สารคดีเรียนได้ไม่จำกัดวัย

กันยายน 3, 2017 
0


วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี


noolder01

ทีมงาน สารคดี เล่ากระบวนการสร้างสรรค์งานสารคดี

พรสวรรค์ไม่สำคัญเท่าพรแสวง

หัวใจอยู่ที่การเรียนรู้และทุ่มเทฝึกฝน…

แน่นอนว่าคนที่เกิดมาพร้อมกับพรสวรรค์นั้นมีอยู่ เกิดมาเพื่อจะเป็นในสิ่งนี้ ดังคำอังกฤษที่ว่า born to be

คนที่เกิดมาเพื่อจะเป็นนักเขียนก็ย่อมมี แต่ในร้อยปีคงมีไม่มากคน

แต่โลกอาจอาจต้องการนักเขียนมากกว่านั้น และคนที่ใฝ่ฝันอยากจะเป็นนักเขียนก็มีมาก

ค่ายวรรณกรรมต่างๆ ส่วนใหญ่เกิดขึ้นจากโจทย์นี้ รวมทั้ง “ค่ายสารคดี” ก็เช่นกัน

เริ่มจากค่ายสารคดีสำหรับกลุ่มเยาวชนนักเรียนนักศึกษาปีละรุ่น ทำต่อเนื่องมา ๑๓ ปี

กระทั่งขยายมาสู่ค่ายสารคดีระดับประชาชนรุ่นแรก “เขียนสารคดีกับมืออาชีพ” เมื่อต้นปีนี้ ตามมาด้วยรุ่นที่ ๒ ในช่วงเดือนกันยายน ๒๕๖๐

noolder02

จิตรกรรมฝาผนังวัดชมพูเวก กับ ดร.พิศาล บุญผูก  (ภาพ วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง)

หลักสูตรการเรียนย่อส่วนมาจาก “ค่ายสารคดี” จากที่เจอกัน ๘ ครั้ง ในช่วง ๓-๔ เดือน กระชับรวบรัดให้จบใน ๓ ครั้ง ในเดือนเดียว สนองความสะดวกและความไปได้สำหรับนักเรียนผู้ใหญ่ที่อยู่ในวัยทำงานแล้ว

แต่เนื้อหาหลักสูตรและชิ้นงานสำหรับการฝึกฝนเข้มข้นไม่ต่างกัน

ในช่วง ๓ ครั้งที่ของการพบกลุ่ม ผู้เรียนจะได้ฝึกทำ ๓ ชิ้นงาน

  • งานฝึกหัดภาคสนาม
  • งานสัมภาษณ์
  • งานสารคดีชิ้นใหญ่เต็มรูปแบบ

noolder03

ฟังผู้เฒ่าชาวมอญ คุณลุงวีระโชติ ปั้นทอง เล่าเรื่องท้องถิ่น (ภาพ วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง)

๒ กันยายน ๒๕๖๐ วันแรกของการเปิดห้องเรียน “เขียนสารคดีกับมืออาชีพ” รุ่น ๒

ภาคเช้า-ครึ่งแรกของวัน เรียนรู้ทฤษฎีวิธีการ ในห้องเรียนกันก่อน ซึ่งมีคาถาหลัก ๒ ข้อ

  1. รู้ลำดับการทำงาน เพื่อสามารถจัดลำดับขั้นและออกเค้าโครงเรื่องที่จะเขียน แล้วเดินตามแผนการนั้นได้
  2. รู้จักโครงสร้างงานสารคดี ทำแต่ละส่วนเป็นและดี มีสีสัน ความสำเร็จก็จะอยู่ไม่ไกล

 

  • ภาคบ่าย-ลงพื้นที่เก็บข้อมูล
  • ค่ำ-เขียน ส่ง
  • ดึก-ครูอ่าน
  • เช้าอีกวัน-มาล้อมวงคุยกันเรื่องงานเขียนชิ้นแรก ก่อนก้าวสู่ชิ้นที่ ๒ ซึ่งงานทั้งสองชิ้นนี้ทำแบบเรียนรู้ร่วมกัน

กระทั่งงานชิ้นที่ ๓ จะเป็นช่วงการสำแดงฝีมือของแต่ละคน เป็นงานที่ทุกคนต้องคิดเองทำเองด้วยฝีมือตัวเองทุกขั้นตอน

noolder04

หน้าพิพิธภัณฑ์วัดชมภูเวก (ภาพ : ชมพจน์พงศ์ ฤทธิ์รณศักดิ์)

คนมาเรียนอาจมีพื้นฐานหรือไม่มีมาก่อนเลยก็ได้ เพราะการสอนจะเริ่มตั้งแต่หลักเบื้องต้นเหมือนเริ่มหัดเขียน ก ไก่

สำหรับงานชิ้นแรก ครูกำหนดหัวเรื่องและเตรียมพื้นที่เก็บข้อมูลไว้ให้ พร้อมติดต่อแหล่งข้อมูลไว้ไห้แล้ว ผู้เรียนเพียงแต่เปิดใจออกเรียนรู้และฝึกพัฒนาฝีมือไปตามขั้นและตามข้อที่เป็นองค์ประกอบของการสร้างสรรค์งานสารคดีชั้นดี

หัวข้อที่เป็นธีมของค่ายสารคดีระดับประชาชน ครั้งที่ ๒ คือ วิถีมอญวัดชมภูเวก มีความน่าสนใจที่เป็นชุมชนมอญโบราณริมฝั่งเจ้าพระยา กับวัดเก่าแก่สมัยอยุธยา ซึ่งมีไฮไลน์อยู่ที่จิตรกรรมผนังโบสถ์ รูปแม่พระธรณีบีบมวยผม ที่กล่าวกันว่างดงามที่สุดโลก ได้สมญาว่าเป็น โมนาลิซาเมืองไทย

