โลกใบใหม่ – เม็กซิโกซิตี : การทดลองร่างธรรมนูญออนไลน์ฉบับประชาชน

สิงหาคม 5, 2016 
1


ภัควดี วีระภาสพงษ์

16781711 - the zocalo in mexico city, with the cathedral and giant flag in the centre


แม้จะเป็นประเทศโลกที่ ๓ แต่เม็กซิโกก็เช่นเดียวกับประเทศประชาธิปไตยส่วนใหญ่ที่มีการกระจายอำนาจการปกครองท้องถิ่นอย่างมาก ทว่ากรุงเม็กซิโกซิตีกลับตรงกันข้าม เนื่องจากรัฐธรรมนูญกำหนดให้เมืองหลวงต้องอยู่ภายใต้การปกครองของรัฐบาลกลางซึ่งก้าวก่ายการปกครองท้องถิ่นของเม็กซิโกซิตีได้มากกว่า เช่น เป็นผู้ตัดสินใจขั้นสุดท้ายในการคัดเลือกผู้บัญชาการตำรวจนครบาล ขณะตำรวจรัฐอื่น ๆ อยู่ภายใต้การกำกับโดยตรงของผู้ว่าการรัฐซึ่งมาจากการเลือกตั้ง

ชาวเม็กซิโกซิตีใช้เวลาหลายทศวรรษเรียกร้องความเป็นอิสระจากรัฐบาลกลาง เพิ่งปีนี้เองที่มีการผ่านกฎหมายให้อิสระในระดับหนึ่งแก่นครหลวงที่มีประชากร ๙ ล้านคน และมีผู้อยู่อาศัยประมาณ ๒๐ ล้านคน รัฐบาลกลางและรัฐสภาของเม็กซิโกยังคงอำนาจควบคุมไว้ด้วยการกำหนดให้ผู้แทนสภาเมืองเม็กซิโกซิตีมาจากการเลือกตั้งแค่ร้อยละ ๖๐ ส่วนที่เหลือจะแต่งตั้งโดยประธานาธิบดี รัฐสภา และนายกเทศมนตรี

ขณะที่รัฐต่าง ๆ ในประเทศมีสภาและธรรมนูญของตัวเองมานานแล้ว แต่เม็กซิโกซิตีเพิ่งมีโอกาสได้ร่างธรรมนูญเป็นครั้งแรก นายกเทศมนตรี มีเกล อันเคล มันเซรา เอสปีโนซา (Miguel Ángel Mancera Espinosa) ไม่ปล่อยให้โอกาสนี้ผ่านไป เขาประกาศให้มีการทดลองร่างธรรมนูญออนไลน์เพื่อให้ชาวกรุงมีส่วนร่วมมากที่สุด นายกเทศมนตรีมันเซราเป็นผู้เดียวที่มีอำนาจเสนอร่างธรรมนูญต่อสภา แต่สภาก็ไม่มีข้อผูกมัดว่าจำเป็นต้องมีมติรับรองร่างธรรมนูญเมืองหลวง กระนั้นมันเซราก็ไม่ท้อถอยที่จะทดลองทางการเมืองและเปิดโอกาสให้ประชาชนได้มีส่วนร่วมร่างกฎหมาย เขามองว่าอย่างน้อยนี่ก็เป็นการริเริ่มแนวทางประชาธิปไตยแบบปรึกษาหารือที่พยายามดึงประชาชนให้มีส่วนร่วมมากที่สุด

การมีส่วนร่วมในระบอบประชาธิปไตยเป็นข้อกังวลที่มีมาตั้งแต่สมัยกรีก ชาวกรีกโบราณเคยวิตกว่าถ้าประชากรขยายตัวมากเกินไปจนพลเมืองร่วมตัดสินใจโดยตรงไม่ได้ การปกครองนครรัฐจะกลายเป็นการปกครองที่ไม่ดี ยิ่งสมัยนี้เขตการปกครองขยายใหญ่ขึ้น วิถีชีวิตซับซ้อนขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อประชาชนมีส่วนร่วมโดยตรงไม่ได้ก็จะเกิดความเบื่อหน่ายต่อระบอบประชาธิปไตย

