ฐิติพันธ์ พัฒนมงคล : เรื่องและภาพ

Energy Transition นิทรรศการภาพถ่ายสะท้อนมุมมองการเปลี่ยนผ่านพลังงาน

ศูนย์วิจัยและสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG Move) คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ร่วมกับมูลนิธิฟรีดริค เอแบร์ท (FES) ประจำประเทศไทย, ชมรมนักข่าวสิ่งแวดล้อม (TSEJ) และสำนักข่าวสิ่งแวดล้อม (GreenNews) จัดนิทรรศการภาพถ่าย “พลังงาน เปลี่ยนผ่าน เป็นธรรม ?” นำเสนอมุมมองเเละวิถีชีวิตที่เชื่อมโยงกับการเปลี่ยนผ่านพลังงาน จัดแสดง ณ ผนังโค้ง ชั้น ๓ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) ระหว่างวันที่ ๔ ตุลาคม – ๖ พฤศจิกายน ๒๕๖๕

การเปลี่ยนผ่านพลังงาน (Energy Transition) หมายถึงการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการผลิตและการใช้พลังงานของสังคม จากพลังงานแบบดั้งเดิมคือพลังงานฟอสซิล อาทิ ถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติ ไปสู่พลังงานที่สะอาด พลังงานทางเลือก-พลังงานหมุนเวียน อาทิ พลังงานแสงอาทิตย์ พลังงานลม รวมถึงการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งทั้งหมดนี้เป็นส่วนหนึ่งของการส่งเสริมความยั่งยืนด้านพลังงาน

การเปลี่ยนผ่านพลังงานมีความสำคัญเพราะช่วยลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ สาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดวิกฤติการเปลี่ยนเเปลงสภาพภูมิอากาศ ภาวะโลกร้อน ซึ่งเป็นเรื่องเร่งด่วนที่สุดของประชาคมโลกในขณะนี้

บรรยายกาศวันจัดกิจกรรมเปิดนิทรรศการ ๕ ตุลาคม ๒๕๖๕

การเปลี่ยนผ่านพลังงานที่ดีจะช่วยทำให้เกิดการจ้างงานอย่างเต็มที่เเละกระจายตัวไปในวงกว้าง ศูนย์วิจัยและสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Centre for SDG Research and Support) หรือ SDG Move ระบุว่าในปี ๒๕๕๙ มีการจ้างงานในการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนในเมืองไทยประมาณ ๑๗,๗๕๘ ตำเเหน่ง หากมีการพัฒนาพลังงานหมุนเวียนจนครบถ้วน ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ ในปี ๒๕๙๓ การจ้างงานโดยตรงของพลังงานหมุนเวียนในไทย จะเท่ากับ ๑๗๒,๑๖๔ ตำแหน่ง

การเปลี่ยนผ่านพลังงานยังสามารถพัฒนาคุณภาพชีวิตด้านต่างๆ ผ่านการพัฒนาด้านสังคม การเเก้ปัญหาความยากจน เเละให้บริการสาธารณะ ยกตัวอย่างหากรัฐบาลลงทุนติดเเผงโซลาร์เซลล์ขนาดครัวเรือนละ ๑.๕ กิโลวัตต์ จะสามารถผลิตไฟฟ้าใช้เองได้ถึง ๒๒๕ หน่วย เเละลดรายจ่ายได้กว่า ๘๕๕ บาทต่อเดือน

อย่างไรก็ตาม แม้การเปลี่ยนผ่านพลังงานจะมุ่งส่งเสริมการใช้พลังงานสะอาดทดแทนการใช้พลังงานแบบดั้งเดิมที่มีต้นทุนทางสิ่งแวดล้อมสูง แต่ประเมินว่าจะมีคนบางกลุ่มได้รับผลกระทบจากการ “เปลี่ยนผ่าน” มากกว่ากลุ่มอื่นๆ อาทิ แรงงานฝ่ายผลิตในภาคพลังงานแบบดั้งเดิม ตำแหน่งงานในภาคส่วนนี้อาจลดลงถึง ๘ ล้านตำแหน่งในปี ค.ศ.๒๐๕๐ (พ.ศ.๒๕๙๓) หากการเปลี่ยนผ่านพลังงานประสบความสำเร็จในช่วงเวลานี้

