ประดับด้านในของพระเมรุมาศอันเป็นประดุจที่สถิตของปวงเทพยดา รายล้อมด้วยครุฑ ราชพาหนะที่จะเฝ้าติดตามองค์พระมหากษัตริย์ ส่วนชั้นนอกสุดเปรียบเสมือนป่าหิมพานต์ ซึ่งจะมีสัตว์มงคล คือ ช้าง ม้า โค สิงห์ ประจำอยู่ที่สระอโนดาต โดยมีท้าวจตุโลกบาลทั้งสี่คอยดูแลอยู่สี่ทิศ”

ก่อนจะถึง “งานพระเมรุ”
กองบรรณาธิการ

392preview05

“พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพยังถือเป็นงานที่ต้องใช้ทรัพยากรและกำลังคนจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นการก่อสร้างพระเมรุ หรือการจัดเตรียมกำลังคนสำหรับงานพระราชพิธี โดยทั้งหมดนี้อยู่ภายใต้คติของศาสนาพุทธแบบเถรวาทผสมผสานกับความเชื่อแบบพราหมณ์ ที่ว่ากษัตริย์ทรงมีสถานะเช่นเดียวกับพระอินทร์ซึ่งสถิตย์อยู่ที่ยอดเขาพระสุเมรุ ศูนย์กลางจักรวาล
ไม่ว่าจะเป็นอังวะ ล้านนา สยาม ล้านช้าง หรือกัมพูชา ล้วนมีความเชื่อเช่นนี้ อย่างไรก็ตามยังมีรัฐโบราณบนแผ่นดินใหญ่อุษาคเนย์อีกแห่งหนึ่งคือเวียดนาม ซึ่งรับอารยธรรมจากจีน ทำให้ธรรมเนียมปฏิบัติมีรายละเอียดแตกต่างออกไป”

“เมื่ออาทิตย์อัสดง” งานพระบรมศพบนแผ่นดินใหญ่อุษาคเนย์
สุเจน กรรพฤทธิ์

392preview06

ภาชนะ ทรงกระบอก ๒ ใบ ประกบกัน
ยาวรีคล้ายแคปซูล โดยหันปากภาชนะประกบกันแล้วใช้เศษภาชนะชิ้นใหญ่ค้ำยันระหว่างรอยต่อ วางฝังในแนวนอน บางใบที่ขุดพบมีการเจาะรูกลมบริเวณด้านข้างและก้นภาชนะด้วย

พบตัวอย่างหนึ่งเก็บรักษา-จัดแสดงที่ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ด ทางสำนักศิลปากรที่ ๑๐ ร้อยเอ็ด เก็บจากแหล่งโบราณคดีในพื้นที่ราบลุ่มทางตอนล่างของจังหวัดซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ “ทุ่งกุลาร้องไห้”

เป็นแคปซูลที่มีขนาดใหญ่มาก บรรจุกระดูกผู้ใหญ่ได้ทั้งโครง จัดวางในแนวนอน แล้วตั้งรูปฉากด้านหลังวัตถุโบราณเป็นรูปพื้นที่ราบแอ่งกระทะกว้าง เลียนแบบบริเวณตั้งถิ่นฐานของคนในสังคมเกษตรกรรมยุคก่อน

ภาชนะดินเผาบรรจุกระดูกรูปแบบนี้เป็นข้อสันนิษฐานว่าคือ “ต้นเค้า” ของ “พระโกศ-บรรจุศพของชนชั้นสูง” ในเวลาต่อมา

แคปซูลดินเผา-การฝังศพครั้งที่ ๒ : รอยอดีต “พระบรมโกศ”
สุชาดา ลิมป์

 

 




ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








อังคาร-เก็บตกจากลงพื้นที่ บางเรื่องที่ไม่ได้เขียนลงสารคดี...จากการลงพื้นที่ภาคสนาม ๒๙ พฤศจิกายน – ๕ ธันวาคม ๒๕๖๐ ได้รับเชิญจากมูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม (มอส.) และเสมสิกขาลัย มูลนิธิเสถียรโกเศศ-นาคะประทีป ออกเดินทางสู่ทวาย เมืองเล็กๆ ตอนใต้พม่า
1. หมาและแมวตาบอดสี ? หมาและแมวสามารถเห็นสีฟ้าและสีเขียว แมวจะเห็นสีแดงและสีชมพูเป็นสีออกเขียว ส่วนสีม่วงจะเห็นเป็นสีฟ้า 2. นกกระจอกเทศเอาหัวมุดทรายเพื่อหลบภัย ? นกกระจอกเทศไม่เคยมุดหัวในทราย บางครั้งถ้ามีอันตรายใกล้ตัวมันอาจล้มตัวลงนอนแกล้งตาย 3. ปลาทองความจำสั้นแค่ไม่กี่วินาที ? ปลาทองมีความจำดีทีเดียว
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต ครุฑเป็น “สัตว์หิมพานต์” หรือสัตว์ในจินตนาการของคนอินเดียโบราณ ครึ่งคนครึ่งนก ในศาสนาพราหมณ์ฮินดู ถือเป็นพาหนะของพระนารายณ์ ส่วนในจักรวาลทางพุทธศาสนา ครุฑเป็นสัตว์อย่างหนึ่งที่อาศัยอยู่บนต้นงิ้วใหญ่ หรือ “วิมานฉิมพลี” เชิงเขาพระสุเมรุ
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ภาพโดย เมืองแคน อิสระธรรม ๑ จุดเด่นของค่ายวรรณศิลป์สัญจร มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ ซึ่งจัดต่อเนื่องมาเป็นปีที่ ๕ คือเป็นค่ายวรรณกรรมที่มีฐานการเรียนรู้ผู้ร่วมค่ายได้สัมผัสเรียนรู้มากถึง ๑๐ ฐาน
เป็นสายวันที่แดดร้อนเปรี้ยง แต่ทุกคนที่นั่งตรงนั้นไม่มีใครขยับหนีไปไหนซ้ำยังมีคนทยอยเดินเข้ามาขอนั่งสมทบในที่ว่าง ข้างผมเป็นหญิงวัยกลางคนที่มาจากจังหวัดหนึ่งในภาคอีสาน เธออยู่ตรงนี้เป็นวันที่ ๔ แล้ว เธอบอกว่าจะอยู่จนถึงวันสุดท้ายของพระราชพิธีเพื่อส่ง “พ่อ” ก่อนริ้วขบวนอัญเชิญพระบรมอัฐิและพระบรมราชสรีรางคารจากสนามหลวงจะเคลื่อนมาถึงตรงที่เรานั่งกันอยู่เล็กน้อย คงด้วยทั้งแดดกล้าและความอ่อนล้ามาหลายวัน ผู้หญิงข้างผมและผู้สูงอายุอีกสองสามคนจึงเกิดหน้ามืดจะเป็นลมต้องพาไปปฐมพยาบาลกันใต้ร่มเงาด้านหลังเมื่อริ้วขบวนเคลื่อนผ่าน รอบตัวผมมีแต่เสียงสะอื้นไห้และน้ำตา ... หลังฝนตกหนักตอนบ่ายวันก่อนหน้านั้น ผู้คนรอถวายดอกไม้จันทน์ยังยืนแถวเป็นระเบียบต่อกันยาวเหยียด ใครก็อาจคาดคะเนได้ว่า ถึงเวลา ๔ ทุ่ม คนสุดท้ายของแถวตอนนี้ก็อาจยังไม่ได้ถวายดอกไม้จันทน์ แต่ทุกคนที่ยืนรอไม่แสดงอาการหวั่นไหว ดึกเกือบ ๕ ทุ่ม ผมฝ่าฝูงชนคลาคล่ำเข้ามายืนอยู่หน้าหอประชุมมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์อันเป็นที่ตั้งของศูนย์สื่อมวลชนฯ ท่ามกลางความสับสนของหมายกำหนดการพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพจริงเพราะไม่มีการแจ้งข่าวและเผยแพร่ภาพในโทรทัศน์ กลุ่มควันที่ลอยปกคลุมเหนือพระเมรุมาศในความมืดทำให้ประชาชนที่นั่งเฝ้าอยู่บริเวณนั้นต่างจ้องมองมวลสีเทาที่แปรเปลี่ยนรูปร่างไปไม่หยุดนิ่ง หลายคนพนมมือไหว้แล้วปาดน้ำตา สักครู่ดูเหมือนควันจะจางหาย แต่ไม่นานก็ปรากฏกลุ่มควันลอยคลุ้งชุดใหม่ผมยืนเหม่อมองด้วยความนิ่งงัน … สองสัปดาห์ถัดมา ผมยืนทำใจสงบอยู่หน้าพระเมรุมาศสีทองอร่าม ท่ามกลางบรรยากาศอันค่อนข้างวุ่นวายของประชาชนจำนวนมากที่กำลังเดินชมและถ่ายภาพนิทรรศการพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ เป็นยามสนธยาที่มีแสงสีชมพูและสีเหลืองส้มฉายทาบหมู่เมฆใกล้ขอบฟ้า ก่อนรัตติกาลจะค่อย ๆ เข้าโอบคลุม เป็นช่วงกาลรอยต่อที่มิใช่ทั้งกลางวันและกลางคืนอันน่าฉงน

ปิดโหมดสีเทา