สัมภาษณ์ : ธัชชัย วงศ์กิจรุ่งเรือง
ภาพ : ประเวช ตันตราภิรมย์
วันสัมภาษณ์ ๑๖ มิถุนายน ๒๕๖๔

ประเทศไร้คอร์รัปชันที่ไม่มีการตรวจสอบ 
 ประเทศที่นาฬิกา รมต. เป็นของศพ
 ประเทศที่มีสภาเป็นห้องนั่งเล่นของนักรบ 
 ประเทศที่เขียนรัฐธรรมนูญให้กองทัพใช้ตีนลบ
 ประเทศที่ศิลปินวางท่าเป็นขบถ        
 ประเทศที่ขบถเจออำนาจราดจนหัวหด
 ประเทศที่ขบถเดินตามรัฐเป็นฝูงมด        
 ประเทศกูมี ประเทศกูมี
          
- เพลง “ประเทศกูมี”-
Rap Against Dictatorship เจ้าของเพลง “ประเทศกูมี”

เพลงแรป “ประเทศกูมี” เผยแพร่ครั้งแรกทางยูทูบเมื่อวันที่ ๒๓ ตุลาคม ๒๕๖๑ จากศิลปินที่รวมตัวเฉพาะกิจในนามกลุ่ม Rap Against Dictatorship (RAD) และได้รับเสียงตอบรับทั้งคำชื่นชมและตำหนิอย่างล้นหลามตั้งแต่วันแรก

หากดูในรายชื่อผู้มีส่วนทำเพลงจะพบนามแฝงว่า “Lady Thanom” “Gentle Prapas” “HomeBoy Scout” ฯลฯ ซึ่งกลุ่ม RAD บอกว่าไม่ได้มีเจตนาปกปิด หากจะหาชื่อคนทำคนร้องว่าเป็นใครนั้นทำได้ไม่ยากอยู่แล้ว แค่ใส่เป็นมุกกวน ๆ เพื่อโยงกับบุคคลทางการเมืองในอดีต

แม้เพลงที่มีเนื้อหาเคร่งเครียดจะถูกมองเป็นงานขายยากในธุรกิจเพลง แต่นับถึงเดือนกรกฎาคม ๒๕๖๔ เพลงนี้มียอดผู้ชมทางยูทูบกว่า ๙๘ ล้านครั้ง  ติดอันดับ ๒ ของ Google ในคำค้นหาประจำปี ๒๕๖๑ หมวดเพลง และยังได้รับรางวัล Václav Havel Prize for Creative Dissent ซึ่งมอบให้กับผู้กล้าหาญ มีความคิดสร้างสรรค์ในการคัดค้านความไม่ยุติธรรมเมื่อปี ๒๕๖๒ ที่ประเทศนอร์เวย์ บอกได้ดีถึงผลตอบรับของเพลงนี้

สองคนจากสมาชิกกลุ่มคือ “นัท” ณัฐพงศ์ ศรีม่วง (ชื่อในวงการเพลง “Liberate P”) และ “ฮอค” เดชาธร บำรุงเมือง (ชื่อในวงการเพลง “Hockhacker”) เปิดเผยถึงที่มาความเป็นไปและผลตอบรับ 

rad 02

จาก “ประเทศกูไม่มี”

“๑๙ กันยายน ๒๕๔๙ ตอนนั้นอายุ ๑๘  ผมดูทีวีอยู่ที่บ้านแล้วอยู่ดี ๆ ก็มีข่าวด่วนเป็นทักษิณออกมาพูดว่าจะถอด สนธิ บุญยรัตกลิน ออกจาก ผบ.ทบ. พูดยังไม่ทันขาดคำ สัญญาณโดนตัด ปั๊บ ! คมช. นั่งเรียงเป็นแถวเลย ผมก็…อ้าว ! รัฐประหารแล้วนี่หว่า รู้สึกโมโหเลยนะ ผมตามประวัติศาสตร์การเมืองย้อนหลังมาก่อนตั้งแต่เด็ก เราเห็นทหารเป็นตัวร้ายในเรื่องเสมอ ทุกครั้งคือประชาชนสู้กับทหาร แบบนี้มันไม่ถูกต้องแล้ว” นัทย้อนเล่าความหลังในอดีต