สำหรับผู้บริโภคที่มีรายได้น้อย อุปกรณ์ที่ใช้พลังงานสะอาดอาจมีราคาสูงในช่วงแรก ส่งผลกระทบต่อการเข้าถึงของผู้บริโภค ในส่วนของชุมชนและกลุ่มชาติพันธุ์ในพื้นที่ตั้งโครงการพลังงานสะอาดขนาดใหญ่ โครงการพลังงานสะอาดขนาดใหญ่อาจบั่นทอนวิถีชีวิตของชุมชนท้องถิ่น จนนำไปสู่การสูญเสียที่อยู่อาศัย-แหล่งทำมาหากิน ในส่วนสตรีผู้มีรายได้น้อย ค่านิยมและวัฒนธรรมที่สังคมมีต่อเพศหญิงอาจทำให้สตรีผู้มีรายได้น้อยเข้าถึงพลังงานสะอาดได้น้อยกว่าเพศชาย และมักไม่ได้รับการยอมรับให้ทำงานในภาคเทคโนโลยีพลังงาน

ทางด้านนิเวศแหล่งน้ำ อาจมีความต้องการทรัพยากรน้ำเพิ่มขึ้น จนนำไปสู่การเกิดมลพิษทางน้ำและการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศภายในแหล่งน้ำต่างๆ สำหรับผู้ผลิตอาหารรายย่อย แหล่งผลิตพลังงานสะอาดจำเป็นต้องใช้พื้นที่ขนาดใหญ่ อาจเกิดการแก่งแย่งพื้นที่เพาะปลูกและเกิดความขัดแย้งกับกิจกรรมการผลิตอาหาร…ก็เป็นได้

สำหรับภาพถ่ายที่ได้รับการจัดแสดงในนิทรรศการ “พลังงาน เปลี่ยนผ่าน เป็นธรรม ?” มีที่มาจากโครงการประกวดภาพถ่ายหัวข้อ “พลังงาน เปลี่ยนผ่าน เป็นธรรม ?” ช่วงเดือนสิงหาคม-กันยายน ๒๕๖๕ คัดเลือกอย่างเข้มข้นจากผลงานส่งเข้าประกวดทั้งหมด ๒๘๙ ภาพ ที่สะท้อนภาพชีวิตประชาชนและความเชื่อมโยงกับการเปลี่ยนผ่านพลังงาน อาทิ

energyexh 1st
“พลังงานแห่งอนาคต” รางวัลชนะเลิศ ผลงานของคุณจิราฤทธิ์ ทิพย์ลุ้ย

ภาพถ่ายรางวัลชนะเลิศ ชื่อภาพ : “พลังงานแห่งอนาคต” ของคุณจิราฤทธิ์ ทิพย์ลุ้ย จากแนวคิดและแรงบันดาลใจที่ว่า “ปัจจุบันมนุษย์ต้องพึ่งพิงทรัพยากรที่ใช้แล้วหมดไปอย่างก๊าซธรรมชาติและถ่านหินสูงมาก ทำให้เกิดความไม่มั่นคงในอนาคต จึงจำเป็นอย่างมากในการค้นหาแหล่งที่มาของพลังงานทดแทนหรือพลังงานสะอาดเพื่อเป็นพลังงานทางเลือกให้เพียงพอต่อความต้องการและสร้างความเจริญก้าวหน้าให้กับประเทศชาติ เราจำเป็นต้องเสาะหาพลังงานที่ปล่อยคาร์บอนต่ำ ซึ่งการใช้ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรมของเราจะช่วยให้เราสามารถส่งมอบพลังงานที่สะอาดขึ้นและมีปริมาณมากขึ้นได้”

energyexh 2nd
“ไก่ย่าง พลังงานแสงอาทิตย์” รางวัลรองชนะเลิศอันดับหนึ่ง ผลงานของคุณกัมพล คุ้มวงษ์

