หอมกลิ่นความรักในเทศกาลกินข้าวใหม่

ธันวาคม 28, 2018 
0


ณ ดอย
เรื่องเล่าคัดสรรโดยเหล่าคนภูเขาตัวเล็ก-ฝันใหญ่ที่จะมาทำให้ใครๆ ตกหลุมรักบ้านนอก


รื่อง : ป้าเขียว
ภาพ : Yook Samai Brand, จักรชัย แสนหาญชัย และ ปาริฉัตร อนุดีเก้า

ในห้องเล็กบนตึกสูงชั้น ๑๙ ใจกลางเมืองเมลเบิร์น

ฉันสไลด์จอมือถือดูรูปเพื่อนชาวม้งที่ได้กลับบ้านร่วมกิน “ข้าวใหม่” ใบหน้า แววตา บรรยากาศรอยยิ้มสดใสของผู้คนที่ขมีขมันเตรียมข้าวใหม่อย่างมีความสุข ชวนให้คนไกลถิ่นรู้สึกคิดถึงครอบครัวจับใจ

ในวัยเด็ก ฉันมักตื่นเต้นเมื่อถึง “เทศกาลกินข้าวใหม่” สนุกที่ได้ออกไปทุ่งนาช่วยพี่น้องในชุมชนลงแขกเกี่ยวข้าวช่วงเดือนตุลาคม ซึ่งเป็นพิธีมงคลที่จะได้อัญเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์ บรรพบุรุษ และญาติมิตรมาทานอาหารเฉลิมฉลองผลผลิตในฤดูที่ผ่านมา และร่วมอวยพรให้พืชผลที่จะปลูกในฤดูกาลต่อไปอุดมสมบูรณ์

ภาษาม้งบ้านเราเรียกเทศกาลนี้ว่า “น่อ หมอ เบล้ ช้า” (noj mov nplej tshab)

เป็นการเกี่ยวข้าวเปลือกที่เมล็ดโตเต็มที่และมีสีเหลืองสุกขณะที่เมล็ดยังไม่แห้งดี ถ้าแกะเปลือกจะยังมีน้ำนมข้าวอยู่เล็กน้อย หลังนวดข้าวแล้วจะนำเมล็ดที่เก็บเกี่ยวมาคั่วให้แห้งจึงนำไปสีเปลือกออก ค่อยหุงเป็นข้าวสวย เวลานั้นหากใครเดินผ่านหม้อหุงข้าวจะได้กลิ่นหอมอ่อนๆ จากน้ำนมข้าวติดจมูกชวนให้หิว

เป็นสัญญานว่าพิธีกรรมแห่งจิตวิญญานต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์กำลังเริ่ม

เมื่อข้าวพร้อม แต่ละบ้านจะเตรียม “เนื้อไก่ต้มเกลือ” ตามขนบดั้งเดิม

สมัยก่อนจะนำไก่บ้านเป็นๆ ที่แต่ละครัวเรือนเลี้ยงไว้มาประกอบพิธี แต่ปัจจุบันนิยมซื้อไก่เป็นๆ จากตลาดมาประกอบพิธี จำนวนขึ้นอยู่กับฐานะของแต่ละครอบครัว หรือประเมินจากจำนวนแขกเหรื่อที่ต้องการเชิญมาร่วมทานอาหาร ครอบครัวขนาดเล็กหรือมีกำลังจ่ายน้อยอาจใช้ไก่เพียงตัวเดียวก็ได้ เพียงนำมาต้มพอสุกแล้วปรุงรสด้วยเกลือเป็นอันใช้ได้แล้ว เพราะชาวม้งดั้งเดิมไม่นิยมกินอาหารปรุงแต่งรสนัก

ไก่ต้มเกลือคือเมนูสำคัญของพิธีเซ่น “ดรั๊ง คัว” (dlaab qhuas) ผู้เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในบ้าน และ “ปู้ ก๊ง เหย่อ จื๋อ” (puj koob yawm txwv) บรรพบุรุษผู้ล่วงลับ ไม่ว่าจะเป็นพิธีใดที่เกี่ยวกับความเชื่อมักมีเมนูนี้เสมอ

หลังเสร็จพิธี แต่ละครัวเรือนอาจนำไก่ต้มเกลือไปดัดแปลงเมนูให้มีรสชาติจัดจ้านขึ้น เช่น นำไปทำลาบ ผัดกะเพรา น้ำพริกเครื่องใน ต้มยำ หรือเมนูอื่นตามสมัยนิยม ส่วนฉันยังชอบไก่ต้มเกลือสูตรดั้งเดิม แค่เหยาะพริกไทยดำและโรยใบสมุนไพรบางชนิดเพิ่ม พอคิดถึงรสชาดทีไรก็อดน้ำลายสอไม่ได้