ภายหลังนัททำงานเป็นศิลปินเพลงได้มีโอกาสร่วมงานและช่วยงานกับ ธีระวัฒน์ รุจินธรรม (เปีย) ผู้กำกับมิวสิกวิดีโอ ที่มีความสนใจเรื่องการเมืองเหมือนกัน  การพูดคุยที่อยากจะร่วมงานทำเพลงเกี่ยวกับการเมืองด้วยกันกลายเป็นแรงบันดาลใจให้เขาพัฒนาไอเดีย “ประเทศกูมี” ท่อนอินโทรในเพลงส่วนตัวของตนที่ชื่อว่า “สิ่งที่ประเทศกูไม่มี” ให้สมบูรณ์ นำไปสู่การตั้งกลุ่มขึ้นมาโดยการดึงแรปเปอร์รุ่นเดียวกันที่มีความต้องการถ่ายทอดเพลงสะท้อนปัญหาสังคม-การเมืองมารวมตัวกันเป็นกลุ่ม โดยมีธีระวัฒน์เป็นผู้กำกับมิวสิกวิดีโอให้

“เรารู้จักทุกคนอยู่แล้ว แค่ไม่รู้ว่าแต่ละคนมีแนวคิดทางการเมืองแบบไหน แต่เราไม่ได้เลือกจากคนที่มีแนวคิดแบบเรา เราสนใจว่าแต่ละคนจะพูดอะไรแค่นั้นพอ”

สิ่งที่กลุ่มคิดตอนนั้นคือสร้างเพลงที่โจมตีรัฐบาลเผด็จการ และแตะไปถึงโครงสร้างของปัญหา โดยในกลุ่มพูดคุยถกเถียงกันว่าเพลงนี้ควรนำเสนอเนื้อหาได้ถึงระดับไหน เล่าเรื่องอะไรบ้าง

“ถ้าเพลงเล่นกับกระแสวันนั้นมากเกินไป สุดท้ายต่อมาจะกลายเป็นเพลงน่าเบื่อ เราก็เลยพยายามไม่ใส่ให้มากเกิน สิ่งที่เห็นในเพลงคือตัดออกเยอะ  ถ้าเพลงนี้ไม่ได้กลับมาฮิตผมก็ไม่เสียดาย เพราะเราปลุกให้คนมาด่าแล้ว”

rad 03
radquote

แรป แนวเพลงของยุคสมัย

ปฏิเสธไม่ได้ว่าแรปกลายเป็นเพลงกระแสหลักของตลาดเพลงยุคนี้ในระดับสากลรวมถึงในประเทศไทย ที่แม้หลายเพลงจะมีคำหยาบจนไม่ได้เผยแพร่ทางวิทยุและโทรทัศน์ แต่ก็สร้างยอดผู้ชมอย่างสูงบนโลกออนไลน์ แม้ภาพจำของหลาย ๆ คนอาจไม่ได้มองเพลงแรปในฐานะเพลงสะท้อนสังคม

นัท : “จริง ๆ แรปมีเพลงการเมืองมานานแล้ว เราไม่ใช่กลุ่มแรก  ถ้าถามผมว่าพวกเพลงเพื่อชีวิตหายไปไหน ก็เป็นไปตามกาลเวลา  คนที่เคยพูดเยอะ ๆ อย่างคาราบาว เป็นผมก็อาจเบื่อที่ต้องพูดเรื่องเดิมซ้ำ ๆ แล้วไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลง”
ฮอค : “เทคโนโลยีทำให้คนใช้เวลาเร็วขึ้น  เพลงแรปเป็นคอมพิวเตอร์มิวสิก ทุกอย่างกดได้ด้วยคอมพ์กับปลั๊กอิน ใส่ปั๊บ ๆ ๆ เสร็จ ! ทุกอย่างเร็วไปหมด ผมว่ามันเข้ากับวิถีชีวิตคนรุ่นใหม่ คืนนี้อัดเพลง พรุ่งนี้เช้าปล่อยเพลงได้เลย มันเข้ากับความไวของโซเชียลมีเดีย ของสื่อ แต่ก็มีข้อเสียในการมาไวไปไวถ้าเราไม่ได้ปูฐานที่ดีมาก่อน”

ไม่ต่างกับการเป็นแรปเปอร์ของทั้งคู่ นัทเรียนจบระดับอุดมศึกษาช้ากว่าเกณฑ์ เริ่มเขียน-ทำเพลงในช่วงดังกล่าว ฮอคปัจจุบันเป็นดิจิทัลแมเนเจอร์ให้กับรายการแรปยอดนิยมทางออนไลน์อย่าง “Rap is Now” ใช้เวลาหลังเลิกงานประจำมาทำเพลง

