“เสียกบาล” กับ “เสียกะบาน”

มีนาคม 12, 2018 
0


“เสียกบาล” กับ “เสียกะบาน”

ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต


ตั้งแต่เมื่อมีการสำรวจขุดค้นที่เมืองเก่าสุโขทัยหลายสิบปีก่อน ได้พบตุ๊กตาดินเผาเคลือบตัวเล็กๆ จำนวนมาก มีทั้งที่ทำเป็นรูปผู้ชายและผู้หญิง แต่ส่วนใหญ่ทำเป็นรูปแม่อุ้มลูก ตุ๊กตาเหล่านี้ที่พบมักจะคอหัก จึงเรียกกันว่า “ตุ๊กตาเสียกบาล” โดยอธิบายว่าเป็นเคล็ดลางของคนโบราณ เมื่อมีใครป่วยหนักในบ้านก็จะไปซื้อหาตุ๊กตาเอามาเซ่นไหว้ผี แล้วต่อยให้หัวหักไป เป็นการ “แก้เคล็ด” ว่าผีได้เอาตัวไปแล้ว ตัวจริงที่เจ็บไข้อยู่จะได้รอดปลอดภัย

ส่วนคำ “เสียกบาล” ก็คือเสียหัว เพราะคำว่า “กบาล” เป็นคำเขมร แปลว่าหัว

คำอธิบายนี้ฟังดู “เข้าท่า” เพราะอย่างที่เราคงพอรู้กัน ในยุคโบราณ โรคภัยไข้เจ็บที่สมัยนี้รักษากันง่ายๆ หายในไม่กี่วัน แต่สำหรับคนโบราณล้วนเป็นเรื่อง “คอขาดบาดตาย” ยิ่ง “ตุ๊กตาเสียกบาล” ที่ส่วนใหญ่เป็นแม่กับลูก ก็ดูสอดคล้องกับสุขภาวะยุคอดีต ที่การคลอดลูกเป็นเรื่องอันตรายมาก และอัตราการตายของทารกแรกเกิดที่เสียชีวิตก่อนจะถึงขวบปีแรกก็สูงมาก

โครงกระดูกเด็กจำนวนมากที่พบฝังในภาชนะดินเผาตามแหล่งโบราณคดี เช่นที่บ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี ยืนยันในข้อนี้

เราจึงเรียกตุ๊กตาพวกนี้ว่า “ตุ๊กตาเสียกบาล” กันมาช้านาน

จนเมื่อ ๒๐ กว่าปีมาแล้ว อาจารย์ล้อม เพ็งแก้ว นักเขียนนักค้นคว้านักวิชาการผู้ยึดหลัก “อยากได้ปริญญาให้ไปมหาวิทยาลัย อยากได้ความรู้ให้มุ่งสู่ชาวบ้าน” เขียนบทความตั้งคำถามเรื่องนี้ลงในนิตยสาร “ศิลปวัฒนธรรม”

ข้อเสนอของท่านคือไม่มีสิ่งที่เรียกว่า “เสียกบาล” เพราะ “กะบาน/กระบาน” เป็นคำไทย หมายถึงภาชนะอย่างหนึ่ง ในจำพวกกระบะ กระบวย อะไรจำพวกนั้น และการ “เสียกะบาน” หรือ “เสียกระบาน” ก็คือเอาเครื่องเซ่นใส่ใน “กะบาน/กระบาน” ไปไหว้ผี โดยอาจารย์ล้อมยกตัวอย่างให้ดูจากหลักฐานพจนานุกรมเก่าและวรรณคดีโบราณมากมาย

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

อาจารย์ยังบอกด้วยว่าจากการสอบถามหมอสะเดาะเคราะห์ยุคปัจจุบัน ตุ๊กตาที่ใส่ไปในกะบานก็ไม่ต้องทุบให้คอหักหรือ “เสียกบาล” แต่อย่างใด เพราะตุ๊กตานั้นเป็นของที่ผู้สะเดาะเคราะห์ส่งให้ไปเป็นบริวารของผีแทนตัวเอง ถึงแก่มีการตัดผมตัดเล็บของตนใส่ไปด้วย

เมื่อลองค้นดูเองบ้างก็พบว่าเป็นเช่นที่อาจารย์ล้อมว่ามาจริงๆ เช่นในนิตยสาร “วชิรญาณวิเศษ” สมัยรัชกาลที่ ๕ ฉบับวันที่ ๗ ธันวาคม ร.ศ. ๑๑๒ (พ.ศ. ๒๔๓๖) เล่าว่า

“เด็กๆ เจ็บเขาเสียกระบาน ใช้ให้คนเอากระบานไปวางหนทางสามแพร่ง กลับมาตบประตูถามว่าคนเจ็บไข้มีมั่งไหม? คนข้างในก็บอกว่าไม่มีดอกคะ หายหมดแล้ว”

นั่นคือการ “เสียกระบาน” เป็นพิธีรักษาโรคอย่างหนึ่ง เอากระบานที่ทำด้วยกาบกล้วย ไปวาง “หลอกผี” ที่ “ทางสามแพร่ง”

จากเครื่องเซ่นผี ซึ่งถือเป็นสิ่งอัปมงคลที่ห้ามนำกลับเข้าบ้าน เพราะไม่ใช่ “ของเล่น” เดี๋ยวนี้ “ตุ๊กตาเสียกะบาน” ดินเผาเคลือบแบบสุโขทัยโบราณ กลับกลายเป็นสินค้าสำหรับนักท่องเที่ยว มีการเผาขายเป็นอุตสาหกรรมในครัวเรือน อย่างที่เห็นตามร้านค้าเครื่องสังคโลกฝีมือร่วมสมัย แถวแหล่งเตาเผาโบราณที่อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย

แต่คิดว่าคงไม่น่าจะมีใครซื้อไป “เสียกะบาน” กันแล้วกระมัง ?

