เก็บตกจากลงพื้นที่
บางเรื่องที่ไม่ได้เขียนลงสารคดี จากการลงพื้นที่ภาคสนาม


เมื่อวันที่ ๒๒ มกราคม ๒๕๖๒ สำนักข่าวชายขอบ (http://transbordernews.in.th) รายงานข่าวการเสียชีวิตของ สิดิษ ประมงกิจ ชาวเลกลุ่มชาติพันธุ์มอแกนที่อาศัยอยู่บนเกาะเหลา จังหวัดระนอง

สิดิษไม่ใช่คนมีชื่อเสียงโด่งดัง แต่ในกลุ่มชาติพันธุ์ชาวเล คนทำงานด้านการเรียกร้องสิทธิ ต่างรับรู้ว่าชายวัย ๗๐ ปีคนนี้คือแกนนำชาวมอแกนบนเกาะเหลา ที่ต่อสู้เรื่องที่ดินชุมชนและสุสานมายาวนาน

ถึงอย่างนั้นเมื่อวาระสุดท้ายของชีวิตมาถึง ตัวเขาเองก็แทบจะไม่มีแม้แต่สถานที่ฝังศพ เมื่อชาวบ้านนำศพกลับมาประกอบพิธีกรรมและเตรียมฝังร่างบริเวณสุสานมอแกน ตำแหน่งเดียวกับเคยฝังร่างบรรพบุรุษมอแกนบนเกาะเหลา กลับมีนายทุนอ้างกรรมสิทธิ์ที่ดินสุสาน ออกประกาศว่าไม่อนุญาตให้ฝัง ถ้าไม่ทำตามจะดำเนินคดี

เหตุการณ์ครั้งนี้ไม่ใช่ครั้งแรกที่กลุ่มชาติพันธุ์ชาวเลถูกปฏิเสธการฝังศพที่สุสาน และไม่ใช่ปัญหาเดียวของกลุ่มชาติพันธุ์ชาวเล

นับตั้งแต่ลืมตาขึ้นมาดูโลก ผ่านช่วงชีวิตเกิด แก่ เจ็บ และตาย สิ่งที่เกิดขึ้นตามชายฝั่งอันดามัน อาจทำให้ชาวเลอันดามันเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่ถูกหลงลืมมากที่สุด

หาหอยบนชายหาด หนึ่งในกิจกรรมงานวันรวมญาติชาติพันธ์ชาวเล ครั้งที่ 3 เมื่อ 20 พฤศจิกายน 2555 ณ ชุมชนราไวย์ จังหวัดภูเก็ต ภายในงานยังมีชาวเลจากชุมชนต่างๆ มาเข้าร่วม (ภาพ : ฐิติพันธ์ พัฒนมงคล)

เกิด

ชาวเลอันดามัน หมายถึง กลุ่มชาติพันธุ์หรือชนพื้นเมืองที่อาศัยอยู่ในแถบทะเลอันดามันทางภาคใต้ของประเทศไทย ตั้งแต่จังหวัดระนองลงมาถึงจังหวัดสตูล แบ่งออกเป็น ๓ กลุ่มใหญ่ คือ มอแกน มอแกลน และอูรักลาโว้ย

นับแต่อดีต ชาวเลทั้ง ๓ กลุ่ม เดินทางอพยพโยกย้ายไปตามเกาะแก่งต่างๆ ยังชีพด้วยการจับสัตว์น้ำ และเก็บผลหมากรากไม้เป็นอาหาร

หมัด ประมงกิจ ชาวเลกลุ่มชาติพันธุ์อูรักลาโว้ยที่ตั้งรกรากอยู่บนหาดแหลมตง เกาะพีพีดอน จังหวัดกระบี่ เล่าว่าบรรพบุรุษของพวกเขาล่องเรือมาจากมาเลเซีย บางกลุ่มก็มาจากอินโดนีเซีย เจอเกาะที่ไหนก็แวะพักที่นั่น

“บรรพบุรุษของเราอาศัยมาหมดแล้วทุกเกาะแก่งในภาคใต้ ไม่ว่าเกาะไหง เกาะกระดาน เกาะลันตา เกาะลิบง เกาะรอก ก่อนจะตั้งรกรากบนฝั่งตะวันตกของเกาะพีพี” หมัดเล่า

ชาวเลทั้ง ๓ กลุ่มต่างมีวิถีชีวิตและวัฒนธรรมเฉพาะที่ผูกพันใกล้ชิดกับชายฝั่ง เช่น พิธีลอยเรือของชาวเลอูรักลาโว้ยบนเกาะสิเหร่ จังหวัดภูเก็ต พิธีบูชาเสาหล่อโบงและหลาโต๊ะของชาวมอแกนบนหมู่เกาะสุรินทร์ จังหวัดพังงา ประเพณีนอนหาดของชาวอูรักลาโว้ยทางตอนบนของเกาะภูเก็ต บนชายหาดที่ทุกวันนี้อยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติสิรินาถ

ปัจจุบันชาวเลส่วนใหญ่โดยเฉพาะชาวอูรักลาโว้ยและชาวมอแกลนได้รับสัญชาติไทยและถือบัตรประชาชนไทย เนื่องจากชุมชนส่วนใหญ่ตั้งถิ่นฐานถาวร ติดต่อกับทางราชการสะดวก ต่างจากกลุ่มชาวมอแกนที่ยังคงอาศัยอยู่ตามเกาะแก่งต่างๆ การติดต่อสื่อสารกับทางราชการยังยากลำบาก หน่วยงานรัฐเองก็เห็นว่าชาวมอแกนเป็นเพ