คำว่า “ขนมปัง” ในภาษาไทยย่อมมีต้นทางมาจากภาษาฝรั่ง บางท่านว่ามาจากภาษาโปรตุเกสว่า pão (เปา) แต่บางคนเชื่อว่ามาจาก pain (แปง) ในภาษาฝรั่งเศส ซึ่งทั้งสองคำล้วนมีต้นรากเดียวกันคือ panis ในภาษาละติน ส่วนการที่คนไทยจัดประเภทว่าสิ่งนี้คือ “ขนม” แล้วสร้างเป็นคำซ้อน “ขนมปัง” เกิดขึ้นเมื่อใดยังค้นไม่พบ แต่อาจเป็นในราวสมัยต้นกรุงเทพฯ

Bread-Time ไทม์ไลน์ขนมปังในเมืองไทย

๒๒๓๐/.. ๑๖๘๗

ลาลูแบร์ (Simon de la Loubère) ราชทูตฝรั่งเศสที่เข้ามายังกรุงศรีอยุธยา บันทึกว่าสมเด็จพระนารายณ์มหาราชพระราชทานขนมปังให้แก่คณะทูต แต่เป็นขนมปังที่ “แห้งผากเกินไป” ส่วนกวีย์ ตาชาร์ด (Guy Tachard ) มิชชันนารีฝรั่งเศสที่ร่วมมาคณะของลาลูแบร์ ระบุว่า แป้งสาลีในอยุธยาหายาก เพราะต้องนำเข้ามาจากที่ไกลๆ เช่นอินเดียหรือญี่ปุ่น

๒๓๙๙/.. ๑๘๕๖

ทาวน์เซนด์ แฮร์ริส (Townsend Harris) เป็นตัวแทนรัฐบาลอเมริกา เดินทางเข้ามาติดต่อทำสนธิสัญญากับราชสำนักสยาม ระบุว่า “ทั้งขนมปังและแป้งสาลี หาไม่ได้ในกรุงเทพฯ”

๒๔๐๐ / .. ๑๘๕๗

หม่อมราโชทัย ล่ามประจำคณะราชทูตสยามเดินทางสู่ประเทศอังกฤษ บรรยายฉากมื้ออาหารเช้าที่มีน้ำชาใส่นม กับ “ขนมปั

จืดสนิทไม่ติดหวาน” ใน นิราศลอนดอน เป็นหลักฐานว่ามีคำว่า “ขนมปัง” แล้ว

breadtime02416

๒๔๑๖ / .. ๑๗๗๓

อักขราภิธานศรัพท์ (๒๔๑๖) พจนานุกรมของหมอบรัดเลย์ มิชชันนารีอเมริกัน เก็บคำว่า “ขนมปัง” ไว้ โดยอธิบายว่า “คือขนมทำด้วยแป้งเข้าสาลี, อ่อนบ้าง, แขงบ้าง, เปนขนมแห่งพวกข้าวอะเมริกา”

๒๔๑๘ / .. ๑๘๗๕

หลวงพัฒนพงศ์ภักดี (ทิม สุขยางค์) เล่าใน นิราศหนองคาย ว่าเจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล) ที่เป็นแม่ทัพไปปราบฮ่อ จัดเตรียมเสบียงกรัง (อาหารแห้ง) อย่างฝรั่งไปกิน เช่น ขนมปังกรอบ ทั้งชนิดจืดและชนิดหวาน ปลาซาร์ดีนกระป๋อง และอินทผลัม

breadtime02441

๒๔๔๑/ .. ๑๘๙๘

ตำราทำขนมปังที่เป็นภาษาไทย ฉบับเก่าที่สุดเท่าที่พบขณะนี้ อยู่ในหนังสือ ปะทานุกรมการทำของคาวของหวานอย่างฝรั่งแลสยาม แปลและเรียบเรียงโดยนักเรียนหญิงของ “สกูลสัตรีวังหลัง” (โรงเรียนวัฒนาวิทยาลัย)

