" /> ทำไมไม่มีสารคดีบนเวทีซีไรต์ - สารคดี.คอม [ Sarakadee Magazine ]

ทำไมไม่มีสารคดีบนเวทีซีไรต์

พฤษภาคม 13, 2018 
0


ทำไมไม่มีสารคดีบนเวทีซีไรต์

วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี


ถามกันไปมาอยู่ในหมู่ผู้สนใจงานวรรณกรรมมานานแล้ว

ทำไมรางวัลซีไรต์ไม่ให้งานเขียนประเภทสารคดีด้วย?

ไม่มีคำตอบที่เป็นทางการจากกองประกวดหรือเจ้าของรางวัล

ซึ่งในแง่หนึ่งก็ถือเป็นด้านดีที่ทำให้เกิดการวิเคราะห์ ถกเถียง แลกเปลี่ยนกันเอง เพื่อจะหาคำตอบ ตั้งแต่วงเล็กวงน้อยย่อย-ใหญ่ไปจนถึงวงสัมมนาแบบเป็นงานเป็นการ

ถ้าได้สดับความเห็นว่าที่น่าสนใจ ผมจะรวบรวมมานำเสนอไว้เป็นบันทึกข้อมูลร่วมกัน

ครั้งหนึ่ง รศ.ดร.ธัญญา สังขพันธานนท์ หรือไพฑูรย์ ธัญญา เคยพูดถึงฐานะของงานสารคดี ซึ่งคาบเกี่ยวเชื่อมโยงถึงประเด็นนี้ด้วยว่า

“ความรู้/ความจริงที่นำเสนอในงานสารคดี เป็นความรู้ ‘นอกระบบ’ เมื่อนิยามเปรียบเทียบกับความรู้ทาง ‘ระบบวิชาการ’ ในอดีต ความรู้/ความจริงที่นำเสนอในงานสารคดีจึงเป็นความรู้ ‘ชั้นสอง’ ที่ถูกความรู้ ‘ชั้นหนึ่ง’ หรือความรู้ในระบบวิชาการเบียดดันให้ตกขอบ และถูกกีดกันในแง่ของการยอมรับ ความรู้และความจริงที่ได้รับการนำเสนอในงานเขียนสารคดีจึงดูเหมือนไม่มีน้ำหนักมากพอที่จะนำไปอ้างอิง มันจึงเป็นไปได้ (อย่างดีที่สุด) เพียง ‘ข้อเท็จจริง’ ”

เหตุข้างต้นนำไปสู่ผลที่นักเขียนและนักวิชาการวรรณกรรมผู้นี้ชี้ว่า การสร้างความหมาย/การนิยามสารคดีในทำนองนี้ จึงกลายเป็นวาทกรรมที่ตอกตรึงให้สารคดีกลายเป็นงานเขียนชั้นสอง ที่ไม่อาจเทียบได้กับงานเขียนประเภทเรื่องสั้น นิยาย บทกวี ซึ่งเป็นวาทกรรมที่มีอำนาจและทรงอิทธิพลมาโดยตลอดในสังคมการอ่านของบ้านเรา

“ดังนั้นจึงไม่แปลกหรอกที่งานเขียนประเภทสารคดี ไม่ถูกนับรวมอยู่ในวรรณกรรมเชิงสร้างสรรค์ ไม่ว่าจะในเวทีการประกวดวรรณกรรมสร้างสรรค์แห่งอาเซี่ยน (ซีไรต์) หรือเวทีการประกวดวรรณกรรมสำคัญๆ ในเมืองไทย”

ต่อเรื่องนี้ รศ.ดร.ธัญญาให้ความเห็นไว้ด้วยว่า

“ในทัศนะของคนที่ทำงานเขียนเชิงสร้างสรรค์เป็นหลักอย่างผม ไม่มองอย่างนั้น ผมคิดว่าสารคดีเป็นงานเขียนที่ควรแก่การพูดถึงให้มากกว่านี้ และโดยตัวของมันเองแล้ว หาได้มีฐานะเป็นวรรณกรรมชั้นสองเลย ในทางตรงข้ามมันกลับมี ‘ตัวตน’ ที่ทางที่ชัดเจน นี่ไม่นับรวมถึงบทบาทหน้าที่ทางสังคมอันโดดเด่น เป็นรูปธรรมและจับต้องได้กว่างานเขียนอีกหลายประเภท สารคดีค้นคว้า ขุดคุ้ย ตีแผ่ เปิดเผย และนำเสนอเรื่องราวอีกมากมาย ที่นักวิชาการไม่เคยสนใจศึกษาค้นคว้าออกมาให้สังคมได้รับรู้ เรื่องบางเรื่องส่งผลกระทบต่อสังคมในวงกว้าง หลายเรื่องนำไปสู่การแก้ไขปัญหาในระยะยาว และอีกหลายต่อหลายเรื่องได้ก่อให้เกิดสำนึกที่ดีงามขึ้นในจิตใจของผู้อ่าน ไม่ว่าจะเป็นสำนึกในมนุษยธรรม สำนึกในเชิงนิเวศและอนุรักษ์ธรรมชาติ มองในแง่นี้แล้ว สารคดีดูจะ ‘ทำงาน’ มากกว่างานเขียนเชิงสร้างสรรค์ด้วยซ้ำไป”

