(หาก) ต้องทำซ้ำ / เพราะไม่มีทางลัด

มีนาคม 4, 2018 
0


(หาก) ต้องทำซ้ำ / เพราะไม่มีทางลัด

วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี


สาขาวิชาวารสารศาสตร์ของมหาวิทยาลัยศิลปากร อยู่ในคณะที่มีชื่อว่า เทคโนโลยีสารนเทศและการสื่อสาร (Information & Communication Technology : ICT) ในชั้นปีที่ ๓ มีรายวิชาการเขียนสารคดี ซึ่งมีอาจารย์ประจำทำหน้าที่อย่างหนักแน่นอยู่แล้ว (ยืนยันจากคุณภาพงานเขียนของนักศึกษา) ผมเพียงแต่ได้รับเชิญไปช่วยเพิ่มเติมเสริมต่อในส่วนที่เป็นประสบการณ์จากการปฏิบัติจริง ก่อนที่พวกเขาจะต้องลงมือเขียนสารคดีชิ้นใหญ่ตอนปลายเทอม

ดูจากงานที่ลงตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์ “ลูกศิลป์” ของมหาลัย ก็พอเห็นฝีมือว่าพวกเขาเขียนสารคดีเป็น

ดูจากการตั้งชื่อชื่อเรื่อง เปิดเรื่อง-ปิดเรื่อง ก็สะท้อนว่านักศึกษาคณะไอซีที ศิลปากร ชั้นปีที่ ๓ ในปีนี้ เข้าใจโครงสร้างงานสารคดี

การวางโครงเรื่อง สะท้อนแง่มุมแนวคิดของภาพรวมทั้งเรื่อง

เมื่อถามเบื้องหลังการทำงาน คำตอบจากผู้เขียนก็สะท้อนว่าเข้าใจลำดับขั้นตอนการทำสารคดี

ในการ “คิดประเด็น”
“เก็บข้อมูล”
และ “ลงมือเขียน”

ได้ดังนี้วิทยากรก็เบามือไปมาก หน้าที่ในการช่วยต่อเติมเสริมส่งจึงเหลือแต่การแบ่งปันประสบการณ์ และพาลงมือทำ

วันนั้นเราชวนกันฝึกเขียนงานชิ้นสั้นๆ เล่าเรื่องจากภาพชุด ในรูปแบบสารคดี เพื่ออย่างน้อยที่สุดเขาก็ได้ฝึกทำงานเขียนเพิ่มอีกชิ้น

งานเขียนต้องฝึกทำซ้ำๆ เพราะแค่ความเข้าใจไม่ใช่หลักประกันว่าจะเกิดผลงานที่ดี ดังที่คนที่ผ่านทางมาก่อนแล้วล้วนยืนยันตรงกัน–ส้นทางการเขียน ไม่มีทางลัด!

แต่ได้มาด้วยการเคี่ยวกรำฝึกฝน

นำเสนองาน

กับอีกอย่างที่ผู้ผ่านทางมาก่อนอาจพอช่วยได้ คือให้ในแง่หลักการผ่านการถาม-ตอบ

ท้ายคาบเรียนวันนั้นมีคำถามหนึ่งว่า หากต้องเขียนเรื่องซ้ำกับที่คนอื่นเขียนไปแล้วจะทำอย่างไร

เป็นธรรมดามากที่นักสารคดีจะเจอปัญหานี้ เพราะเรื่องใหม่มีน้อยและหาได้ยาก การต้องทำเรื่องซ้ำกับที่มีคนทำแล้วไม่ต้องตกใจ ผู้เขียนใหม่มีทางเอาชนะได้ด้วย…

๑.กลเม็ดพื้นๆ คือเอาชนะด้วยความเป็นปัจจุบัน ไม่ว่าจะอย่างไรชิ้นที่ทำก่อนย่อมเป็นอดีตไปแล้ว ชิ้นที่เขียนใหม่ในวันนี้จึงได้เปรียบอยู่แล้วที่ความสด ทันการณ์ พยายามให้ภาพและใส่ความเป็นปัจจุบันเข้าไป ก็ย่อมเป็นที่สนใจของคนอ่านด้วยความสดใหม่

๒.สมบูรณ์ยิ่งขึ้นได้ด้วยการต่อยอด งานที่คนอื่นเขียนไว้ก่อนนั้น–ดีเด่นอย่างไรก็ยิ่งเป็นแหล่งข้อมูลที่ดีแก่เราที่กำลังจะเขียน เพียงแต่เราต้องหาหยิบแง่มุมที่แตกต่างมาต่อเติม ให้คนอ่านได้สาระประโยชน์เพิ่มขึ้นกว่าจากที่มีคนทำมาแล้ว

