จากบรรณาธิการ สารคดี ฉบับที่ 414 สิงหาคม 2562

wall01 ใครคนหนึ่งเริ่มเอาก้อนหินวางเรียงแล้วค่อย ๆ ซ้อนชั้นสูงขึ้น ใครอีกคนอาจคิดจินตนาการต่อว่าน่าจะขยายแนวกองหินให้สูงขึ้นและยาวต่อไปได้อีก ให้เหมือนกับ ผาหินหรือภูเขาที่เคยเห็น แล้ววันหนึ่งกำแพงหินที่คนสร้างก็ตั้งตระหง่านไม่มีทางรู้ว่ากำแพงแห่งแรกเป็นแค่แนวตรงด้านเดียว สองด้าน หรือกำแพงล้อมรอบสี่ด้าน แต่หน้าที่ของกำแพงก็คือการแบ่งแยกระหว่างคนข้างในกับคนข้างนอก ว่ากันว่าอารยธรรมเกิดขึ้นไม่ได้ถ้าไม่มีกำแพง คนในกำแพงมีเวลาสร้างบ้านแปงเมืองอยู่กันอย่างสงบปลอดอันตรายจากสัตว์ร้าย ปลอดภัยจากคนนอกกำแพงเข้ามารุกชิงทรัพยากรที่สะสม กำแพงเมืองแห่งแรกเท่าที่เคยค้นพบมีอายุราว ๑ หมื่นปี มันล้อมรอบหรืออันที่จริงก่อร่างอาณาบริเวณของเมืองโบราณนามเจริโค (Jericho) นักโบราณคดีสันนิษฐานว่านอกจากเป็นปราการป้องกันข้าศึกศัตรูแล้ว ยังอาจเพื่อการป้องกันน้ำป่าไหลบ่าท่วมเมือง จากกำแพงเมือง ต่อมามนุษย์ก็ก่อสร้างกำแพงแคว้น กำแพงอาณาจักร แต่กำแพงแล้วกำแพงเล่าก็พังทลายตามวัฏจักรความรุ่งเรือง ร่วงโรยของอารยธรรมต่าง ๆ ผ่านกาลเวลา ที่ถูกทิ้งร้างเป็นซากปรัก ในที่สุดธรรมชาติก็ยึดคืน พงหญ้า เถาวัลย์ ไม้ใหญ่ ปกคลุมจนรกเรื้อ ถึงศตวรรษที่ ๒๑ กำแพงป้องกันเขตแดนพังทลายไปเกือบทุกแห่งแล้วตั้งแต่ศตวรรษก่อน รวมถึงกำแพงเบอร์ลินที่ต่างจากกำแพงอื่น คือแทนการขวางกั้นคนนอกบุกรุกเข้ามาข้างใน กำแพงนี้ตั้งใจสร้างปิดกั้นคนในเมืองเบอร์ลินตะวันออกไม่ให้หนีออกนอกกำแพงไปเมืองเบอร์ลินตะวันตกที่เจริญกว่า เทคโนโลยีเก่าแก่อย่างการเรียงก้อนหินถูก disrupt ลบล้างโดยบรรดายุทโธปกรณ์ที่โจมตีจากทางอากาศ หากจะหลบเลี่ยงหลีกหนีมีแต่ขุดสร้างป้อมปราการไว้ใต้ดิน . . . ยังมีกำแพงประเภทหนึ่งที่ไม่ถูกคนพังทลาย กลับมีแต่จะก่อให้สูงขึ้นยาวขึ้น จนสูงใหญ่เหนือกำแพงใด คือกำแพงที่กั้นคนไว้ภายใน กั้น “ธรรมชาติ” ไว้ภายนอก หลายพันปีของการก่อสร้างอารยธรรม เราใช้ชีวิตอยู่ในกำแพงของบรรดาสิ่งที่มนุษย์สร้าง คิดว่ามั่นคงปลอดภัยในวงล้อมของเทคโนโลยีนานาประเภท จนหลงลืมว่าทุกชีวิตดำรงอยู่ไม่ได้เลยถ้าขาดธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่โลกจัดสรรไว้ให้อย่างเหมาะสม . . . ปีนี้คลื่นความร้อนในยุโรปและสหรัฐอเมริกาทุบสถิติความร้อนที่เคยบันทึกมา น้ำแข็งบนเกาะกรีนแลนด์และแอนตาร์กติกาละลายลงมหาสมุทรอย่างรวดเร็วในปริมาณมหาศาลเกินการคาดคำนวณทางวิทยาศาสตร์ ย้ำเตือนหายนะจากภาวะโลกร้อนอีกครั้ง และจริงเสียยิ่งกว่าข่าวอุกกาบาตจะชนโลกเมื่อต้นเดือนสิงหาคม . . . ไม่มีใครทุบกำแพงเสียที หรือรอวันอารยธรรมล่มสลายในกำแพง

สุวัฒน์ อัศวไชยชาญ บรรณาธิการบริหารนิตยสารสารคดี [email protected]