๒๔๕๑/.. ๑๙๐๘

ตำราอาหารชุด แม่ครัวหัวป่าก์ ของท่านผู้หญิงเปลี่ยน ภาสกรวงศ์ แนะให้นำขนมปังมาหั่นเป็นลูกเต๋า ทอดกรอบ ทำเป็นครูตองส์ (croutons) อย่างที่ฝรั่งใช้โรยหน้าซุปและสลัด แต่ท่านให้เอาไว้โรยหน้าข้าวต้มไก่ เพิ่มรสชาติ

๒๔๘๒/.. ๑๙๓๙

หนังสือตำราอาหารว่างของหม่อมเจ้าหญิงเครือมาศวิมล ทองแถม มีเมนูอาหารว่างสำหรับเลี้ยงน้ำชาอย่างฝรั่งมากมาย เช่นแซนวิช (sandwich) และขนมปังหน้าต่างๆ รวมถึงให้ใช้น้ำพริกเผาทาข้าวตัง หรือขนมปัง เป็น “อาหารว่างอย่างไทย”

๒๔๘๒๒๔๘๘/.. ๑๙๓๙๑๙๔๕

สงครามโลกครั้งที่ ๒ ทำให้ไม่มีแป้งสาลีเข้ามาขายในเมืองไทย จึงมีความพยายามผลิตขนมปังด้วยแป้งชนิดต่างๆ เท่าที่หาได้ เช่น แป้งข้าวเจ้า แต่ไม่ประสบผลสำเร็จนัก

breadtime02490

ทศวรรษ ๒๔๙๐/คริสต์ทศวรรษ ๑๙๕๐

หลังสงครามโลกยุติลง เริ่มหาแป้งสาลีได้อีกครั้ง หม่อมเจ้าสิบพันพารเสนอ โสณกุล ทรงเรียบเรียงตำราอาหารตีพิมพ์ออกจำหน่ายหลายเล่ม ทั้งตำราอาหารไทยที่เป็นภาษาอังกฤษ และตำราอาหารฝรั่งชุดสี่เล่ม โดยมีตำราทำขนมปังชนิดต่างๆ รวมอยู่ด้วย

breadtime02500

ทศวรรษ ๒๕๐๐/คริสต์ทศวรรษ ๑๙๖๐

ความเฟื่องฟูของการท่องเที่ยว และสงครามเวียดนาม ทำให้สหรัฐอเมริกาเข้ามามีอิทธิพลในประเทศไทย ทั้งด้านเศรษฐกิจ การเมือง และวัฒนธรรม เกิดซูเปอร์มาร์เก็ตแห่งแรกในกรุงเทพฯ โรงแรมทันสมัยมากมาย รวมถึงร้านขนมปัง ที่ซึ่งฝรั่งสามารถหาขนมเค้ก พาย ขนมอบ และขนมปัง รศเลิศได้ “เหมือนที่ท่านรับประทานที่บ้าน”

๒๕๐๔/.. ๑๙๖๑

จอมพลอากาศ ฟื้น รณนภากาศ ฤทธาคนี อดีตผู้บัญชาการทหารอากาศ และสุริยน ไรวา นักธุรกิจคนสำคัญของกรุงเทพฯ ยุคหลังสงครามโลก ร่วมกันก่อตั้งธุรกิจโรงโม่แป้งสาลีแห่งแรกของประเทศขึ้น ในนาม บริษัทยูไนเต็ด ฟลาวมิลล์ จำกัด และเริ่มผลิตแป้งสาลีออกสู่ท้องตลาดได้ในปี ๒๕๐๗/ค.ศ. ๑๙๖๔

breadtime02512

๒๕๑๒/.. ๑๙๖๙

รัฐบาลสมัยจอมพล ถนอม กิตติขจร จัดทำ “มาตรฐานอาชีพ” ของประเทศไทยขึ้นเป็นครั้งแรก โดยมี “ช่างทำขนมปัง” รวมอยู่ด้วย