๓.เอาชนะด้วยกลวิธีการนำเสนอ รูปธรรมของเรื่องนี้ดูได้จากเรื่อง แม่นาคประโขนง ตำนานรักข้ามภพภูมิที่ถูกนำมาสร้างเป็นหนังมากกว่า ๑๐ ครั้ง เป็นเรื่องที่คนไทยรู้เนื้อเรื่องกันดีอยู่แล้ว แต่เมื่อนนทรีย์ นิมิบุตร นำมาสร้างเป็นครั้งที่ ๑๐ กว่า หนัง นางนาก ของเขาได้รับความนิยมท่วมท้น ทำรายได้ ๑๐๐ กว่าล้านบาท ซึ่งเป็นสถิติสูงสุดในยุคนั้นอย่างที่ไม่เคยมีหนังไทยเรื่องไหนทำได้มาก่อน ไม่ใช่อื่นใด-ความสำเร็จของเรื่องนี้อยู่ที่กลวิธีการเล่าเรื่องที่เขาสร้างสรรค์ขึ้นใหม่ด้วยฝีมือ ซึ่งลงตัวครบครันทั้งภาพ ฉาก ลำดับการเล่า และพลังของสาระที่ใส่ไว้ในเนื้อหา และต่อมาเมื่อผู้กำกับหนังรุ่นใหม่นำมาสร้างอีกครั้งในชื่อ พี่มากพระโขนง เปลี่ยนมุมมองการเล่าเรื่องไปอยู่ที่ฝ่ายผัว (พี่มาก) หนังเกิดแง่มุมใหม่ด้วยฝีมือผู้เล่า (ผู้กำกับ) เป็นที่ถูกใจผู้ชมทุกวัยตั้งแต่เด็กยันผู้ใหญ่ ทำรายได้ถล่มทลายถึงหลักพันล้านบาท ที่มาของความสำเร็จนี้ไม่ใช่อื่นใด-อยู่ฝีมือในการสร้างสรรค์กลวิธีการเล่าเรื่อง จากเรื่องราวที่คนดูรู้ๆ กันอยู่แล้ว แต่สามารถเล่าซ้ำได้อย่างจับใจผู้เสพ เป็นสิ่งสะท้อนและข้อยืนยันว่าการทำเรื่องซ้ำไม่ใช่ปัญหา สำคัญที่การสร้างสรรค์วิธีเล่าให้จับใจคนฟัง คนอ่าน หรือคนดูได้

และทั้งหลายนี้ จะได้มาด้วยการศึกษา เรียนรู้จากแบบอย่าง สร้างสรรค์ ฝึกฝน ทำซ้ำๆ ค่อยๆ ต่อเติมการเติบโต

เพราะอย่างที่กล่าวแล้ว เส้นทางสายนี้ไม่มีทางลัด


veeวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง

นักเขียนประจำกองบรรณาธิการ นิตยสาร สารคดี ที่มีผลงานตีพิมพ์ทั้งในนิตยสาร และตีพิมพ์รวมแล่มมากมาย อาทิ แผ่นดินนี้ที่อีกฟากเขา และแสงใต้ในเงามรสุม และ อีสานบ้านเฮา

เตรียมตัวก่อนลงพื้นที่ วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี คงไม่ใช่แต่งานสารคดี เรื่องแต่งก็คงไม่ต่างกัน ที่ต่างยอมรับว่าชื่อเรื่องว่าเป็นเสน่ห์อย่างแรกของงานเขียน เป็นข้อที่ ๑ ใน ๔ ข้อโครงสร้างงานเขียน ถ้าเทียบกับโครงสร้างบ้าน
เตรียมตัวก่อนลงพื้นที่ วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี กล่าวสู่กันฟังอีกครั้งว่า หากบันไดการเรียนรู้สู่การเป็นนักสารคดีมืออาชีพมีอยู่ 10 ขั้น ส่วนที่จะสอนหรือบอกต่อกันได้คงมีไม่เกิน 3 4 หรือ 5
หลักหมายที่ 14 ค่ายสารคดี : สร้างคนบันทึกสังคม วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ด้วยคอนเซ็ปต์ของคอลัมน์นี้ที่ว่าด้วยการเขียนสารคดี ผมจึงตัดสินใจเขียนเรื่องนี้ แม้ออกจะเป็นเรื่องส่วนตัว เรื่อง “ค่ายสารคดี”



ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








เตรียมตัวก่อนลงพื้นที่ วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี คงไม่ใช่แต่งานสารคดี เรื่องแต่งก็คงไม่ต่างกัน ที่ต่างยอมรับว่าชื่อเรื่องว่าเป็นเสน่ห์อย่างแรกของงานเขียน เป็นข้อที่ ๑ ใน ๔ ข้อโครงสร้างงานเขียน ถ้าเทียบกับโครงสร้างบ้าน
เตรียมตัวก่อนลงพื้นที่ วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี กล่าวสู่กันฟังอีกครั้งว่า หากบันไดการเรียนรู้สู่การเป็นนักสารคดีมืออาชีพมีอยู่ 10 ขั้น ส่วนที่จะสอนหรือบอกต่อกันได้คงมีไม่เกิน 3 4 หรือ 5
หลักหมายที่ 14 ค่ายสารคดี : สร้างคนบันทึกสังคม วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ด้วยคอนเซ็ปต์ของคอลัมน์นี้ที่ว่าด้วยการเขียนสารคดี ผมจึงตัดสินใจเขียนเรื่องนี้ แม้ออกจะเป็นเรื่องส่วนตัว เรื่อง “ค่ายสารคดี”