รางวัลรองชนะเลิศอันดับหนึ่ง ชื่อภาพ : “ไก่ย่าง พลังงานแสงอาทิตย์” ของคุณกัมพล คุ้มวงษ์ จากแนวคิดและแรงบันดาลใจที่ว่า “การใช้พลังงานมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง หากเราไม่พยายามหาพลังงานงานด้านอื่นเข้ามาทดแทน อนาคตเราอาจขาดแคลนพลังงาน การใช้พลังงานทดแทนเป็นเรื่องที่ใกล้ตัวเราทุกคน การใช้พลังงานจากแสงอาทิตย์เป็นตัวเลือกที่น่าสนใจเพราะสามารถนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ได้จริงเพียงแค่เรามีความเข้าใจ เช่นการใช้กระจกแผ่นเล็ก ๆ มาวางไว้บนแสตนแล้วทำการปรับองศาของกระจกให้รับแสงอาทิตย์แล้วรวมแสงส่องสะท้อนไปที่ไก่ พลังของแสงอาทิตย์ก็สามารถทำให้ไก่สุกได้ เป็นการใช้ประโยชน์จากแสงอาทิตย์ที่เรียบง่ายแต่มีประโยชน์อย่างมาก”

energyexh 3rd
“เครื่องสูบน้ำพลังงานแสงอาทิตย์” รางวัลรองชนะเลิศอันดับสอง ผลงานของคุณเฉลิม อัชชมานะ

รางวัลรองชนะเลิศอันดับสอง ชื่อภาพ : “เครื่องสูบน้ำพลังงานแสงอาทิตย์” ของคุณเฉลิม อัชชมานะ ที่มีคำอธิบายภาพว่า “คุณลุงท่านนี้กำลังรดน้ำต้นเมล่อนญี่ปุ่นโดยใช้เครื่องสูบน้ำพลังงานแสงอาทิตย์ ทำให้ประหยัดน้ำมันเชื้อเพลิงไปได้ส่วนหนึ่ง การทำสวนต้องใช้ทั้งแรงกายและความใส่ใจเพื่อจะได้ผลผลิตที่ต้องการ”

“Just​ Transition​ toward a​ Happy​ Land” รางวัล Photo of the week (สัปดาห์ที่ ๔) ผลงานของคุณกิริยา​ กุลกลการ

รางวัล Photo of the week (สัปดาห์ที่ ๔) ชื่อภาพ : “Just​ Transition​ toward a​ Happy​ Land” ของคุณ กิริยา​ กุลกลการ ที่มีคำอธิบายภาพว่า “พนักงานขับและกระเป๋ารถเมล์ ของบริษัทเก่าที่ใช้รถเมล์น้ำมัน และไม่ได้รับสัมปทานต่อ ได้รับการปรับทักษะให้สามารถทำงานกับ บริษัทใหม่ที่ใช้รถเมล์ไฟฟ้า (EV)”

ร่วมด้วยภาพถ่ายที่ได้รับรางวัล Photo of the week จากการส่งภาพประกวดตลอดระยะเวลาร่วมห้าสัปดาห์ และ 6 ผลงานภาพถ่ายฝีมือช่างภาพชาวเยอรมันที่ได้รับการแนะนำจากสถานเอกอัครราชทูตสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ประจำกรุงเทพมหานคร ให้นำมาจัดแสดง เพื่อให้มุมมองภาพเพิ่มเติมในฐานะประเทศที่เคยมีประสบการณ์ส่งเสริมการเปลี่ยนผ่านไปสู่การใช้พลังงานหมุนเวียน

ผู้ที่สนใจประเด็น การเปลี่ยนผ่านพลังงานที่เป็นธรรม (Just Energy Transition) สามารถรับชมย้อนหลัง งานเสวนาหัวข้อ “นโยบายที่ไทยต้องการ…เปลี่ยนผ่านพลังงานที่เป็นธรรม” ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นโดยตัวแทน 4 พรรคการเมือง ได้แก่ พรรคเพื่อไทย พรรคก้าวไกล พรรคประชาธิปัตย์ และพรรคกรีน เมื่อวันที่ ๕ ตุลาคม ๒๕๖๕ ได้ ที่นี่ และอ่านสรุปสาระสำคัญจากเวที ได้ ที่นี่