" /> สารคดีขั้นพื้นฐาน - สารคดี.คอม [ Sarakadee Magazine ]

สารคดีขั้นพื้นฐาน

มิถุนายน 24, 2019 
0


สารคดีขั้นพื้นฐานเป็นเรื่องง่ายๆ สำหรับมือใหม่และรวมทั้งคนสอน หากเข้าใจหลักพื้นฐานและหยิบนำมาใช้เป็น

Level 2 หรือเปรียบว่าชั้นปีที่ 2 ของค่ายสารคดี รุ่นที่ 15 ไปลงพื้นที่แบบค้างแรมกันที่ราชบุรี หลังผ่าน Level 1 ในพื้นที่ส่วนกลางกันมาแล้วในช่วงไตรมาสแรกของค่าย

ใช้เวลาในภาคสนาม 4-5 ชั่วโมงสำหรับการเก็บข้อมูลพื้นที่ และมีเวลาเขียนอีก 2 ชั่วโมงในการนำข้อมูลมาเขียนเป็นสารคดีขนาดสั้น (Short Documentary) 1 หน้า

ได้ผลงานมาแบ่งปันกันอ่าน รับคำแนะนำ คำวิจารณ์ และแนวทางการปรับปรุงงานให้ดียิ่งขึ้น ก่อนเผยแพร่ในวงกว้างต่อไป

