" /> “แมว” และ “ไก่” ในพระราชพิธี - สารคดี.คอม [ Sarakadee Magazine ]

“แมว” และ “ไก่” ในพระราชพิธี

พฤษภาคม 15, 2019 
0


ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต


ขั้นตอนหนึ่งในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก คือพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร เปรียบกับชาวบ้านทั่วไปก็คือการ “ขึ้นบ้านใหม่” เพื่อความเป็นสิริมงคล และความร่มเย็นเป็นสุข

พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียรในสมัยรัตนโกสินทร์ เป็นพิธีเสด็จขึ้นประทับ ณ พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน อันเป็นพระที่นั่งองค์ประธานในหมู่พระมหามณเฑียร โดยพระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่จะเสด็จไปประทับ ณ ห้องบรรทมในพระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน ซึ่งเคยเป็นที่ประทับของพระบุรพกษัตริย์มาแต่ครั้งโบราณ

สิ่งมงคลที่ต้องใช้ในการเฉลิมพระราชมณเฑียรตามราชประเพณี ได้แก่วิฬาร์ (แมว) ศิลาบด (หินบดยา) พันธุ์พืชมงคล ฟักเขียว กุญแจทอง จั่นหมากทอง ซึ่งหลายอย่างล้วนเป็นข้าวของในพิธีขึ้นบ้านใหม่ของสามัญชนคนไทยอยู่แล้ว มีทั้งสิ่งจำเป็นแก่การเริ่มต้นครอบครัวใหม่ เช่นเมล็ดพันธุ์พืชและสัตว์เลี้ยง กับสิ่งมงคลที่มีความหมายเชิงสัญลักษณ์แทนคำอวยพรให้อยู่เย็นเป็นสุข เช่น

ฟัก ว่ากันว่าเป็น “ของเย็น” คงหมายถึงให้อยู่เย็นเป็นสุข โบราณน่าจะใช้ฟักเขียวลูกโตๆ แต่เคยเห็นในภาพถ่ายเก่างานแต่งงานและขึ้นบ้านใหม่รุ่นเมื่อสักครึ่งศตวรรษมาแล้ว ท่านอนุโลมใช้ฟักทองผลใหญ่แทนก็ได้

หินบด เป็นแท่งหินทรงกระบอก ปลายมน รูปร่างคล้ายลูกฟัก แขกอินเดียใช้เป็นเครื่องมือบดเครื่องแกงโดยนำมากลิ้งบดลงบนแท่นหินอีกอัน แต่อาจเพราะเราใช้ครกกับสากโขลกเครื่องแกงแทนไปแล้ว คนไทยจึงใช้หินบดเฉพาะกับเครื่องยาสมุนไพร หินบดนี้ ว่ากันว่าหมายถึงให้มีใจคอหนักแน่นเหมือนหิน

ส่วนวิฬาร์หรือแมว ถือเป็นคติมงคลว่าให้ “รู้อยู่” เหมือนแมวคราว คือแมวตัวผู้อายุมาก หนวดยาว

พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียรจะจัดขึ้นในเวลาค่ำ โดยในหลวงจะเสด็จขึ้นประทับบนพระแท่นมณฑล ทรงรับกุญแจทอง จั่นหมากทอง ธารพระกร พันธุ์ผัก หินบด และแมว ฯลฯ เจ้านายผู้ใหญ่ฝ่ายในถวายพระพร แล้วเอนพระองค์ลงบนพระแท่น บรรทมพอเป็นมงคลฤกษ์

ในบางรัชกาลทรงมีพระราชนิยมให้เพิ่มสิ่งของในพิธีขึ้นไปอีก เช่นในสมัยรัชกาลที่ ๔ เริ่มใช้พระแส้หางช้างเผือกผู้ และในพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร พระราชพิธีบรมราชาภิเษกพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๗ ในปี ๒๔๖๘ ยังเพิ่มไก่ขาวเข้ามาอีก

ว่ากันว่าก็เป็นการอนุโลมตามคติธรรมเนียมขึ้นบ้านใหม่ของคนไทย ที่ต้องมี “ไก่ขาว” กับ “ไม้เท้าผีสิง” ดังนั้นผู้อุ้มไก่ขาวจะเป็นผู้เชิญธารพระกรศักดิ์สิทธิ์ หนึ่งในเครื่องราชกกุธภัณฑ์ด้วย

ทั้งนี้แต่โบราณกำหนดให้ผู้เชิญเครื่องเฉลิมพระราชมณเฑียรเป็นพระราชวงศ์ฝ่ายใน (เจ้านายสตรี) เช่นในหมายกำหนดการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก รัชกาลที่ ๗ ระบุว่า ผู้อุ้มวิฬาร์ ได้แก่หม่อมเจ้าสุริยนันทนา สุริยง พระธิดาในกรมหมื่นไชยาศรีสุริโยภาส ส่วนผู้อุ้มไก่ขาวและถือธารพระกรศักดิ์สิทธิ์ คือพระองค์เจ้าพิสิษฐสบสมัย พระธิดาใน “ทูลกระหม่อมบริพัตร” สมเด็จฯ เจ้าฟ้า กรมพระนครสวรรค์วรพินิต

ในภาพถ่ายหมู่เจ้านายฝ่ายในที่ได้รับมอบหมายหน้าที่ในพิธี ทุกพระองค์ทรงมองกล้องถ่ายรูป ส่วนเจ้าแมวสีสวาดนั้น ดูเหมือนกำลังหันไปให้ความสนใจกับไก่ตัวโตที่อยู่ข้างๆ

ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช ๒๕๖๒ มีการเปลี่ยนแปลงธรรมเนียมนี้ไปบ้าง คือให้ข้าราชบริพารฝ่ายหน้า (ผู้ชาย) เป็นผู้เชิญเครื่องราชูปโภค สิ่งมงคล รวมถึงรูปปั้นสัตว์มงคล คือแมวไทยวิเชียรมาศและไก่ขาว ซึ่งประดิษฐ์โดยสำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร เลียนแบบแมวไทยตัวที่เอี้ยวคอเหลียวมองและไก่ขาวหงอนงาม ตามภาพถ่ายสมัยรัชกาลที่ ๗ เข้าร่วมพิธี

แม้ไม่มีคำอธิบาย “อย่างเป็นทางการ” ถึงสาเหตุที่เปลี่ยนมาใช้รูปปั้นแทนแมวและไก่จริงๆ แต่ย่อมสันนิษฐานได้ว่า การนำเอาสัตว์ “เป็นๆ” มาเข้าพิธีซึ่งต้องใช้เวลานาน คงไม่ใช่เรื่องสะดวกนัก ดังที่หม่อมราชวงศ์กิตินัดดา (ไชยันต์) ปกมนตรี ผู้เคยรับหน้าที่อุ้มแมวเมื่อครั้งพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียรในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก รัชกาลที่ ๙ เมื่อปี ๒๔๙๓ เคยเล่าไว้ว่า ท่านต้องขอเปลี่ยนแมวที่เข้าพิธี จากแมวสีสวาดตัวผู้ ที่ทั้งแก่ทั้งอ้วนทั้งดุ มาเป็นแมวสีสวาดตัวเมีย ทั้งยังต้องไปแอบทำความคุ้นเคยกันล่วงหน้ามาก่อน จน “เธอ” ยอมให้คุณหญิงอุ้มได้

ม.ร.ว.กิตินัดดายังเล่าด้วยว่า ท่านผู้ที่รับหน้าที่อุ้มไก่ในงานเดียวกันนั้น โดนไก่ถ่ายรดอีกต่างหาก


srun

ศรัณย์ ทองปาน

เกิดที่จังหวัดพระนคร ปัจจุบันเป็น “นนทบุเรี่ยน” และเป็นบรรณาธิการสร้างสรรค์นิตยสาร สารคดี

ผีสางเทวดา  เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต มีตอนหนึ่งใน “ตำนาน” พระราชประวัติ “พระองค์ดำ” สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ที่คนทั่วไปจำกันได้ดี คือเมื่อครั้งยังทรงพระเยาว์และต้องตกไปเป็นองค์ประกัน (ตัวประกัน) ที่กรุงหงสาวดี หลังสงครามเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 1
ผลงานจากค่ายสารคดีครั้งที่ 12 งานภาพดีเด่น เรื่อง : วรัญญา เชาว์สุโข ภาพ : ปัญญวัฒน์ เอื้ออิฐผล ห้องแถวไม้โบราณขนาดห้าคนยืนเรียงเบียด ทว่าสะอาดสะอ้าน ใกล้กันกับกรงไก่ลวดผูกสีเขียวที่ตั้งอยู่หน้าร้าน คือป้ายอาสาสมัครสาธารณสุขประจำชุมชน
เรื่อง : รพีพัฒน์ อิงคสิทธิ์ ภาพ : กิตติธัช โพธิวิจิตร ช่องกว้างขนาดพอดีหนึ่งคน กลายเป็นบ้านพักชั่วคราวของแมวจรทั่วสารทิศที่ "รักษ์" วชิรา ทวีสกุลสุข คอยดูแล ทั้งเล่น ให้อาหาร และทำความสะอาดใช้เวลาวันละ


ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








ใส่ความเห็น

อีเมล์ของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

ผีสางเทวดา  เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต มีตอนหนึ่งใน “ตำนาน” พระราชประวัติ “พระองค์ดำ” สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ที่คนทั่วไปจำกันได้ดี คือเมื่อครั้งยังทรงพระเยาว์และต้องตกไปเป็นองค์ประกัน (ตัวประกัน) ที่กรุงหงสาวดี หลังสงครามเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 1
ผลงานจากค่ายสารคดีครั้งที่ 12 งานภาพดีเด่น เรื่อง : วรัญญา เชาว์สุโข ภาพ : ปัญญวัฒน์ เอื้ออิฐผล ห้องแถวไม้โบราณขนาดห้าคนยืนเรียงเบียด ทว่าสะอาดสะอ้าน ใกล้กันกับกรงไก่ลวดผูกสีเขียวที่ตั้งอยู่หน้าร้าน คือป้ายอาสาสมัครสาธารณสุขประจำชุมชน
เรื่อง : รพีพัฒน์ อิงคสิทธิ์ ภาพ : กิตติธัช โพธิวิจิตร [caption id="" align="aligncenter" width="500"] ช่องกว้างขนาดพอดีหนึ่งคน กลายเป็นบ้านพักชั่วคราวของแมวจรทั่วสารทิศที่ "รักษ์" วชิรา ทวีสกุลสุข คอยดูแล ทั้งเล่น ให้อาหาร และทำความสะอาดใช้เวลาวันละ