ทั้งคู่คิดว่าตลาดเพลงแรปของศิลปินไม่จำเป็นต้องไหลไปในทิศทางเดียวกัน ไม่ต้องเสนอเรื่องปัญหาสังคมหนัก ๆ ก็ได้ การเล่าตัวตนของแต่ละคนก็เป็นการสะท้อนสังคมได้เหมือนกัน

ฮอค : “ทุกคนที่เล่าก็สะท้อนตัวตนของคนที่เล่า อย่างเราอยากอวดเรื่องการเมืองเราก็อวด คนทำเพลงรักทั่วบ้านทั่วเมืองก็เพราะเขามีความรัก  ทุกวันนี้เด็กที่ทำเพลงอวดเงินอวดรวย หลายคนก็ไม่ใช่ลูกเศรษฐี เขาดิ้นรน วันหนึ่งเขาทำเงินแสนเงินล้านจากเพลง ก็เป็นเรื่องที่เขาอยากโชว์ว่าเขาอายุ ๑๘ ปีทำเงินได้ ถ้าเราเรียนตามระบบเขาจะทำได้หรือเปล่าก็ไม่รู้”
นัท : “แต่ว่าถ้าเมื่อไรคุณเลือกที่จะพูด คุณน่าจะต้องเข้าใจและแตะไปถึงโครงสร้างให้ได้  ก่อนหน้า ‘ประเทศกูมี’ ไม่ว่าจะเป็นเพลงเพื่อชีวิตหรือแม้กระทั่งเพลงแรปเองก็วนอยู่ในลูปเดิมของการเมืองปี ๒๕๔๙ คือโกงกิน ๆ ๆ ๆ”

rad 04

แรงสั่นสะเทือน

ไม่ใช่เพียงยอดผู้ชม เพลงนี้กลายเป็นไวรัลจนถึงปัจจุบัน ซึ่งถ้าใครอยากเสียดสีปัญหาในประเทศทางออนไลน์ก็มักจะติดแฮชแท็กคำว่า #ประเทศกูมี  ในการชุมนุมทางการเมืองเมื่อปี ๒๕๖๓ หลายครั้งกลุ่มผู้ชุมนุมก็เปิดเพลงนี้ปลุกเร้า

ทั้งคู่ยอมรับว่าผลลัพธ์ไปไกลกว่าที่คาดคิดมาก เพราะมาในจังหวะที่ถูกที่ถูกเวลา

ย้อนไปช่วงรัฐบาลภายใต้การควบคุมของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) การวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลกลายเป็นเรื่องที่คน
ไม่ค่อยกล้าแสดงออกตามโซเชียลมีเดียมักพูดสัพยอกถึงการถูกจับติดคุกที่พวกเขามองว่าไม่ควรเป็นเรื่องปรกติ

ฮอค : “มุกอย่างเอาโอเลี้ยงไหม ข้าวผัดไหม มันเป็นมุกตลกที่ไม่ตลกนะ มุกแบบนี้แสดงว่าคุณกลัว ย้อนไปก่อนหน้าเพลง ‘ประเทศกูมี’ แค่ด่าประยุทธ์คุณก็กลัว แต่ตอนนี้มันหายไปเยอะแล้ว ”
นัท : “การพูดถึงนายกรัฐมนตรีนั้นเสี่ยงยังไง ? พอกล้าพูดเลยกลายเป็นฮีโร่ สังคมจึงเกิดคนตั้งกล้องไปด่าตำรวจ อันนี้จริง ๆ เพลง ‘ประเทศกูมี’ ก็มีส่วนนะว่ามันมีความขบถต่อสังคม แต่เราวางตัวไว้ว่าเราจะไม่ไปด่าทุกเรื่องทุกประเด็น”

แม้ภายหลังที่มีความคิดเห็นทางยูทูบจำนวนมาก ทำให้ทางกลุ่มตัดสินใจปิดกั้นการแสดงความเห็นอยู่ช่วงหนึ่ง 