มีผลงานบางชิ้นอยากชวนชม เป็นแบบฝึกหัดถอดบทเรียนพื้นฐานการเขียนสารคดีอย่างง่าย

สามผู้สืบสาน หนังใหญ่แห่งวัดขนอน

(1) ยืด… ยุบ… สะอึก… ย่างสามขุม
(2) เสียงกังวานของครูพากย์ดังเป็นสัญญาณก่อนที่นักแสดงจะย่ำส้นเท้าลงบนเวที ปฐมบทแห่งมหรสพหนังใหญ่ขนาดย่อม นำเราเข้าสู่วรรณคดีอันเลื่องชื่อที่โลดแล่นมีชีวิตบนหนังวัว ผ่านงานฉลุลายด้วยฝีมือของช่างศิลป์ ท่าเยื้องย่างอันสง่างาม และการร่วมสืบสานวัฒนธรรมจากอดีตกาลของคนทั้งจังหวัด
(3) เราท่องไปในความประณีตของศิลปกรรมหนังใหญ่ จากภูมิปัญญาของชาวบ้าน สู่การอนุรักษ์ให้คงอยู่คู่ยุคสมัย จวบจนกลายเป็นเจตจำนงอันยิ่งใหญ่ของชาติ ด้วยประสบการณ์ของ สามผู้สืบสาน สามบทบาทแห่งวัดขนอน จังหวัดราชบุรี
(4) บัดนี้ เชิด…
(5) พระครูพิทักษ์ศิลปาคม เจ้าอาวาสวัดขนอนเล่าให้เราฟังว่า ก่อนที่หนังใหญ่จะข้ามพ้นกำแพงวังสู่ชุมชน เดิมทีเป็นเพียงมหรสพที่ได้รับอนุญาตให้ทำการแสดงแค่ในเขตวังเท่านั้น ประชาชนจะมีโอกาสน้อยหรือแทบไม่มีสิทธิ์ในการรับชม นับตั้งแต่เกิดสงครามโลกครั้งที่ 2 ศิลปะไทยถูกลดบทบาทลงจนไม่สามารถประกอบกิจกรรมรื่นเริงได้มาก หนังใหญ่ที่เป็นของหลวงจึงถูกทิ้งขว้างโดยไม่ได้รับการดูแลเท่าที่ควร 
(6) จนกระทั่งปี พ.ศ.2517 หนังใหญ่ถูกหยิบขึ้นมาปัดฝุ่นให้เป็นที่สนใจของสังคมอีกครั้ง จากการตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์ไทยรัฐ เกิดเป็นการฟื้นฟูและการหวนกลับมาอย่างจริงจัง จนได้รับการยกย่องจาก UNESCO ให้เป็น 1 ใน 6 ชุมชนดีเด่นของโลกที่มีผลงานในการอนุรักษ์มรดกวัฒนธรรมเชิงนามธรรม ในปี พ.ศ. 2550
(7) ท่านพระครูยังมีเจตจำนงที่จะผลักดันให้หนังใหญ่ได้รับรางวัลมรดกทางวัฒนธรรมที่ไม่สามารถแตะต้องได้ หรือ ICH จาก UNESCO ซึ่งเป็นอีกรางวัลทรงคุณค่า เพื่อยกระดับศิลปะแขนงนี้ให้คนรุ่นหลังเห็นความสำคัญ เพราะเป็นความจริงที่ปฏิเสธไม่ได้ว่า คนรุ่นหนุ่มสาวที่อยากเป็นช่างฝีมืออาจลดลงไปตามกาลเวลา
(8) และท่านยังมีส่วนสำคัญในการผลักดันให้หนังใหญ่เข้าสู่หลักสูตรการเรียนรู้ในโรงเรียน เพื่อให้เยาวชนได้สืบสานมรดกอันล้ำค่านี้ต่อไป
(9) “ฝึกไว้ให้มาก ๆ ฝึกไว้ให้เป็นเยาวชนของหมู่บ้านวัดขนอน จะได้สืบทอดต่อเนื่อง” พระราชดำรัสของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี แก่ครูฉลาด ถาวรนุกูลพงศ์ ครูสอนการเเสดงหนังใหญ่ ผู้บ่มเพาะต้นกล้าแห่งศิลปะการแสดง เมื่อครั้งที่ครูฉลาดได้มีโอกาสพาคณะหนังใหญ่ไปทำการแสดงที่กระทรวงวัฒนธรรม พ.ศ. 2532 
(10) ด้วยกระแสพระราชดำรัสในครั้งนั้นรวมถึงความมุ่งมั่นตั้งใจของกลุ่มคณะได้ทำให้วัดขนอนเป็นโรงเพาะกล้าสำคัญ ที่ไม่เพียงผลิตต้นกล้ารุ่นใหม่ที่ช่วยสืบทอดศิลปะการแสดงหนังใหญ่ไม่ให้เลือนหายไปจากหน้าประวัติศาสตร์ แต่ที่นี่ยังเป็นบ้านหลังใหญ่ที่ทำให้ความเป็นอยู่ของคนในชุมชนเปลี่ยนแปลงไป
(11) จิตวิญญาณความเป็นศิลปินของครูฉลาด ขณะนี้ได้ถูกสืบทอดโดยทายาทรุ่นถัดมาอย่าง ครูจฬรรณ์ ถาวรนุกูลพงษ์ ผู้จัดการคณะหนังใหญ่วัดขนอนคนปัจจุบัน ซึ่งมีอุดมการณ์อันแน่วแน่ที่จะอนุรักษ์ศิลปะการแสดงหนังใหญ่ให้ยั่งยืน และมีแนวคิดที่จะบูรณาการศิลปะให้ร่วมสมัยอย่างสร้างสรรค์ โดยที่ยังคงไว้ซึ่งจารีตดั้งเดิม ทำให้วัดขนอนไม่ได้เป็นแค่เพียงแหล่งสืบสานศิลปะการแสดงหนังใหญ่ที่สำคัญ แต่ยังกลายเป็นศูนย์รวมจิตใจ เด็กก็จะเชิดตัวหนังไป นักท่องเที่ยวก็จะหลั่งไหลเข้ามา กลายเป็นช่องทางสร้างรายได้ให้แก่คนในชุมชน
(12) โดยครูจฬรรณ์แสดงทัศนคติต่อหนังใหญ่ที่คงอยู่คู่กับวัดขนอนไว้ว่า “เมื่อใดที่ชุมชนดูแลหนังใหญ่ หนังใหญ่ก็จะเลี้ยงตัวชุมชนเองเช่นกัน”
(13) วงปี่พาทย์บรรเลงมาถึงตอนท้าย ส่งความศรัทธาอันแรงกล้ามาให้คนรุ่นหลัง เป็นต้นแบบของการสืบสานศิลปะการแสดง ที่บอกเล่าให้เราได้ตระหนักถึงคุณค่าของวัฒนธรรม เสมือนเป็นรากฐานของชาติ สืบไป

ดูตามโครงสร้างงานเขียนสารคดี แค่มี “ชื่อเรื่อง” ที่อ่านแล้วเข้าใจ อ่านชื่อเรื่องแล้วรู้ว่าเป็นเรื่องเกี่ยวกับอะไร ก็ถือว่าสอบผ่านแล้ว และจะดียิ่งขึ้น หากวรรคสั้นที่เป็นชื่อเรื่องนั้นเป็นวลีที่มีความสละสลวยทางภาษาด้วย