*ผู้สนใจ โปรดดูบทความเรื่อง “เสียกบาล-เสียหัว-หัวใคร เสียกะบานไม่ใช่เสียหัว” โดยอาจารย์ล้อม เพ็งแก้ว ในนิตยสาร “ศิลปวัฒนธรรม” ปีที่ ๑๒ ฉบับที่ ๑๒ เดือนตุลาคม ๒๕๓๔


srun

ศรัณย์ ทองปาน

เกิดที่จังหวัดพระนคร ปัจจุบันเป็น “นนทบุเรี่ยน” และเป็นบรรณาธิการสร้างสรรค์ นิตยสาร สารคดี

ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต รูปภาพอีกอย่างที่มักนิยมประดับไว้บูชาตามร้านค้าก็คือ “เจ้าของที่” หรือถ้าจะเรียกแบบชาวบ้านๆ ก็คือ “ดวงวิญญาณ” ของท่านผู้ที่เคยครอบครองถิ่นฐานย่านนั้น เคยสังเกตว่าทางฝั่งธนบุรี ตามร้านรวงหรือแม้แต่บ้านคน มักนิยมติดรูปวาดหรือรูปถ่ายอนุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชกันทั่วไป ส่วนหนึ่งอาจเพราะความรู้สึกผูกพันใกล้ชิด เนื่องจากเจ้าของร้านค้าที่มักมีเชื้อสายจีนย่อมสามารถนิยามตัวเองกับพระเจ้าตากสินได้ง่าย
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต หนึ่งในเครื่องรางของขลังที่นิยมแขวนไว้บูชาตามร้านอาหารคือพระบรมฉายาลักษณ์ (ภาพถ่าย) ในหลวงรัชกาลที่ ๕ โดยเฉพาะภาพที่เป็นพระราชอิริยาบถประทับพระเก้าอี้ทรงปรุงอาหารอยู่หน้าเตา คงเพราะพระองค์ทรงกระทำสิ่งเดียวกันกับบรรดาพ่อครัวแม่ครัว จึงเท่ากับทรงเป็นองค์อุปภัมภ์แห่งการครัว (หรือร้านอาหาร) ไปโดยปริยาย การประดับภาพรัชกาลที่ ๕
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต ในแนวคิดการตลาดยุคปัจจุบัน ปัจจัยสำคัญอย่างหนึ่งที่จะทำให้สินค้าสามารถ “สร้างมูลค่า” ได้ดี คือต้องมี “เรื่องราว” (story) ประเด็นการสร้าง “สตอรี” ได้รับการเชิดชูว่าใช้ได้กับทุกสิ่งอย่าง ตั้งแต่



ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








ใส่ความเห็น

อีเมล์ของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต รูปภาพอีกอย่างที่มักนิยมประดับไว้บูชาตามร้านค้าก็คือ “เจ้าของที่” หรือถ้าจะเรียกแบบชาวบ้านๆ ก็คือ “ดวงวิญญาณ” ของท่านผู้ที่เคยครอบครองถิ่นฐานย่านนั้น เคยสังเกตว่าทางฝั่งธนบุรี ตามร้านรวงหรือแม้แต่บ้านคน มักนิยมติดรูปวาดหรือรูปถ่ายอนุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชกันทั่วไป ส่วนหนึ่งอาจเพราะความรู้สึกผูกพันใกล้ชิด เนื่องจากเจ้าของร้านค้าที่มักมีเชื้อสายจีนย่อมสามารถนิยามตัวเองกับพระเจ้าตากสินได้ง่าย
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต หนึ่งในเครื่องรางของขลังที่นิยมแขวนไว้บูชาตามร้านอาหารคือพระบรมฉายาลักษณ์ (ภาพถ่าย) ในหลวงรัชกาลที่ ๕ โดยเฉพาะภาพที่เป็นพระราชอิริยาบถประทับพระเก้าอี้ทรงปรุงอาหารอยู่หน้าเตา คงเพราะพระองค์ทรงกระทำสิ่งเดียวกันกับบรรดาพ่อครัวแม่ครัว จึงเท่ากับทรงเป็นองค์อุปภัมภ์แห่งการครัว (หรือร้านอาหาร) ไปโดยปริยาย การประดับภาพรัชกาลที่ ๕
ผีสางเทวดา เกร็ดเรื่องราวความเชื่อผีสาง เทวดา ในวัฒนธรรมไทยแต่อดีต ในแนวคิดการตลาดยุคปัจจุบัน ปัจจัยสำคัญอย่างหนึ่งที่จะทำให้สินค้าสามารถ “สร้างมูลค่า” ได้ดี คือต้องมี “เรื่องราว” (story) ประเด็นการสร้าง “สตอรี” ได้รับการเชิดชูว่าใช้ได้กับทุกสิ่งอย่าง ตั้งแต่