เฉลว-สัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์ของคนตระกูลไต - สารคดี.คอม

เฉลว-สัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์ของคนตระกูลไต

เมษายน 16, 2018 
0


เฉลว-สัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์ของคนตระกูลไต

ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต


“เฉลว [ฉะเหฺลว] เครื่องจักสานชนิดหนึ่ง ทําด้วยตอกหักขัดกันเป็นมุม ๆ ตั้งแต่ ๕ มุมขึ้นไป สําหรับปักหม้อยา ปักเป็นเครื่องหมายที่สิ่งของซึ่งจะขาย ปักบอกเขต หรือปักบอกเขตด่านเสียค่าขนอน ฉลิว หรือ ตาเหลว ก็เรียก”

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔

ในโลกทัศน์ของกลุ่มคนไทย-ไต เครื่องหมายที่เกิดจาก “ตอก” คือเส้นไม้ไผ่ที่จักให้บางเป็นเส้นแล้วสานหักขัดไขว้กัน ถือเป็นสัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์ มีอิทธิฤทธิ์ป้องกันอำนาจชั่วร้ายและขับไล่ภูตผีปีศาจได้ จึงปักไว้ที่ปากหม้อต้มยาไทย เพื่อรักษาความศักดิ์สิทธิ์ของตัวยา ไม่ให้สิ่งไม่ดีต่างๆ เช่นภูตผีหรือคุณไสย มาแผ้วพานให้ยาเสื่อมสรรพคุณ ซึ่งก็สอดรับกับบทนิยามคำว่า “เฉลว” จาก “อักขราภิธานศรัพท์” พจนานุกรมยุคต้นรัชกาลที่ ๕ ของหมอบรัดเลย์ ที่ว่า “เปนเครื่องสำรับกันวิชาอาคมต่างๆ, สานด้วยไม้เปนตาตราง, เหมือนที่เขาปักไว้ที่ด่านเปนต้น”

เคยเห็นตอกขัดสานไขว้กันคล้ายๆ เฉลว (หรือยันต์) แขวนไว้เหนือประตูวัดประจำหมู่บ้านคนไตลื้อในเขตปกครองตนเองสิบสองปันนา มณฑลยูนนาน สาธารณรัฐประชาชนจีน ก็คงมุ่งหมายในทางนี้เช่นกัน

ยิ่งไปกว่านั้น คำอธิบายของหมอบรัดเลย์ยังตอกย้ำความรู้แก่เราว่ากาลครั้งหนึ่ง (อย่างน้อยก็จนถึงยุคที่พิมพ์ “อักขราภิธานศรัพท์”) เคยมีเฉลวปักไว้ตาม “ด่าน” ของทางการที่ตั้งไว้เพื่อเก็บภาษีและตรวจจับสิ่งของต้องห้ามตามเส้นทางคมนาคม เหมือนที่มีกล่าวถึงอยู่ใน “นิราศวัดเจ้าฟ้า” ของสุนทรภู่ มหากวีท่านนั้นบันทึกถึง “เฉลว” ที่ด่านบางไทร ริมแม่น้ำเจ้าพระยา (รวมถึงการรีดไถของเจ้าหน้าที่ประจำด่าน) ไว้ว่า

                                                “ถึงด่านทางบางไทรไขว่เฉลว               เห็นไพร่เลวหลายคนอยู่บนด่าน
ตุ้งก่าตั้งนั่งชักควักน้ำตาล                       คอยว่าขานขู่คนลงค้นเรือ
ไม่เห็นของต้องห้ามก็ลามขอ                  มะละกอกุ้งแห้งแตงมะเขือ
ขอส้มสูกจุกจิกทั้งพริกเกลือ                    จนชาวเรือเหลือระอาด่าในใจ”

เฉลวที่ด่านดังกล่าวคงเป็นสัญลักษณ์ทำนองว่า Attention! Achtung! หรือ ระวัง! จงดู! อะไรทำนองนั้น และการใช้เฉลวในความหมาย “จงดู!” เช่นนี้มีปรากฏให้เห็นอีกหลายแห่งใน “กฎหมายตราสามดวง” โดยเฉพาะในการลงโทษผู้กระทำผิดด้วยการเอาเฉลวแปะหน้า แล้วนำตัวออกแห่ประจานรอบเมือง