ด้วยความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีสารสนเทศในปัจจุบัน จึงเริ่มนำมาใช้ปรับปรุงระบอบประชาธิปไตยตัวแทนให้ดียิ่งขึ้น แต่ความพยายามนี้ก็อยู่ในขั้นเริ่มต้น ประเทศไอซ์แลนด์ซึ่งมีประชากรน้อยกว่าเมืองเม็กซิโกซิตีประมาณ ๒๗ เท่า เคยทดลองใช้วิธี crowdsourcing ในการร่างรัฐธรรมนูญ แต่ล้มเหลวเพราะรัฐสภาไม่ยอมรับ ประเทศที่ประสบความสำเร็จก็มีเช่นฟินแลนด์ ซึ่งเปิดโอกาสให้ผู้มีสิทธิ์ออกเสียงเลือกตั้งเสนอกฎหมาย รวมทั้งตั้งเงื่อนไขว่ารัฐสภาต้องปฏิบัติต่อข้อเสนอกฎหมายของพลเมืองเท่าเทียมกับนักการเมือง โดยการล่ารายชื่อออนไลน์ทำผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ที่รัฐบาลให้การรับรอง นับตั้งแต่เริ่มใช้โครงการนี้ในปี ๒๕๕๕ มีการผ่านกฎหมายที่เสนอด้วยวิธีนี้แล้วหนึ่งฉบับ นอกจากนี้ชุมชนเล็ก ๆ ในสหรัฐอเมริกาหลายแห่งก็ใช้วิธีการนี้สำเร็จเช่นกัน

กระบวนการร่างธรรมนูญ ๒.๐

คำว่า crowdsourcing ยังไม่มีศัพท์บัญญัติในภาษาไทยอย่างเป็นทางการ บ้างแปลว่า “ปัญญารวมหมู่” บ้างแปลว่า “การถ่ายโอนงานให้มวลชน” (โดยแปลเทียบกับ outsourcing) ผู้เขียนคิดว่าคำแรกแปลตรงความกว่า เพราะกระบวนการนี้เชื่อว่ามวลชนทุกระดับการศึกษาเป็นผู้มีความรู้และภูมิปัญญา เมื่อนำความรู้ของมวลชนมารวมกัน จะก่อให้เกิดภูมิปัญญาระดับเหนือกว่าผู้เชี่ยวชาญ อีกทั้งมีความเป็นประชาธิปไตยในการสร้างภูมิความรู้ด้วย กระบวนการ crowdsourcing คือการสั่งสมข้อมูลความรู้จากคนกลุ่มใหญ่โดยเฉพาะชุมชนออนไลน์ ผลลัพธ์จากวิธีนี้ที่ประสบความสำเร็จซึ่งเราแทบทุกคนรู้จักกันดีคือเว็บไซต์วิกิพีเดีย นอกจากนี้เฟซบุ๊กก็อาศัยวิธีดังกล่าวสร้างเว็บไซต์ในภาษาต่าง ๆ หรือโครงการ OpenStreetMap ก็ได้แรงบันดาลใจจากวิกิพีเดียในการสร้างแผนที่โลกที่มีข้อมูลลึกหลายชั้น

เม็กซิโกซิตีระดมความคิดเห็นของประชาชนในการร่างธรรมนูญโดยผสมผสานหลายรูปแบบ ช่องทางแรกคือทำแบบสอบถามออนไลน์ ๒๐ คำถาม เพื่อเปิดโอกาสให้ชาวเมืองและผู้มาเยือนแสดงความคิดเห็นว่า อะไรคือปัญหา ความท้าทาย โอกาสและวิสัยทัศน์สำหรับอนาคตของเมืองหลวงนี้ ช่องทางที่ ๒ คือการใช้เว็บไซต์ Change.org ให้ประชาชนเขียนข้อเสนอที่ตนต้องการในธรรมนูญฉบับใหม่ และเปิดให้ผู้เห็นด้วยลงคะแนนเสียงสนับสนุน ช่องทางที่ ๓ สำหรับประชาชนที่ไม่ได้ใช้อินเทอร์เน็ต เทศบาลจัดตั้งหน่วยเคลื่อนที่ ๓๐๐ หน่วยทั่วเมือง สำหรับให้ชาวเมืองทุกคนทำแบบสอบถามหรือเขียนข้อเสนอโดยมีเจ้าหน้าที่ให้คำแนะนำ

การโน้มน้าวให้ชาวเมืองเม็กซิโกซิตีสนใจโครงการและเต็มใจมีส่วนร่วมนี้เป็นแค่ก้าวแรกเท่านั้น ภารกิจต่อจากนั้นเริ่มซับซ้อนมากขึ้น กล่าวคือการจัดหมวดหมู่ความคิดเห็นและข้อเสนอร้อยแปดให้เข้าใจง่ายและมีเหตุผล ข้อมูลจากแบบสำรวจความคิดเห็นนั้นจัดการง่าย ทำเป็นกราฟและแผนภูมิได้ทันที รวมทั้งแสดงการเปลี่ยนแปลงตามข้อมูลที่รับเข้ามาใหม่ ส่วนที่ยากคือข้อเสนอและความคิดเห็นหลายพันชิ้นในเว็บไซต์ Change.org ที่ต้องนำมาประมวลอีกที

