กอด ก็เป็นประเด็น(ได้) - สารคดี.คอม

กอด ก็เป็นประเด็น(ได้)

เมษายน 29, 2018 
0


กอด ก็เป็นประเด็น(ได้)

วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี


(ภาพ 1 โดย สหธรณ์ ลิ่นบาง)

ในค่ายการเขียนชีวิตบุพการี “หอมกลิ่นลำดวน” ผมได้รับมอบหมายจากพี่ธีรภาพ โลหิตกุล ศิลปินแห่งชาติ ผู้เป็นเจ้าภาพจัดงาน ให้พูดเรื่องศิลปะในการวางโครงเรื่อง ซึ่งต่อเนื่องมาจากเรื่องการจับประเด็นที่เขาบรรยายก่อน และผมได้พูดคาบเกี่ยวเชื่อมโยงไปถึงศิลปะในการเล่าเรื่องด้วย เพื่อให้เต็มประโยชน์สำหรับผู้เขียนหัดใหม่

บรรยายกันไปแล้วเมื่อปลายเดือนเมษา แต่ค่ายยังมีต่อเนื่องถึงกลางเดือนพฤษภา และยังมีรุ่นที่ 2 ในเดือนถัดไป จึงคงไม่เสียเปล่าที่จะเล่าเรื่องนี้กันไว้อีกครั้ง

ช่วงหนึ่งของการอบรมครั้งแรก ชาตินวภพ สมกำลัง นักเรียนการเขียนจากโครงการเรื่องเล่าจากแดนประหารบางขวาง ซึ่งเคยเขียนชีวิตบุพการี (แม่)ของตัวเองเรื่อง “หญิงโชคร้ายกับชายโชคดี” เขาเพิ่งได้รับอิสรภาพและได้รับเชิญให้มาแบ่งปันประสบการณ์ด้วย

ช่วงหนึ่งเขาเล่าว่า ระหว่างรอความตายอยู่ในแดนประหารอย่างห่อเหี่ยวสิ้นหวังมานานหลายปี วันหนึ่งมีใครคนหนึ่งมากอดเขาอย่างปรานี
อ้อมกอดนั้นเปลี่ยนชีวิตเขาให้ตื่นฟื้นลุกขึ้นยืนได้อีกครั้ง กระทั่งได้ออกมาเริ่มต้นชีวิตใหม่นอกกำแพงในบัดนี้

อ้อมกอด-มีพลังมากถึงเพียงนั้นเลยหรือ?

ผมนึกสงสัยเมื่อได้ฟัง

(จุดที่ทำให้เราฉุกคิด สะกิดใจ หรือก่อความสงสัยในใจเช่นนี้ สามารถเป็นหัวข้อประเด็นในงานเขียนสารคดีได้ / ชาตินวภพอาจเป็นแหล่งข้อมูลหลัก / คำพูดของเขาเป็นข้อมูลสด ที่ผู้เขียนรู้เห็นได้ยินเอง)

ท้ายการสนทนา ชาตินวภพเดินลงจากเวที พี่ธีรภาพเดินช้าๆ เข้ามาสวมกอดเขา ดวงตาของทั้งคู่เอ่อรื้นความสุข คนในห้องประชุมบางคนน้ำตาไหล

(ธีรภาพเป็นหนึ่งแหล่งข้อมูลเสริม ภาพที่เขาเข้ามาสวมกอดชาตินวภพ รวมทั้งสีหน้าอารมณ์ของผู้คนในห้องประชุม เป็นข้อมูลที่ผู้เขียนได้สัมผัสจากการสังเกตการณ์ สามารถนำมาใช้บรรยายเป็นภาพได้)

ต่อมาพี่ธีรภาพนำเรื่องนี้ไปเขียนโพสต์ในเฟซบุ๊ค Teeraparb Lohitkun

มีคนแชร์ต่อจำนวนมาก

ในหน้ากระดาษออนไลน์ สิ่งนี้สะท้อนความชื่นชมยอมรับกว่ายอดไลน์ หรือแม้กระทั่งคอมเมนต์ เพราะการเอาไป “แปะหน้าบ้านตัวเอง” นั้นหมายถึง-ฉันยินดีช่วยบอกต่อเรื่องนี้

ข้อความในโพสต์ของธีรภาพกล่าวว่า

“กอดอาจารย์คนสำคัญที่มาเปิดใจเป็นวิทยาทาน ในฐานะอดีตนักโทษประหารจากเรือนจำบางขวาง แต่ปฏิบัติตัวดี จนได้ลดโทษ และเป็นนักโทษชั้นดี จนได้เรียนจบปริญญามหาบัณฑิต

…..