“ตอนนั้นมีคอมเมนต์เรื่องสถาบันฯ ที่เราควบคุมไม่ได้ ซึ่งไม่เหมือนวันนี้ที่เพดานเปิด  ปรึกษาทนายสิทธิมนุษยชนว่าเรามีความเสี่ยงไหม เขาก็บอกว่าการที่เราไม่เซนเซอร์ เท่ากับเต็มใจให้เกิดสิ่งนี้ จะทำให้รัฐมาเล่นงานเราได้  พอปิดเราก็โดนด่าเหมือนกัน ไม่ได้มาจากฝั่งตรงข้ามนะ แต่มาจากฝั่งเดียวกัน  เราเชื่อในเสรีภาพ แต่เราก็ต้องเชื่อในความปลอดภัยของเราด้วย”

ผลตอบรับทำให้ RAD ยังทำเพลงอื่นตามมา ไม่ว่า “สอพลอ” “ถึงผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง” รวมถึง “ปฏิรูป” เพลงที่พวกเขามองว่าเป็นการยกระดับเพดานในการวิพากษ์สังคมอีกรอบ เพลงนี้ทำให้หลายคนเป็นที่รู้จักมากขึ้น และมีรายได้จากเพลงตนเองและงานเพิ่มขึ้นด้วย

rad 05

เซนเซอร์กับความหวังวันข้างหน้า

อย่างไรก็ตามผลลัพธ์ในแง่บวกก็มาพร้อมความเสี่ยงจากการถูกเพ่งเล็งโดยภาครัฐ โดยเฉพาะกรณีที่ฮอคขึ้นไปร้องเพลงในงานชุมนุมเมื่อวันที่ ๑๘ กรกฎา-คม ๒๕๖๓ ที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยและโดนจับกุมในวันที่ ๒๐ สิงหาคม ๒๕๖๓ ด้วยหมายจับมาตรา ๑๑๖ ก่อนจะได้รับการประกันตัวออกมา

“ผมบอกทุกคนว่าเรามีโอกาสโดนจับนะ ทุกคนรู้ความเสี่ยงแล้วก็เลือกแล้วว่าต้องทำ ณ วันนั้น  พอโดนจับมีคนมาให้กำลังใจเยอะมาก เพื่อนผมที่ไม่เคยยุ่งอะไรก็ลุกขึ้นมาปกป้อง ทุกคนรู้ว่าเราขึ้นเวทีร้องเพลงที่เราแต่ง มันรุนแรงเกินจะจับเรา”

ในฐานะศิลปินเพลงเขามองว่าปัจจุบันการเซนเซอร์ยังคงเป็นปัญหาสำคัญของคนทำงานหลายคนเมื่อออกมาแสดงความเห็นก็จะมีผลจนถึงอาจไม่มีงาน ผิดกับต่างประเทศที่ศิลปินเคลื่อนไหวทางการเมืองได้

ฮอค : “คนมีอำนาจตัดสินใจยังขัดตรงนี้อยู่ เหลือแค่วันที่คนรุ่นนั้นเกษียณออกจากระบบหมดเมื่อไร คลื่นใหม่เข้ามาทุกอย่างจะเปลี่ยนทันที รวมถึงการเมืองด้วย”

ทั้งคู่ไม่ได้เชื่อว่าเพียงบทเพลงจะสร้างแรงกระเพื่อมจนเกิดการเปลี่ยนแปลง หากมีตัวแปรอื่นที่สำคัญกว่า
ฮอค : “ปัญหาคาราคาซังอยู่อย่างนี้ ภาคการเมืองในสภายังไม่ทำอะไร ประชาชนไม่มีปากเสียง จะเล่าอีกกี่สิบเพลงก็ไม่ไปไหน เพราะเพลงไม่ใช่ policy มันคือวัฒนธรรม คือความบันเทิง แต่ policy maker ในสภามีเสียงที่จะเปลี่ยนแปลง  แต่ยังไงก็ต้องทำ จะรออะไร”
นัท : “ถึงตอนนี้ม็อบอาจกระแสตก แต่ผมไม่คิดว่าเราแพ้ เพราะเราไม่ได้ชนะมาตั้งแต่ปี ๒๕๔๙ แล้ว ผมเชื่อว่าแนวคิดที่จุดประกายทั้งหลายไม่ได้ตกไปด้วย มันจะฝังอยู่ในทุกคนที่ติดตามหรืออยู่ในเหตุการณ์นี้ทั้งหมด

“ในอีกสัก ๕-๑๐ ปี ผมเชื่อว่าจะมีแสงสว่างอีกครั้งหนึ่ง”  

rad 06