โดยมีภูมิปัญญาชาวบ้าน ปราชญ์ท้องถิ่นที่เชี่ยวชาญรอบรู้เรื่องวัฒนธรรมชาวมอญ จะมาเล่าข้อมูล

ให้นักเขียนมือใหม่ได้ซึมซับเก็บเกี่ยวมาร้อยเรียงเป็นงานสารคดีที่น่าอ่าน

หลังผ่านการเรียนรู้แลกเปลี่ยน ฟัง คิด เขียน ลงมือทำ

ทุกคนจะเริ่มรู้ได้ด้วยตัวเอง

การเขียนสารคดีไม่ใช่แค่ความฝันอีกต่อไป


veeวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง

นักเขียนประจำกองบรรณาธิการ นิตยสาร สารคดี ที่มีผลงานตีพิมพ์ทั้งในนิตยสาร และตีพิมพ์รวมแล่มมากมาย อาทิ แผ่นดินนี้ที่อีกฟากเขา และแสงใต้ในเงามรสุม และ อีสานบ้านเฮ





You might also like



วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี 1 "ค่ายสารคดี" เป็นค่าย "สร้างคนบันทึกสังคม"  ที่ไม่ได้มุ่งเพียงจะสร้าง "นักเขียน" และ "ช่างภาพ" ที่มีฝีมือเท่านั้น หากปรารถนาจะสร้างคนรุ่นใหม่ให้เป็นนักสารคดีที่ดีด้วย กระบวนการพัฒนาทักษะฝีมือจึงดำเนินควบคู่ไปกับการปลูกสร้างจิตสำนึกในมิติอาสา-สร้างสรรค์  ท้ายกิจกรรมทุกครั้งจะมีช่วงเวลาสำหรับการแบ่งปันประสบการณ์และความเปลี่ยนแปลงที่เกิดกับตัวเอง สะท้อนการเติบโตผลิบานด้านใน ในเชิงนามธรรม ในเชิงรูปธรรม นักเขียนและช่างภาพรุ่นใหม่ทุกคนที่ได้ร่วมห้องเรียนกันมา จะมีผลงานที่ได้จากการลงมือทำ 3 ชิ้นหลัก และอีกหลายชิ้นย่อย  ดังที่ได้นำเสนอบางส่วนสู่สาธารณะแล้ว และจะนำเสนอต่อไป   2 "ค่ายสารคดี" เป็น "ห้องเรียน" จึงต้องมี"หลักสูตร" ซึ่งบางคนกังวลว่าจะเป็นกรอบเกณฑ์ที่กักหรือเกลาจนจิตวิญญาณอิสระของศิลปินเหี้ยนหาย ทำลายหน่ออ่อนแห่งความหลากหลายของปัจเจกชน จนกลายเป็นพิมพ์เดียวกันไปหมด แต่ความจริงค่ายเพียงแค่สอนพื้นฐาน และตำราก็เป็นสิ่งที่โยนทิ้งได้  แต่ขอให้เป็นหลังจากที่เธอรู้จักและเข้าใจมันอย่างถ่องแท้แล้ว  และเธอโยนมันทิ้งก็เพื่อจะไปให้ไกลกว่านั้น
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี สารคดีเป็นความสัมพันธ์ระหว่างข้อมูลกับวิธีการนำเสนอ เพราะสารคดีเป็นการเล่าเรื่องจริง ถ้าเพียงแต่เรานำข้อมูลเล่าออกไป ก็เป็นสารคดีแบบ documentaries ได้แบบสบายๆ แต่หากเราได้สร้างสรรค์กลวิธีในการ “เล่า” และให้ความใส่ใจในสำนวนภาษาด้วย ก็จะเป็นเรื่องเล่าที่เร้าใจ
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี บอกกล่าวแกมชักชักชวนกันตั้งแต่เปิดอบรมการเขียนหนังสืองานศพตัวเอง Book of Memorial ครั้งแรกเมื่อปลายปีก่อน “อย่าเพิ่งตาย ถ้ายังไม่ได้เขียนหนังสือเล่มนี้” เป็นคำท้าทายเชิงลองใจ ว่ากล้าไหมที่จะนั่งลงเขียนหนังสืองานศพตัวเอง จากแนวคิดของเครือข่ายพุทธิกาที่เชื่อว่า
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี เรียนกับช่างภาพบรรดาลใจ พี่เคี้ยง-วสันต์ วณิชชากร ช่างภาพเอพี เข้าสู่ช่วงปลายของค่ายสารคดี ครั้งที่ ๑๓ แล้ว นักเขียนฝึกหัดผ่านงานเขียนทั้งแบบที่ครูพาทำแบบ “จับมือเขียน”
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี เรื่องและภาพ : วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง นักเรียนนั่งเขียนงานใต้ร่มไม้ เป็นค่ายอบรมการเขียนเล็กๆ ที่เริ่มเป็นที่รู้จักในวงกว้างทางภาคตะวันออก ถึงเดือนสิงหาคมของทุกปี ครูมัธยมในพื้นนที่จะคัดเลือกเด็กนักเรียนที่พอมีแววทางวรรณศิลป์มาร่วมเข้าค่ายเยาวชนนักเขียนสารคดีท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม ซึ่งในปีนี้เป็นรุ่นที่