‘แรง’ แบบตรงไปตรงมา จากนักวิชาการอาจารย์มหาวิทยาลัย และอีกภาคหนึ่งเขาก็เป็นนักเขียนที่เคยได้รับรางวัลซีไรต์มาแล้วด้วย

ต่อประเด็นของคำว่า วรรณกรรมสร้างสรรค์ นั้น รศ.ดร.ธัญญามองว่า

“มองในแง่ของการ ‘สร้างสรรค์’ ซึ่งมักจะเพ่งไปที่กลวิธี เทคนิควิธีการนำเสนอ รวมทั้งจินตนาการ มีแต่คนที่ไม่เคยเขียนสารคดีเท่านั้น ที่ไม่รู้หรอกว่าการเขียนสารคดีนั้นต้องใช้จิตนนาการและชั้นเชิงทางวรรณศิลป์ไม่น้อยไปกว่างานเขียนประเภทนวนิยาย เรื่องสั้นเลย สารคดีไม่ใช่การนำข้อมูลมาเรียงต่อๆ กันให้พอเป็นเรื่อง ใครพูดแบบนี้ก็ต้องบอกว่า ไม่รู้จักสารคดี และเขียนสารคดีไม่เป็น”

เป็นหนึ่งแนวคิดต่อวงการงานเขียน ที่คงไม่ใช่ข้อสรุปสุดท้าย แต่ถือเป็นมุมมองใหม่ๆ ที่ช่วยกันระดมถมต่อนิยามความเข้าใจ ขยายพรมแดนความรู้ว่าด้วยงานสารคดีให้กว้างขวางออกไปเรื่อยๆ การสร้างสรรค์สูงสุดในภาพรวม


veeวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง

นักเขียนประจำกองบรรณาธิการ นิตยสาร สารคดี ที่มีผลงานตีพิมพ์ทั้งในนิตยสาร และตีพิมพ์รวมแล่มมากมาย อาทิ แผ่นดินนี้ที่อีกฟากเขา และแสงใต้ในเงามรสุม และ อีสานบ้านเฮา

วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี สิบกว่าก่อน มีคนตาบอดบอกกับผมว่า “คนตาบอดก็เหมือนคนทั่วไป เพียงแต่ประสาทสัมผัสขาดไปอย่างหนึ่ง” แต่ในช่วงสิบกว่าปีที่มีโอกาสไปแบ่งปันประสบการณ์ แนะนำคนนั้นคนนี้ให้เขียนสารคดี ผมยังไม่เคยร่วมทำกิจกรรมนี้กับกลุ่มคนตาบอด เมื่อต้องมาร่วมห้องเรียนสร้างนักเขียนตาบอด ของสมาคมคนตาบอดแห่งประเทศไทย ที่มีคุณวันดี
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ภาพ : วิจิตต์ แซ่เฮ้ง ลงพื้นที่เป็นขั้นตอนต่อจากการคิดประเด็นและวางโครงเรื่อง ลงพื้นที่เพื่อ “เก็บ” ก่อนจะ “กรอง” ออกมาเขียน
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ภาพโดย กล่อง อาคุงกล่อง ค่ายบ่มเพาะนักเขียนหน้าใหม่ ช่วงเสวนาเรื่อง


ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








ใส่ความเห็น

อีเมล์ของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี สิบกว่าก่อน มีคนตาบอดบอกกับผมว่า “คนตาบอดก็เหมือนคนทั่วไป เพียงแต่ประสาทสัมผัสขาดไปอย่างหนึ่ง” แต่ในช่วงสิบกว่าปีที่มีโอกาสไปแบ่งปันประสบการณ์ แนะนำคนนั้นคนนี้ให้เขียนสารคดี ผมยังไม่เคยร่วมทำกิจกรรมนี้กับกลุ่มคนตาบอด เมื่อต้องมาร่วมห้องเรียนสร้างนักเขียนตาบอด ของสมาคมคนตาบอดแห่งประเทศไทย ที่มีคุณวันดี
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ภาพ : วิจิตต์ แซ่เฮ้ง ลงพื้นที่เป็นขั้นตอนต่อจากการคิดประเด็นและวางโครงเรื่อง ลงพื้นที่เพื่อ “เก็บ” ก่อนจะ “กรอง” ออกมาเขียน
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี [caption id="attachment_30940" align="aligncenter" width="900"] [/caption] ภาพโดย กล่อง อาคุงกล่อง ค่ายบ่มเพาะนักเขียนหน้าใหม่ ช่วงเสวนาเรื่อง