ได้เป็นลูกศิษย์ ” แม่ใหญ่” ครูอรสม สุทธิสาคร ครูวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง ฯลฯ ที่เข้าไปจัดอบรมการเขียนให้ผู้ต้องโทษ และยังได้เรียนการปั้นพระพุทธรูป ปัจจุบัน พ้นโทษแล้ว

….

สิ่งที่ได้ติดตัวมาจากเรือนจำ คือเป็นนักเขียนที่มีชั้นเชิงทางวรรณศิลป์ระดับแถวหน้า แถมแต่งเพลงได้ไพเราะ กินใจ จนหลายคนน้ำตาซึม

…..

ขอบคุณจากส่วนลึกของหัวใจ และจากดวงจิตคารวะ “ชาตินวภพ สมกำลัง” คนผู้ยืนเด่นโดยท้าทาย แม้ผืนฟ้าในชีวิตเขาเคยมืดดับลับละลายไปแล้ว…”
(นักเขียนสารคดีสามารถหยิบมาใช้ต่อได้ เป็นข้อมูลแห้ง หรืออ้างอิง)

บางคอมเม้นต่อโพสต์ของธีรภาพบอกว่า

“ชื่นชมที่เห็นครูธีรภาพสวมกอดครูชาตินวภพ น้ำตาแห่งความตื้นตัน มันเอ่อออกมาไม่รู้ตัวเป็นภาพที่ประทับใจมากค่ะ ยินดีกับครูชาตินวภพด้วยนะคะ ที่ได้เข้ามาในแวดวงของคนที่เข้าใจและได้รับสัมผัสความรู้สึกที่อบอุ่นเป็นมิตรและร่วมกันแบ่งปันต่อสังคมค่ะ”
(ผู้เขียนสามารถเลือกหยิบมาใช้ได้ในฐานะข้อมูลแห้งเช่นเดียวกัน และเม้นนี้นังหนุนเสริมการบรรยายภาพจากผู้เขียนที่เล่าไปก่อนแล้วว่า “คนในห้องประชุมบางคนน้ำตาไหล”)

ถ้าจะทำสารคดีเรื่อง “กอด” ให้หนักแน่นรอบด้านขึ้น เราอาจหาค้นคว้าเพิ่มเติมข้อมูลอื่นๆ จากนอกห้องประชุมที่จัดงานค่า “หอมกลิ่นลำดวน” ด้วย

(ภาพ 2 ปกหนังสือเด็กเรื่อง กอด)

แม้แต่ในหนังสือภาพสำหรับเด็ก ก็เป็นแหล่งข้อมูลให้นักเขียนผู้ใหญ่ได้ อย่างเรื่อง “กอด” ของ มากิ ซาซากิ ที่ปลูกความรักความอ่อนโยนลงในใจเด็กๆ (ผู้อ่าน) ด้วยการนำไปรู้จักและสัมผัสกับอ้อมกอดแบบน่ารักๆ ของใครต่อใคร

เล่าเรื่องง่ายๆ ด้วยภาพวาดง่ายๆ ตัวหนังสือน้อยๆ
(เปิดเรื่องด้วยฉาก…) ณ ชายหาดเงียบสงบ
(ภาพตัวละคร อูฐ) “อ๊ะ คุณม้าลาย”
(ภาพตัวละคร ม้าลาย)“อ้าว คุณอูฐ”
“คิดถึงจังเลย”
“ขอกอดได้ไหม”
(ภาพสัตว์ทังสองกอดกันหลับตาพริ้ม ใต้ตัวหนังสือตัวใหญ่คำเดียว)
กอด

ซ้ำเรื่องราวการกอดด้วยตัวละครอื่นๆ อีก 3 คู่
ก่อนนำไปสู่ตอนจบเรื่องว่าทุกคน “ดีใจจังที่ได้เจอกัน”
และปิดเรื่องในหน้าสุดท้ายด้วยการเชื่อมไปสู่ธรรมชาติ
“ดวงตะวันลงมากอดกับทะเล”

(ภาพ 3)

อีกหนึ่งข้อมูลแห้ง ผมค้นเจอในหนังสือ “สันติภาพทุกย่างก้าว” ของ ติช นัท ฮันห์ ท่านแนะนำให้หายใจอย่างมีสติขณะสวมกอด

ดังความตอนหนึ่งว่า “ฉันขอแนะนำให้เธอหายใจเข้าและออกลึกๆ และมีสติอยู่กับปัจจุบัน แล้วโอบเขาหรือหล่อนไว้ในอ้อมแขนของเธอ หายใจอย่างมีสติสามครั้ง เธอจักเป็นสุขกับการสวมกอดมากกว่าที่เคยๆ ทำมา”

