มุมมอง วิธีเล่าเรื่อง

พฤษภาคม 21, 2017 
0


วิชาสารคดี ๑๐๑
ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี


วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง
ภาพ : ภานุพงศ์ เขินอำนวย

dog01

งานเขียนสารคดีเรื่อง “ตามรอยกลิ่นจาก” ของ ภานุพงษ์ เขินอำนวย นักเขียนเยาวชนจากค่ายบางจาก รุ่นที่ ๕ เปิดเรื่องมาดังนี้

สวัสดีฉันชื่อแต้ม ฉันอาศัยอยู่ที่บางกระเจ้า จังหวัดสมุทรปราการ ทุกคนแถวนี้ต่างรู้จักเราดี เส้นทางเดินริมน้ำนั้นเป็นทางที่ฉันเดินอยู่บ่อยๆ มันมีต้นไม้สีเขียวๆ ใบยาวๆ เต็มไปหมด

ในขณะที่เดินอยู่ก็ต้องหยุดชะงักกับบ้านหลังหนึ่ง

“กลิ่นนี้! ทำไมมันหอมชวนหลงใหลเหลือเกิน”

ฉันได้แอบเข้าไปดูและได้เห็นชาวบ้านกำลังปิ้งขนมจากอยู่กลิ่นมันยิ่งหอมขึ้นเรื่อยๆ เมื่อฉันได้เดินเข้าไปใกล้เตาปิ้ง ขนมเหนียวๆ เนื้อดำๆ มีกลิ่นหอมจางๆ ของใบจาก ทำให้ขนมดูน่ากินเข้าไปอีก

ผู้เขียนพาเราไปเห็นเหตุการณ์ เห็นรูป รส กลิ่น

ครบรสงานเขียน

ผู้เขียนเล่าต่อ

“ไอ้แต้ม!! ออกไปเดี๋ยวนี้เลยนะ” ชาวบ้านไล่ฉันออกจากบ้านหลังนั้น มันน่าเสียดายจริงๆ มีโอกาสได้ดมกลิ่นนี้เพียงแป๊บเดียว ถ้าฉันตัดใบไม้แบบพวกชาวบ้านได้ก็คงจะดี

dog02

ฉันเดินต่อไปเรื่อยๆ และก็ได้พบกับคุณลุงกำลังเย็บตับจากอยู่ศาลาริมน้ำ ฉันย่องๆ เข้าไปนอนเล่นดมกลิ่นของใบจาก คุณลุงแลสนุกและเพลิดเพลินกับมันเช่นเดียวกับฉันเลยที่นอนดูและก็ได้ดมกลิ่นของใบจากไปด้วย แค่นี้ก็มีความสุขแล้ว

ฉัน /หรือ เจ้าแต้ม ในเรื่องดูยิ่งแปลกๆ

“นายทุนพยายามจะมาตั้งโรงงานที่นี่” ฉันได้ยินคุณลุงสุกิจ พลับจ่าง พูดกับชาวบ้าน

ฉันกลัวมันจะเกิดขึ้นกับพื้นที่ตรงนี้จริงๆ ถ้าวันนั้นมาถึง จะเหลือต้นจากสักต้นให้ฉันได้ดมสักต้นไหมนะ

“เฮ้ย! นั่นไอ้เด่นเจ้าถิ่นมาแล้ว” สี่ขาของฉันที่กำลังเดินแบบสบายก็กลายเป็นวิ่งปรู๊ด

เป็นงานเขียนฝึกมือชิ้นแรกของนักเขียนใหม่จากค่ายบางจากฯ ครั้งที่ ๕ เมื่อปลายปีที่ผ่านมา

ผู้เขียน (ภาณุพงศ์ เขินอำนวย) มาปรึกษาว่างานเขียนสารคดีใช้มุมมองคนอื่นเล่าเรื่องได้ไหม

เขาอยากเล่าเรื่องวิถีของคนที่อยู่กับ (ต้น) จาก ผ่านมุมมองหมา-ทำได้ไหม?

ผมยุส่งว่า-ได้

เขาทำออกมาอย่างที่เห็น

ผิดหรือถูก รอนักวิชาการวรรณกรรมมาชี้แนะ

แต่ผมแนะนำน้องไปตามประสบการณ์และความความเข้าใจของตนว่า งานสารคดีมีข้อจำเพาะอยู่ที่ “เนื้อหา” ที่ต้องยึดกุมอยู่กับข้อเท็จจริง เป็นเรื่องไม่แต่ง (non fiction)

ส่วนมุมมอง ผู้เล่าเรื่อง การลำดับเรื่อง ฯลฯ เป็น “วิธีการน้ำเสนอ” ที่ผู้เขียนสามารถออกแบบสร้างสรรค์ได้อย่างไม่จำกัด และไม่การวรรณกรรมกลุ่มเรื่องแต่ง (fiction)