ปัจจุบัน ด่านแบบโบราณก็ไม่มีแล้ว หรือยาหม้อที่จะต้องปักเฉลวที่ปากหม้อก็คงไม่ใช่ของที่หาดูกันได้ทั่วไป เว้นแต่ที่ป้าย “ร้านหมอหวาน” แพทย์แผนไทยที่สืบสายสกุลกันมาหลายชั่วอายุคน ย่านเสาชิงช้าในกรุงเทพฯ ซึ่งยังทำเป็นรูปเฉลวหม้อยาไว้ให้ดูกัน

แต่ทุกวันนี้ “เฉลว” กลับมาให้ได้พบเห็นกันด้วยสถานะใหม่ คือในฐานะสัญลักษณ์วิชาชีพเภสัชกรรมในเมืองไทย ตลอดจนกลายเป็น “สิ่งศักดิ์สิทธิ์” ในคณะวิชาด้านเภสัชกรรม ดังที่ต้องมีการจัดพิธี “มอบเฉลว” หรือ “รับเฉลว” ที่มาในรูปจี้ห้อยสายสร้อย ตุ้งติ้ง หรือเข็มกลัดเน็คไท สำหรับนักศึกษาชั้นปีที่ ๑ รุ่นใหม่ที่เข้ามาเรียน เป็นต้น


srun

ศรัณย์ ทองปาน

เกิดที่จังหวัดพระนคร ปัจจุบันเป็น “นนทบุเรี่ยน” และเป็นบรรณาธิการสร้างสรรค์นิตยสาร สารคดี




ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








เรายกวัดมาไว้ในห้าง... ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต ใกล้เทศกาลสงกรานต์อย่างนี้ เมื่อผ่านไปหน้าห้างสรรพสินค้าก็เห็นมีการตั้งโต๊ะหมู่บูชา นำพระพุทธรูปมาประดิษฐานให้คนสรงน้ำกันเนื่องในเทศกาล และเมื่อก้าวเท้าเข้าไปข้างในห้าง หน้าร้านอาหารบางแห่งก็ยังตั้งพระพุทธรูปหน้าร้านของตัวให้คนมาสรงน้ำอีกต่างหากก็มี ธรรมเนียมนี้คลับคล้ายว่าน่าจะเกิดใหม่เมื่อไม่เกิน ๒๐ ปีมานี้เอง เพราะก่อนหน้านี้จำไม่ได้ว่าเคยเห็น นอกจากนำเอาพระพุทธรูปมาให้คนสรงน้ำแล้ว
ส่วนหนึ่งของสกู๊ปวันและเวลานิตยสารไทย รวบรวมและเรียบเรียง : ศรัณย์ ทองปาน ในทศวรรษ 2490 มีนิตยสารสำหรับผู้หญิง/แม่บ้าน ปรากฏตัวมากขึ้น โดยทั่วไปมักมีคอลัมน์ปกิณกะ ความรู้สำหรับแม่บ้าน งานฝีมือ เรื่องสั้น และที่สำคัญคือการตีพิมพ์นวนิยายต่อเนื่องกันเป็นหลัก ที่โดดเด่นคือนิตยสารรายสัปดาห์
กรวดน้ำคว่ำขัน ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต สำนวนไทย “กรวดน้ำคว่ำขัน” เป็นสำนวนเก่า อย่างน้อยก็มีมาตั้งแต่สมัยต้นกรุงเทพฯ อย่างที่ “สุนทรภู่” เขียนไว้ใน “นิราศเมืองแกลง” ว่า "จะกรวดน้ำคว่ำขันจนวันตาย
พรของพระปิยมหาราช ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต ไม่กี่วันก่อน เพื่อนคนหนึ่งถามขึ้นมาว่า ทำไมจึงมี “ถนนเขียวไข่กา” กับ “ท่าเขียวไข่กา” อยู่ตรงข้างโรงเรียนราชินีบนในกรุงเทพ เป็นชื่อสีประจำสายรถรางที่ไปสุดสายตรงนั้น ? หรือเกี่ยวอะไรกับ
“เสียกบาล” กับ “เสียกะบาน” ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต ตั้งแต่เมื่อมีการสำรวจขุดค้นที่เมืองเก่าสุโขทัยหลายสิบปีก่อน ได้พบตุ๊กตาดินเผาเคลือบตัวเล็กๆ จำนวนมาก มีทั้งที่ทำเป็นรูปผู้ชายและผู้หญิง แต่ส่วนใหญ่ทำเป็นรูปแม่อุ้มลูก ตุ๊กตาเหล่านี้ที่พบมักจะคอหัก จึงเรียกกันว่า “ตุ๊กตาเสียกบาล”