โดยอาจตบหลังเพื่อนเบาๆ ขณะที่กอดเขา เพื่อพิสูจน์ว่าเราอยู่ตรงนั้นจริงๆ

“ทันใด เธอทั้งสองจะรู้สึกว่าตัวเธออยู่กับขณะนั้น มันอาจจะเป็นปัจจุบันขณะที่วิเศษสุดในชีวิตของเธอ”

วันนั้นผมได้แบ่งปันสูตรเบื้องต้นเกี่ยวกับขั้นตอนในการเขียนสารคดีให้นักเขียนมือใหม่ลองลงมือทำเป็นขั้นๆ เมื่อจะเขียนสารคดีสักเรื่อง

คิดประเด็น-เก็บข้อมูล-ลงมือเขียน
เทียบตามสูตรนี้
ประเด็น-กอด
ข้อมูล-ในห้องประชุม : ชาตินวภพ ธีรภาพ ผู้คนในห้องประชุม ที่ผู้เขียนได้ร่วมรู้เห็นและรับฟัง, ค้นคว้า : โพสต์เฟซบุ๊คของธีรภาพ หนังสือ กอด, สันตภาพทุกย่างก้าว ฯลฯ

เหลือขั้นตอนสุดท้ายซึ่งถือได้ว่าสำคัญที่สุด และเป็นตัวชี้วัดความสำเร็จของงานเขียนชิ้นหนึ่ง นั่นคือการลงมือเขียน

จากตัวอย่างเรื่อง กอด นี้ผมได้วางโครงเรื่องและเก็บข้อมูลไว้ให้แล้ว

ใครจะลองหยิบมาทำเป็นงานเขียน ผมก็ไม่หวงครับ


veeวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง

นักเขียนประจำกองบรรณาธิการ นิตยสาร สารคดี ที่มีผลงานตีพิมพ์ทั้งในนิตยสาร และตีพิมพ์รวมแล่มมากมาย อาทิ แผ่นดินนี้ที่อีกฟากเขา และแสงใต้ในเงามรสุม และ อีสานบ้านเฮา




ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








ขอบคุณที่มาให้รู้จัก วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ๑ ขอบคุณที่มาให้รู้จัก เป็นประโยคแรกที่ผมกล่าวกับว่าที่นักเรียนค่ายสารคดี รุ่นที่ ๑๔ พวกเขายังเป็น “ว่าที่” เพราะการเจอกันครั้งแรกนี้ยังเป็นรอบสัมภาษณ์ ช่วงหลังมานี้ค่ายสารคดีเป็นที่รู้จักกว้างขึ้น
สารคดีชีวิต : ชั้นเชิงในการเล่าเรื่อง วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี เป็นปรากฏการณ์ที่น่าชื่นใจ โครงการเขียนประวัติชีวิตบุพการี “หอมกลิ่นลำดวน” เปิดรับผู้สนใจเข้าร่วมอบรมรุ่นละ ๕๐ คน เพียงช่วงเวลาสั้นที่ประกาศข่าวออกไป
หลักการสัมภาษณ์ วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี คณะอักษรศาสตร์ จุฬาฯ ชั้นปี ๓ มีรายวิชาการเขียนภาษาไทยเพื่อวิชาชีพ แต่ละเทอมจะมีชั่วโมงที่เป็นการบรรยายของวิทยากรพิเศษมืออาชีพด้านการเขียนประเภทต่างๆ ผมเคยได้รับเกียรติให้ไปเล่าประสบการณ์ให้หนุ่มสาวชาวอักษรฟังหลายครั้งในช่วงหลายปีที่ผ่านมา จำได้ว่ารุ่นแรกที่มีโอกาสได้เจอกันในห้องประชุม ๕๐๓
ฝึกซ้ำๆ ทำให้ดีขึ้นได้ วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี ภาพโดย วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง ช่วงนี้ค่ายสารคดีระดับประชาชน “เขียนสารคดีกับมืออาชีพ” รุ่นที่ ๓ ดำเนินมาถึงชิ้นงานที่
สารคดีสนทนา : อย่าแต่งเติม แต่จงหยิบใช้จากสิ่งที่มี วิชาสารคดี ๑๐๑ ศาสตร์ ศิลป์ เคล็ดวิธี ว่าด้วยการเขียนสารคดี สารคดี ๑๐๑ ตอนนี้จะอ้างอิงถึงพี่ธีรภาพ โลหิตกุล นักสารคดียุคใหม่รุ่นบุกเบิก ผมรู้จักพี่ธีร์แบบ