เส้นแบ่งสำคัญของงานสารคดี ต้องไม่บิดเบือนเพิ่มเติมเสริมแต่งเรื่องราวตามใจผู้เขียน เพราะเมื่อใดที่ทำเช่นนั้น งานดังกล่าวจะล่วงเข้าสู่พรมแดนของเรื่องแต่ง

มีตัวอย่างมาให้ดูในสัปดาห์หน้า


veeวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง

นักเขียนประจำกองบรรณาธิการ นิตยสาร สารคดี ที่มีผลงานตีพิมพ์ทั้งในนิตยสาร และตีพิมพ์รวมแล่มมากมาย อาทิ แผ่นดินนี้ที่อีกฟากเขา และแสงใต้ในเงามรสุม และ อีสานบ้านเฮา

วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี หากต้องเขียนเรื่องซ้ำกับที่คนอื่นเขียนไปแล้วจะทำอย่างไร เป็นธรรมดามากที่นักสารคดีจะเจอปัญหานี้ เพราะเรื่องใหม่มีน้อยและหาได้ยาก การต้องทำเรื่องซ้ำกับที่มีคนทำแล้วไม่ต้องตกใจ ผู้เขียนใหม่มีทางเอาชนะได้ด้วย... ๑.กลเม็ดพื้นๆ คือเอาชนะด้วยความเป็นปัจจุบัน ไม่ว่าจะอย่างไรชิ้นที่ทำก่อนย่อมเป็นอดีตไปแล้ว ชิ้นที่เขียนใหม่ในวันนี้จึงได้เปรียบอยู่แล้วที่ความสด ทันการณ์
ผู้เล่าเรื่อง : เล่าโดยผู้เขียนแบบมุมมองพระเจ้า วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี โลกเราครึกครื้นรื่นรมย์ มีสีสัน สืบทอดอารยธรรมกันมาได้ส่วนหนึ่งก็ด้วย “เรื่องเล่า” ที่เราเล่าสู่กันสืบต่อกันมา ทั้งที่เล่าด้วยปากเปล่าและผ่านการบันทึกด้วยตัวอักษร งานเขียนโดยเฉพาะแนววรรณกรรมถือเป็นเรื่องเล่าทั้งสิ้น
เคาะกะโหลกผู้อ่านด้วย “วรรคทอง” วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ภาพ : ณัฐพล สุวรรณภักดี มีนักเขียนฝรั่งกล่าวทำนองว่า งานเขียนที่ดีจะทำให้คนอ่านรู้สึกเหมือนโดนค้อนทุบกะโหลก งานเขียนที่ดี มาจากหลายปัจจัยชุมนุมกัน



ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com




Previous Article
21 พฤษภาคม
Next Article
22 พฤษภาคม




ใส่ความเห็น

อีเมล์ของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี หากต้องเขียนเรื่องซ้ำกับที่คนอื่นเขียนไปแล้วจะทำอย่างไร เป็นธรรมดามากที่นักสารคดีจะเจอปัญหานี้ เพราะเรื่องใหม่มีน้อยและหาได้ยาก การต้องทำเรื่องซ้ำกับที่มีคนทำแล้วไม่ต้องตกใจ ผู้เขียนใหม่มีทางเอาชนะได้ด้วย... ๑.กลเม็ดพื้นๆ คือเอาชนะด้วยความเป็นปัจจุบัน ไม่ว่าจะอย่างไรชิ้นที่ทำก่อนย่อมเป็นอดีตไปแล้ว ชิ้นที่เขียนใหม่ในวันนี้จึงได้เปรียบอยู่แล้วที่ความสด ทันการณ์
ผู้เล่าเรื่อง : เล่าโดยผู้เขียนแบบมุมมองพระเจ้า วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี โลกเราครึกครื้นรื่นรมย์ มีสีสัน สืบทอดอารยธรรมกันมาได้ส่วนหนึ่งก็ด้วย “เรื่องเล่า” ที่เราเล่าสู่กันสืบต่อกันมา ทั้งที่เล่าด้วยปากเปล่าและผ่านการบันทึกด้วยตัวอักษร งานเขียนโดยเฉพาะแนววรรณกรรมถือเป็นเรื่องเล่าทั้งสิ้น
เคาะกะโหลกผู้อ่านด้วย “วรรคทอง” วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ภาพ : ณัฐพล สุวรรณภักดี มีนักเขียนฝรั่งกล่าวทำนองว่า งานเขียนที่ดีจะทำให้คนอ่านรู้สึกเหมือนโดนค้อนทุบกะโหลก งานเขียนที่ดี มาจากหลายปัจจัยชุมนุมกัน