ไม่เป็นไร - จากบรรณาธิการ ฉบับที่ 491

ถ้าสำรวจว่าอะไรเป็นทัศนคติของคนไทยที่คนชาติอื่น ๆ ไม่มี

“ไม่เป็นไร” น่าจะอยู่ในคำตอบติดอันดับต้น ๆ

คำว่า ไม่เป็นไร ซ่อนความหมายไว้หลายความหมาย ตามแต่สถานการณ์ผู้พูด

ถ้าช่วยเหลือใครแล้วเขาบอกขอบคุณ เราตอบ “ไม่เป็นไร” ก็เพื่อแสดงความมีน้ำใจ ไม่ให้เขารู้สึกติดค้างบุญคุณ

ถ้ามีคนแสดงความช่วยเหลือ แต่เราไม่ต้องการ เราตอบ “ไม่เป็นไร” ก็เพื่อปฏิเสธอย่างสุภาพ แต่อีกมุมหนึ่งก็อาจเป็นเพราะ “เกรงใจ” (อีกหนึ่งทัศนคติคนไทยที่ติดอันดับต้น ๆ เหมือนกัน

ถ้ามีคนขอโทษเพราะทำผิด เราตอบ “ไม่เป็นไร” ก็เพื่อแสดงการ ให้อภัย ปลอบโยนให้เขาไม่รู้สึกย่ำแย่เกินไป

ถ้ามีคนทำอะไรบางอย่างที่เราไม่ชอบ แต่ก็ต้องบอก “ไม่เป็นไร” เพื่อเก็บความรู้สึกแท้จริงไว้ เพราะไม่อยากขัดแย้งด้วย

หลายครั้ง “ไม่เป็นไร” ก็เลยไม่ใช่ ไม่เป็นไร ตรงตามตัวอักษร

แต่ปัญหาคือความคิดความเชื่อว่าไม่เป็นไรจริง ๆ กับหลาย ๆ กรณี กลายเป็นเรื่องเป็นอะไรขึ้นมา

ผิดกฎระเบียบ ผิดมาตรฐานไปหน่อย ไม่เป็นไร จะจริงจังอะไร หนักหนากัน

รับเงินใต้โต๊ะ ขอเงินทอน ซิกแซ็กนิดหน่อย ไม่เป็นไร – ใครๆ ก็ทำ

ลดคุณภาพนิดหน่อย เหล็กเส้นผิดสเปกนิดหน่อย เครนใช้งาน เกินอายุไปหน่อย ฯลฯ ไม่เป็นไร – มันก็ยังใช้ได้

สัก ๒๐ ปีที่แล้ว Made in China เคยเป็นคำดูถูกสินค้าผลิตจาก เมืองจีน ว่าเป็นของคุณภาพต่ำ ของก๊อบปี้ที่ใช้แล้วอาจพังได้ทุกเมื่อ ดีแค่ราคาถูก (ไม่เป็นไร ใช้ ๆ ไปก่อน)

แต่วันนี้ Made in China กลายเป็นสินค้าแบรนด์เนมที่มีคุณภาพ และนวัตกรรม ตั้งแต่โทรศัพท์มือถือไปถึงรถยนต์ไฟฟ้า รวมไปถึงหุ่นยนต์ ที่กำลังจะออกสู่ตลาด เมืองใหญ่ ๆ ซึ่งทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการค้าธุรกิจ อุตสาหกรรม ขยายตัวเป็นดอกเห็ด

ปัจจัยหนึ่งที่จีนพลิกโฉมสู่ผู้ผลิตชั้นนำของโลก คือการไม่ยอมให้ กับการ “ไม่เป็นไร”

ทั้งการให้ความสำคัญกับการวิจัยและพัฒนา การตรวจสอบและ ควบคุมมาตรฐาน และที่สำคัญคือความเอาจริงกับการปราบปรามคอร์รัปชันขั้นเด็ดขาด เปิดพื้นที่ให้คนทำงานมืออาชีพได้มีโอกาสก้าวหน้ามากกว่า เส้นสาย

ความภูมิใจในประเทศที่พัฒนาขึ้นเป็นลำดับทำให้เกิดกระแส ที่เรียกว่า “กั่วฉาว” (Guochao) คือกระแสคนจีนนิยมใช้ของจีนที่ออกแบบ ให้มีเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมจีนอยู่ด้วย เป็น Made in China บวก Chinese culture หรือ China soft power และยังขยันขันแข็งกับการส่งออก วัฒนธรรมจีนผ่านสื่อบันเทิงต่าง ๆ อย่างเกม e-sport แอนิเมชัน ละคร ซีรีส์ ละครสั้นแนวตั้ง ฯลฯ

Made in Thailand เคยเป็นกระแสเมื่อ ๓๐-๔๐ ปีก่อน แต่ถึงวันนี้ เราก้าวต่อมาได้ไม่กี่ก้าว แถมยังต่อสู้ดิ้นรนโดยภาคเอกชนมากกว่าที่จะ ได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐ

“ไม่เป็นไร” บวก “ทุจริตคอร์รัปชัน” กลายเป็น Thailand Only ที่ต่างชาติจดจำมากกว่า Made in Thailand

เรามีถนนที่สร้างไม่เสร็จนานที่สุดในโลก พร้อมกับอุบัติเหตุจาก การก่อสร้างที่ทำให้คนเสียชีวิตไม่รู้กี่ครั้ง แต่ไม่มีใครถูกลงโทษ

เรามีอาคารของราชการที่ฟังถล่มจากเหตุแผ่นดินไหว แต่ยัง ไม่สามารถอธิบายสาเหตุและหาผู้รับผิดชอบได้

เราเป็นประเทศที่ให้ทุนดำทุนเทาเข้ามาฟอกเงินได้อย่างง่ายดาย ปล่อยให้มีคนถูกหลอกลวงแต่ทำลายต้นตอไม่ได้ ฯลฯ

“ไม่เป็นไร” บวกความมีน้ำใจและใจกว้างของคนไทยเป็น soft power ของงานบริการที่ทั่วโลกยอมรับ

แต่ “ไม่เป็นไร” บวกทุจริตคอร์รัปชันของทั้งระบบราชการ สังคม การเมือง ทำให้เราพัฒนายกระดับประเทศต่อไปไม่ได้

Thailand Only หรือ Made in Thailand เราจะกาเลือกช่องไหน หรือเรายังคิดว่า “ไม่เป็นไร”?

สุวัฒน์ อัศวไชยชาญ
บรรณาธิการบริหารนิตยสารสารคดี
suwatasa@gmail.com