นายกเทศมนตรีมันเซราก่อตั้งคณะกรรมการร่างธรรมนูญที่มีสมาชิก ๒๗ คน ประกอบด้วยกลุ่มคนหลากหลายสาขาอาชีพ เช่น นักการเมือง นักสิทธิมนุษยชน นักข่าว นักวิชาการ มีแม้กระทั่งนักกีฬาเหรียญทองจากพาราลิมปิกเกมส์ ข้อเสนอและความคิดเห็นจะจัดแบ่งเป็น ๑๘ หมวดหมู่ เช่น ประชาธิปไตยทางตรง ความโปร่งใส สิทธิทางเศรษฐกิจ สิทธิสัตว์ สิ่งแวดล้อม ฯลฯ แล้วจัดลำดับตามจำนวนคะแนนเสียง คณะร่างธรรมนูญจะได้รับรายงานสรุปข้อเสนอของพลเมืองทุกสัปดาห์ พลเมืองที่เขียนข้อเสนอบนเว็บไซต์ Change.org และได้รายชื่อสนับสนุนเกิน ๑ หมื่นรายชื่อจะได้เข้าพบและนำเสนอต่อคณะกรรมการร่างธรรมนูญสามคน หากใครได้รายชื่อสนับสนุนเกิน ๕ หมื่นรายชื่อจะได้เข้าประชุมกับคณะกรรมการทั้งคณะ

กลไกที่ซับซ้อนขึ้นอีกขั้นคือการใช้ PubPub ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มเผยแพร่เอกสารคล้าย Google Docs คณะร่างธรรมนูญจะแปะบทความที่อธิบายประเด็นต่าง ๆ ในธรรมนูญ และขั้นสุดท้ายคือแปะร่างธรรมนูญทั้งฉบับเมื่อร่างเสร็จ คณะกรรมการหรือผู้ได้รับมอบหมายเท่านั้นที่สามารถแก้ไขเปลี่ยนแปลงเอกสารต้นฉบับ ประชาชนที่เข้ามาอ่านจะแสดงความคิดเห็นและแก้ไขข้อความในธรรมนูญได้บนบานหน้าต่างด้านข้างซึ่งจะมีลิงก์เชื่อมโยงไปถึงข้อความส่วนที่เกี่ยวข้อง นอกจากนี้จะมีการบันทึกการแก้ไขร่างเพื่อให้ทุกคนติดตามได้ว่าข้อเสนอแนะใดที่ได้รับความเห็นชอบบรรจุในร่าง อีกทั้งประชาชนยังลงคะแนนเสียงสนับสนุนหรือคัดค้านความคิดเห็นต่าง ๆ หรือแปะบทความของตัวเองได้ด้วย

กระบวนการข้างต้นเริ่มดำเนินการเมื่อปลายเดือนมีนาคมและจะเก็บรวบรวมข้อเสนอจนถึงวันที่ ๑ กันยายน คณะกรรมการร่างธรรมนูญจะมีเวลาถึงกลางเดือนสิงหาคมเพื่อเสนอร่างที่เสร็จสมบูรณ์แก่สภาซึ่งจะลงคะแนนเสียงเห็นชอบในปลายเดือนมกราคม ๒๕๖๐

mexico-constitution02ชาวเมืองเม็กซิโกซิตีต้องการอะไรในร่างธรรมนูญฉบับใหม่ ?

แม้อยู่ในช่วงต้นของการรวบรวมความคิดเห็นและยังเร็วเกินไปที่จะสรุปว่าข้อเสนอใดบ้างที่ได้รับความเห็นชอบมากที่สุด แต่เราก็น่าจะดูตัวอย่างสักเล็กน้อยว่าชาวเมืองเม็กซิโกซิตีสนใจประเด็นอะไรบ้าง

เพียงช่วง ๓ สัปดาห์หลังเปิดโครงการ เว็บไซต์ Change.org รวบรวมคำร้องที่มีคะแนนเสียงสนับสนุนเกิน ๑ หมื่นรายชื่อได้ ๒๐๐ คำร้อง ประเด็นที่ได้รับการสนับสนุนมาก เช่น ลดเงินเดือนข้าราชการจัดประเภทข้าราชการเป็นผู้ให้บริการประชาชน ไม่ใช่เจ้าหน้าที่รัฐ ประเด็นสิทธิสัตว์ คุ้มครองสัตว์เลี้ยงที่ถูกทอดทิ้ง สั่งห้ามการมีสวนสัตว์และการแข่งขันวัวชน ประเด็นพื้นที่สีเขียวก็ได้รับความสนใจมาก ข้อเสนอที่ได้รับเสียงสนับสนุนเกินหมื่นคือเมืองเม็กซิโกซิตีต้องจัดสรรพื้นที่สีเขียวอย่างน้อย ๙.๒ ตารางเมตรต่อประชากรหนึ่งคน กลุ่มคนชายขอบ
จำนวนมาก เช่น LGBT ผู้พิการ ชาวพื้นเมือง ผู้หญิง ต่างก็ใช้โอกาสนี้ยื่นข้อเสนอให้มีบทบัญญัติรับประกันสิทธิของตนเอง นอกจากนี้ก็มีประเด็นอื่น ๆ เช่น การสั่งห้ามขายอาหารขยะในโรงเรียน ลดอายุผู้มีสิทธิ์ออกเสียงเลือกตั้ง เพิ่มจำนวนวันพักร้อนโดยได้รับค่าจ้าง