“เปิดเรื่อง” ของเรื่องนี้ได้แก่ย่อหน้าที่ (1) – (4) ซึ่งผู้เขียนได้หยิบรูปแบบการแสดงหนังใหญ่มาใช้ได้อย่างกลมกลืน เก๋ไก๋ และปลุกความสนใจคนอ่านได้

เข้าสู่ “ตัวเรื่อง” ด้วยเสียงของแหล่งข้อมูล ที่ผู้เขียนได้ “สัมภาษณ์” ซึ่งถอดออกใช้ในงานเขียนแบบ “อ้างอ้อม” ในย่อหน้าที่ (5)

แล้วต่อด้วยการนำข้อมูล “ค้นคว้า” ออกมาใช้ได้อย่างไม่แห้งแล้งหรือรู้สึกว่าเชย หากกระชับ ได้ใจความอย่างพอดี และเห็นความสำคัญว่าเป็นข้อมูลที่คนอ่านควรรู้ อ่านแล้วเห็นความสำคัญของหนังใหญ่ ในย่อหน้า (6) – (7) และ (9) ซึ่งในย่อหน้าหลังได้ใช้การโคว๊ซข้อมูลสำคัญไว้ในอัญประกาศด้วย

ส่งต่อเข้าสู่ประเด็นการสืบสานตามที่ตั้งไว้ในชื่อเรื่อง ด้วยตัวละครรุ่นที่ 3 ในย่อหน้า (11) ตามด้วยเสียงของเขาจากที่ผู้เขียนได้คัดประโยคสำคัญมาแสดงไว้แบบ “อ้างตรง” ไว้ในอัญประกาศ ในย่อหน้า (12) ก่อน “ปิดเรื่อง” ด้วยสำนวนของผู้เขียนเองในย่อหน้า (13)

เป็นสารคดีขั้นพื้นฐานง่ายๆ เรื่องหนึ่ง ที่เล่าเรื่องจบได้ในหน้าเดียว เป็น Short Documentary หรือ สารคดีสั้น ที่สมบูรณ์อยู่ในตัว

วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี Hand of business lady analyzing financial
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี สิบกว่าก่อน มีคนตาบอดบอกกับผมว่า “คนตาบอดก็เหมือนคนทั่วไป เพียงแต่ประสาทสัมผัสขาดไปอย่างหนึ่ง” แต่ในช่วงสิบกว่าปีที่มีโอกาสไปแบ่งปันประสบการณ์ แนะนำคนนั้นคนนี้ให้เขียนสารคดี ผมยังไม่เคยร่วมทำกิจกรรมนี้กับกลุ่มคนตาบอด เมื่อต้องมาร่วมห้องเรียนสร้างนักเขียนตาบอด ของสมาคมคนตาบอดแห่งประเทศไทย ที่มีคุณวันดี
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ภาพ : วิจิตต์ แซ่เฮ้ง ลงพื้นที่เป็นขั้นตอนต่อจากการคิดประเด็นและวางโครงเรื่อง ลงพื้นที่เพื่อ “เก็บ” ก่อนจะ “กรอง” ออกมาเขียน


ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








ใส่ความเห็น

อีเมล์ของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี [caption id="attachment_31223" align="aligncenter" width="900"] Hand of business lady analyzing financial
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี สิบกว่าก่อน มีคนตาบอดบอกกับผมว่า “คนตาบอดก็เหมือนคนทั่วไป เพียงแต่ประสาทสัมผัสขาดไปอย่างหนึ่ง” แต่ในช่วงสิบกว่าปีที่มีโอกาสไปแบ่งปันประสบการณ์ แนะนำคนนั้นคนนี้ให้เขียนสารคดี ผมยังไม่เคยร่วมทำกิจกรรมนี้กับกลุ่มคนตาบอด เมื่อต้องมาร่วมห้องเรียนสร้างนักเขียนตาบอด ของสมาคมคนตาบอดแห่งประเทศไทย ที่มีคุณวันดี
วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ภาพ : วิจิตต์ แซ่เฮ้ง ลงพื้นที่เป็นขั้นตอนต่อจากการคิดประเด็นและวางโครงเรื่อง ลงพื้นที่เพื่อ “เก็บ” ก่อนจะ “กรอง” ออกมาเขียน