อีกคุณค่าหนึ่งของเทศกาลนี้คือนอกจากเป็นกุศโลบายให้ลูกหลานที่ทำงานไกลบ้านได้กลับมาเยี่ยมเยือนพ่อแม่ กินข้าวพร้อมหน้า ยังได้ถือโอกาสชักชวนญาติพี่น้องและเพื่อนบ้านมาอวดฝีมือปลายจวักและอิ่มท้องไปพร้อมเพรียง เป็นมื้ออบอุ่นที่ทั้งคนเป็น-คนตายจะได้กลับมาร่วมบันทึกความสุขบนปฏิทินชาวม้ง

น่าเสียดาย ปีนี้ฉันไม่มีโอกาสกลับบ้านไปกินข้าวมื้อแรกของฤดูกาลกับครอบครัว

ได้แต่ซึมซับความอิ่มเอมผ่านภาพถ่ายของเพื่อนพ้องน้องพี่ที่แข่งกันอวดความอุดมสมบูรณ์ของทุ่งนาและบรรยากาศเซ่นไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่นับวันจะยิ่งเหลือน้อยลงและอาจหาดูยากในยุคถัดไป

ถึงอย่างนั้นเมื่อหลับตาแล้วสูดลมหายใจลึกๆ ก็คล้ายได้กลิ่นข้าวใหม่อยู่ตรงหน้า
เพราะกลิ่นหอมของความรักในบ้านยังติดหัวใจ ไม่เคยระเหยไปจากความทรงจำ

ป้าเขียว
คือชื่อที่เพื่อนเรียกมากกว่าชื่อไทย รัตนา ด้วยดี หรือชื่อม้ง Nplaim Thoj (บล่าย ท่อ) อาจเพราะเป็นหนอนหนังสือตัวเล็กๆ ที่หลงรัก “สีเขียว” เป็นชีวิตจิตใจ แม้จะเกิดในป่าทุ่งใหญ่นเรศวร แต่เชื่อว่า “บ้าน” คือที่ไหนก็ได้ที่มีความรักและความสบายใจ

…….


สุชาดา ลิมป์ – บรรณาธิการคัดสรรเรื่องเล่าคอลัมน์ ณ ดอย
นักเขียนกองบรรณาธิการนิตยสาร สารคดี ผู้เสพติดการเดินทางพอกับหลงใหลธรรมชาติ-วิถีชาติพันธุ์ ทดลองขยับเป็นบรรณาธิการปรุงฝันให้ทุกอาชีพในชนบทได้แปลงประสบการณ์หลากรสออกมาเป็นงานเขียน

อรุณสวัสดิ์คุณศิลปะ ชัยยศ อิษฎ์วรพันธุ์ Pascale Marthine Tayou, Reverse City, 2009. Photo by Takenori Miyamoto + Hiromi Seno Thomas Eller, 
เทศกาลไหว้พระจันทร์ผ่านพ้นไปในคืนวันที่ ๓๐ กันยายน ปีนี้ผู้คนทั้งในและนอกประเทศจีนต่างเฉลิมฉลอง
ณ ดอย เรื่องเล่าคัดสรรโดยเหล่าคนภูเขาตัวเล็ก-ฝันใหญ่ที่จะมาทำให้ใครๆ ตกหลุมรักบ้านนอก เรื่อง : ป้าเขียว ภาพ : ชลธิรา ลีทัศนียากูล / อภิสรา กมลปราณี เช้านี้ฉันตื่นด้วยเสียงนุ่มนวลของหญิงวัย



ผู้ดูแล และลงข้อมูลประจำเวบไซต์ sarakadee.com








ใส่ความเห็น

อีเมล์ของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

อรุณสวัสดิ์คุณศิลปะ ชัยยศ อิษฎ์วรพันธุ์ [caption id="" align="aligncenter" width="333"] Pascale Marthine Tayou, Reverse City, 2009. Photo by Takenori Miyamoto + Hiromi Seno[/caption] [caption id="" align="aligncenter" width="333"] Thomas Eller, 
เทศกาลไหว้พระจันทร์ผ่านพ้นไปในคืนวันที่ ๓๐ กันยายน ปีนี้ผู้คนทั้งในและนอกประเทศจีนต่างเฉลิมฉลอง
ณ ดอย เรื่องเล่าคัดสรรโดยเหล่าคนภูเขาตัวเล็ก-ฝันใหญ่ที่จะมาทำให้ใครๆ ตกหลุมรักบ้านนอก เรื่อง : ป้าเขียว ภาพ : ชลธิรา ลีทัศนียากูล / อภิสรา กมลปราณี เช้านี้ฉันตื่นด้วยเสียงนุ่มนวลของหญิงวัย