ใน PubPub ก็มีความเคลื่อนไหว สมาชิกคณะกรรมการร่างธรรมนูญคนหนึ่งเผยแพร่เอกสารวิชาการเกี่ยวกับกรอบกฎหมายที่เมืองเม็กซิโกซิตีควรนำมาใช้เพื่อคุ้มครองสิทธิมนุษยชน นักศึกษามหาวิทยาลัยนำเสนอบทความและเอกสารอีกประมาณ ๒๐ ชิ้นที่ยังรอการแก้ไขขัดเกลา

การทดลองให้ประชาชนมีส่วนร่วมทางการเมืองอย่างกว้างขวางของเม็กซิโกซิตีอาจล้มเหลวเช่นเดียวกับไอซ์แลนด์ แต่ความสำเร็จในโลกนี้ต้องมีความล้มเหลวนำทางมาก่อน ผู้สันทัดกรณีบางคนวิจารณ์ว่าโครงการนี้เป็นแค่ปาหี่เท่านั้น แต่บ้างก็มองเห็นข้อดีว่าทำให้ประชาชนตื่นตัว พูดคุยอภิปรายกัน และฝ่ายการเมืองต้องฟังเสียงประชาชนมากขึ้น อย่างน้อยที่สุดนายกเทศมนตรี มีเกล อันเคล มันเซรา ก็มีแนวคิดอยากจะ “ทำให้โครงการร่างธรรมนูญมีความเป็นประชาธิปไตย ก้าวหน้า เปิดกว้าง เป็นของประชาชน และมีความหลากหลาย”





You might also like



ภัควดี วีระภาสพงษ์ พื้นที่ภาคเหนือของประเทศเคนยาเต็มไปด้วยการฆ่าฟัน ทั้งจากความขัดแย้งระหว่างชาติพันธุ์ ระหว่างกลุ่ม และระหว่างศาสนา การปล้น ข่มขืน สังหารหมู่ แทบจะเป็นเรื่องราวในชีวิตประจำวัน ความยากจน ไร้การศึกษา และประเพณีดั้งเดิมอันโหดร้าย เช่นการขลิบอวัยวะเพศผู้หญิง ยังปฏิบัติกันทั่วไป
ภัควดี วีระภาสพงษ์ คอลัมน์นี้เคยนำเสนอเรื่อง LETS ซึ่งเป็นบัญชีเครดิตสำหรับการแลกเปลี่ยนสินค้าแทนเงินเพื่อเสริมสร้างศักยภาพทางเศรษฐกิจให้ชุมชน  ครั้งนี้จะขอนำเสนอทางเลือกค้าขายแลกเปลี่ยนสินค้าและบริการที่เก่าแก่กว่านั้น นั่นคือเงินตราชุมชน (community currency)หรือเงินตราท้องถิ่น (local currency) ซึ่งเป็นระบบเงินตราที่กำหนดจากรากหญ้าและยอมรับกันในแนวระนาบ กล่าวอีกอย่างหนึ่งคือ ประชาชนคิดค้นขึ้นเองโดยอาศัยความไว้วางใจและความร่วมมือกันเป็นหลักสำคัญที่ทำให้ระบบประสบความสำเร็จ  แตกต่างจากระบบเงินตราของรัฐซึ่งกำหนดในแนวดิ่ง
“เราไม่ได้เลิกเล่นเพราะเราแก่ แต่เราแก่เพราะเราเลิกเล่นต่างหาก” นั่นคือคำคมของ จอร์จ เบอร์นาร์ด ชอว์
ตลอดเวลากว่าร้อยล้านปีที่ผ่านมา ทุกปีในช่วงเดือนกรกฎาคม-ธันวาคม ตลอดระยะทาง ๒๕๔ กิโลเมตรของชายฝั่ง
กิจกรรมวันปลอดรถยนต์ หรือที่มักเรียกทับศัพท์กันว่า “คาร์ฟรีเดย์” (Car Free Day) เป็นกิจกรรมสากลที่จัดกันทุกปีมาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๔๓